Chống biến đổi khí hậu qua ảnh chỉ mất thời gian?

Biến đổi khí hậu là một trong những cuộc khủng hoảng cấp bách nhất của thế hệ chúng ta Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Biến đổi khí hậu là một trong những cuộc khủng hoảng cấp bách nhất của thế hệ chúng ta

Các hình ảnh như hình ảnh con gấu bắc cực trên vùng băng đang tan chảy có tính biểu tượng. Nhưng để con người tích cực chống biến đổi khí hậu, thì chúng có thể không hiệu quả. Sau đây là lý do.

Chúng ta đều đã thấy hình ảnh là mạnh mẽ đến mức nào, chúng có thể cụ thể hóa các cuộc khủng hoảng trừu tượng. Hãy nghĩ về những bức ảnh của người đàn ông Trung Quốc chặn dãy xe tăng sau ngày thảm sát ở Thiên An Môn, của cháu gái Việt Nam trần truồng chạy tránh bom napalm năm 1972 hoặc của cháu Amal Hussain 7 tuổi bị bỏ đói ở Yemen. Khi ảnh chụp tốt, chúng giúp nhân dân khắp thế giới hiểu được những thảm họa ở khuất đâu đó.

Bây giờ hãy nhắm mắt lại và cố hình dung sự biến đổi khí hậu - một trong những cuộc khủng hoảng cấp bách nhất của thế hệ chúng ta. Ta thấy gì? Khói bốc lên từ các nhà máy điện à? Các tấm pin mặt trời? Con gấu trắng gầy guộc?

Năm sai lầm thường gặp về cháy rừng và cách đối phó

Boeing 747: Siêu máy bay chinh phục thế giới

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng các hình ảnh như hình ảnh này thiếu một yếu tố con người để nó làm cho nó có tính thuyết phục......
Bản quyền hình ảnh Aulia Erlangga / CIFOR
Image caption ...so với một bức ảnh như ảnh này, trong đó cho thấy tác động ô nhiễm của địa phương và con người

Điều đó khó đấy, nhà tâm lý học Adam Corner, giám đốc của Climate Visuals, một dự án nhằm làm sống động hình ảnh khí hậu, nói. "Hình ảnh mà không có người trong đó thì không thể nói về câu chuyện của con người được," Corner nói.

Và các loại hình ảnh như vậy có thể là nguyên nhân của phần lớn lý do vì sao rất ít người trong chúng ta đặt ưu tiên cho hành động vì khí hậu.

Biến đổi khí hậu có một khó khăn vốn có về hình ảnh. Trong khi bạn có thể hình dung rõ ràng sự ô nhiễm đồ nhựa hoặc sự phá rừng, nhưng hình ảnh biến đổi khí hậu thì kém rõ ràng hơn: các khí gây trái đất ấm lên, như khí CO2 và mêtan, là không màu, và các tác động là chậm chạp và không phải lúc nào cũng thấy nổi bật.

Người Âu lên vũ trụ cũng phải học tiếng Trung

Người Âu lên vũ trụ cũng phải học tiếng Trung

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Bởi vì hầu hết mọi người không biết san hô khi bình thường thì trông như thế nào, các nhà nghiên cứu nhận thấy một hình ảnh như hình ảnh này, san hô bị bạch hóa, ít có tác động …
Bản quyền hình ảnh NPS
Image caption ... hơn so với một hình ảnh như thế này, trong đó một con người thực đang nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đối với san hô.

Vì vậy, trong những năm 1990, các phóng viên, chính trị gia và những người khác bắt đầu sử dụng loại hình ảnh để giúp ta nắm bắt được tình hình. Ý tưởng này, khi đó, đã giúp chúng ta hiểu được vấn đề này. Nhưng giờ đây nó cần được củng cố lại. Một lẽ là vì tác động của khí hậu nay đã rõ hơn: hãy xem tần suất cháy rừng, ngập lụt ven biển, hạn hán và các đợt nóng đột xuất.

