Cách làm điện thoại an toàn cho môi trường

Other Bản quyền hình ảnh Other

Một nhóm nhà nghiên cứu tại Đại học Cambridge có lẽ đã tìm ra cách an toàn hơn để chiết xuất các thành phần đất hiếm (REE) - nguyên liệu cơ bản trong điện thoại của ta - điều này có thể sẽ cứu được hành tinh này.

Khi bạn nghĩ liệu điện thoại của mình từ đâu tới, điều đầu tiên xuất hiện trong tâm trí thường là cửa hàng bạn mua điện thoại, một người lạ nào đó bán nó cho bạn trên mạng, hoặc thậm chí là một món quà được gói dễ thương mà bạn được người họ hàng thân thiết tặng năm ngoái.

Dùng không khí để xử lý cuộc khủng hoảng nước

Somaliland, xứ sở tiền mặt không còn tồn tại

Hòn đảo chết chóc nhất thế giới thời hậu Liên Xô

Nhưng trong công nghệ, suy nghĩ kiểu này cũng giống như bạn tưởng tượng mình đến với thế giới này vì có một chú cò bay qua nhà và thả bạn vào tay cha mẹ ngay tại cửa. Sự thật phức tạp hơn vậy rất nhiều.

Đầu độc môi trường

Sự thật là nguyên liệu chủ yếu để chế tạo điện thoại di động có lẽ đến từ một mỏ khoáng sản ở Trung Quốc.

Mỏ Bayan Obo sản xuất ra hơn 95% lượng đất hiếm trên thế giới, một loại kim loại đa hóa trị độc đáo có thể khiến điện thoại của bạn "thông minh". Ví dụ như lanthanum khiến màn hình điện thoại trơn nhẵn và màu sắc rực rỡ; từ tính cực cao của chất neodymium giúp cho microphone, loa và bộ phận tạo rung nằm gọn trong lòng bàn tay ta. Nhưng để có sự xa xỉ đó, ta phải trả giá bằng sự ảnh hưởng nghiêm trọng từ môi trường.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Các nhà môi trường học phê phán các mỏ đất hiếm thải ra hóa chất độc hại và chất phóng xạ thorium và uranium trong không khí, nước và đất, như tình trạng ở Trung Quốc

Lý do người ta gọi đây là chất "hiếm" không phải vì sự khan hiếm, mà là vì rất khó để chiết tách chúng. Người ta cần tình trạng bốc hơi và quy trình hóa học phức tạp để tách các chất này khỏi mỏ, và đồng thời đầu độc môi trường xung quanh.

Vũ khí mới giúp chống ung thư, sốt xuất huyết

Những con tàu có thể làm thay đổi biển cả mãi mãi

Cơn khát TQ và 'địa ngục' Bao Đầu

Như BBC từng tường thuật hai năm trước, sự thống lĩnh của Trung Quốc trong thị trường điện thoại di động không phải vì yếu tố địa chất mà "vì sự sẵn sàng hi sinh môi trường mà các quốc gia khác không dám." Đó là quan ngại khiến các chính phủ đặt câu hỏi: liệu có cách nào thân thiện hơn để thỏa mãn cơn khát công nghệ của thế giới?

Teal Riley nghĩ là có. Ông là một thành viên trong nhóm các nhà địa chất học từ Đại học Cambridge và Viện khảo sát Nam Cực của Anh (BAS), hiện đang nghiên cứu cách tìm trữ lượng đất hiếm bên ngoài Trung Quốc. "Nhu cầu đất hiếm được dự đoán chỉ ngày càng tăng và chúng tôi cần phải tìm kiếm các mỏ dự trữ mới," Riley nói.

Bản quyền hình ảnh Getty Images

Tuy nhiên, dù đất hiếm được sản sinh ra từ nhiều năm trước khi lớp vỏ Trái Đất tan chảy, nhóm nghiên cứu vẫn tìm kiếm cách mới để lùng sục bề mặt địa cầu và dấu vết của đất hiếm - bằng cách sử dụng thiết bị bay không người lái (UAVs) và vệ tinh trong không trung.

Tsar Bomba: Trái bom 'thần thánh' của Liên Xô

Các vụ va đụng tàu ngoài biển khó tránh?

Campi Flegrei, 'gã khổng lồ' sắp thức giấc ở Ý?