Nhưng một lý do nữa phải cập nhật lại hình ảnh biến đổi khí hậu là, đối với công chúng, hình ảnh khí hậu 'truyền thống' là không hấp dẫn và thuyết phục.

Vì sao người khác 'chăn gối' nồng nhiệt hơn bạn

Dịch cúm Tây Ban Nha 1918 làm biến đổi thế giới thế nào

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Mặc dù mang tính biểu tượng, hình ảnh của một con vật mà hầu hết mọi người chưa từng thấy, sống ở một nơi mà họ chưa bao giờ đến, có thể không hiệu quả…
Bản quyền hình ảnh Master Sgt Bill Huntington
Image caption … bằng hình ảnh này của việc tìm kiếm những người sống sót sau cơn bão Katrina, nó cho thấy tác động của biến đổi khí hậu trong một môi trường quen thuộc hơn.

Không rõ liệu có cách nào tốt hơn để nói về việc biến đổi khí hậu, dự án Climate Visuals đã thử nghiệm xem những hình ảnh biểu tượng khí hậu - như con gấu bắc cực cô đơn - đã có tác động thực sự như thế nào.

Sau khi hỏi những người ở các nhóm ở London và Berlin và thông qua một cuộc khảo sát trực tuyến hơn 3.000 người, nhóm nghiên cứu kết luận rằng người ta dễ đồng cảm hơn với những hình ảnh thể hiện các khuôn mặt thực sự - chẳng hạn như công nhân đang lắp đặt tấm pin mặt trời, người cứu hộ đang giúp các nạn nhân một trận bão, hoặc nông dân đang xây dựng các hệ thống thủy lợi hiệu quả hơn để chống hạn hán.

Nó cũng có tác dụng khi các ảnh mô tả những sự việc ở địa phương hoặc quen thuộc với người xem, và khi chúng cho thấy những tác động gây cảm xúc mạnh mẽ của biến đổi khí hậu.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những hình ảnh như hình ảnh này thường không ảnh hưởng nhiều đến người xem…
Bản quyền hình ảnh Dennis Schroeder / NREL
Image caption ... bằng loại hình ảnh này, mà người tham gia nghĩ là một sự nắm bắt thú vị về năng lượng mặt trời, khuyến khích họ muốn biết nhiều hơn nữa.

Những người được hỏi trong nghiên cứu cũng chê bai các hình ảnh 'dàn dựng' ... và hình ảnh có mặt các chính trị gia.

Phát hiện của dự án Visual Climate là không hoàn toàn mới. Trong hơn một thập kỷ, các học giả đã phân tích cách thức mà các tổ chức phi chính phủ (NGO) và các chính phủ thể hiện biến đổi khí hậu bằng hình ảnh, đã quan sát cách thức mà công chúng phản ứng với các loại hình ảnh khác nhau, và đã đưa ra các cách tiếp cận mới. Tuy nhiên, cái được thực hiện khác đi là tạo ra thư viện lớn nhất thế giới về hình ảnh của khí hậu dựa trên những bài học có được.

Và để cho tốt hơn hoặc xấu đi, hiện không còn là vấn đề khó khăn khi phải tìm những bức ảnh về hậu quả của biến đổi khí hậu do con người dẫn tới.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Các nhà nghiên cứu phát hiện ra một hình ảnh như thế này, mà nó làm nổi bật hành vi cá nhân, có thể tạo ra một phản ứng phòng ngừa cho người xem…
Bản quyền hình ảnh Qilai Shen / Panos Pictures
Image caption .. trong khi một hình ảnh gây ấn tượng như thế này, trong đó cho thấy sản lượng thịt (gây phát thải khí cao) ở quy mô lớn, lại có hiệu quả hơn.

"Những câu chuyện chúng ta cần phải kể là đầy rẫy xung quanh ta, không giống như 20 năm trước đây khi phải lấy gấu Bắc cực làm biểu tượng," Corner nói.

Bài tiếng Anh trên BBC Future

Chủ đề liên quan

Tin liên quan