Đất hiếm không sinh ra riêng lẻ - chúng là một số thành phần của đá và kim loại - nghĩa là quá trình dò tìm đất hiếm là phải tìm những dấu hiệu liên quan gọi là "dấu hiệu quang phổ" mà cả nhóm nghiên cứu giờ đây có thể phân vùng và xác định. Các thiết bị dò tìm từ xa gắn trên máy bay hạng nhẹ hoặc vệ tinh chụp ảnh Trái Đất có thể chỉ ra các dấu hiệu quang phổ và tìm ra nhiều mỏ đất hiếm mới trên khắp hành tinh.

"Thay đổi lớn nhất là chúng ta có thể lấy đất hiếm trong đất và đất sét," Riley cho biết, "cách này hiện nay khó xác định hơn là từ khối quặng. Chúng cũng dễ dàng tách chất hơn trong quá trình chiết xuất khi đã được xác định, đồng thời cũng ít độc hại với môi trường hơn."

Khai thác đất hiếm từ mỏ, như những công ty Trung Quốc đang làm - liên quan đến quy trình rửa acid và chất phóng xạ, vì thế tìm kiếm các mỏ đất và đất sét để chiết xuất đất hiếm là một bước tiến quan trọng vì sự lành của môi trường và sức khỏe cộng đồng. Nhóm nghiên cứu đã tìm ra các vị trí tiềm năng ở Greenland, tây Australia và Madagascar nơi họ sẽ tiến hành khảo sát, nhưng việc tìm đất hiếm không dừng ở đó.

Bản quyền hình ảnh Getty Images

"Chúng ta làm chưa tốt việc tái sử dụng đất hiếm từ công nghệ dư thừa. Vì số lượng đất hiếm sử dụng trong mỗi thiết bị công nghệ rất nhỏ, nên tái chế không được coi là tiết kiệm. Nhưng có lẽ điều này sẽ thay đổi."

Tái chế điện thoại để cứu Trái Đất?

Rhys Charles, một nghiên cứu sinh Trao đổi Công nghệ tại Đại học Swansea, đồng ý rằng chúng ta đã bỏ qua một mẹo nhỏ trong tái chế điện thoại cũ. "Ta cần phải chuyển từ quy trình 'lấy, chế tạo, sử dụng [và] vứt đi" trong thói quen kinh tế tuyến tính thành quy trình quay vòng kinh tế để tiếp tục quá trình phát triển kinh tế bền vững," ông nhận định.

Dù thị trường điện thoại di động toàn cầu được cho là đã phát triển chậm lại đáng kể trong vài năm qua, nhưng nhu cầu có điện thoại thông minh của chúng ta vẫn rất lớn. Người tiêu dùng muốn điện thoại phải được nâng cấp liên tục và các quốc gia phát triển như Ấn Độ và Indonesia là các thị trường mới nổi vô cùng tham lam trong mức tăng trưởng điện thoại thông minh. Theo Charles, "Chúng ta phải tách biệt sự phát triển của nền kinh tế khỏi nhu cầu tiêu xài những tài nguyên cơ bản."

Trớ trêu thay, công nghệ dò tìm từ xa đầy tiềm năng của trường Cambridge và BAS thực ra có thể đe dọa khả năng tái chế điện thoại cũ lấy đất hiếm trong tương lai. Nếu các mỏ đất mới đầy triển vọng và phát triển, giá trị thị trường của đất hiếm sẽ không thể tránh khỏi tương lai bị sụt giảm. Điều này càng khiến các công ty phương Tây không hứng thú chi tiền để tái chế. " Với cách này, tiến bộ sẽ khiến việc khai thác mỏ tiến triển, thay vì tái chế, và đây sẽ là bất lợi cho triển vọng phát triển cách sử dụng đất hiếm tái chế, và cuối cùng ảnh hưởng tới hiệu quả sử dụng đất hiếm toàn cầu."

Trong khi thời hoàng kim của mỏ Bayan Obo nay chỉ còn đếm được từng ngày, thì gánh nặng môi trường mà điện thoại thông minh tạo ra không hề suy giảm đi chút nào. Teal Riley thừa nhận rằng không có giải pháp duy nhất nào phù hợp cho tất cả: "Điều trớ trêu là chúng ta đang tạo ra nhiều vấn đề môi trường mới khi đang vội vã giải quyết các vấn đề môi trường hiện thời."

"Các nguyên tố đất hiếm không ít đi, đặc biệt nếu chúng ta tiếp tục khai thác ở đáy biển, nhưng nó sẽ gây ra thêm nhiều vấn đề môi trường mới."

Bài tiếng Anh đã đăng trên BBC Future.

Chủ đề liên quan

Tin liên quan