Quần đảo lá chắn bảo vệ nước Đức khỏi bão Biển Bắc

  • Sophie Hardach
  • BBC Future
Getty Images

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Chụp lại hình ảnh,

Đảo nhỏ Reise thuộc quần đảo Halligen

Một chuỗi những hòn đảo nhỏ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ biển Đức trước sự hoang dại của Biển Bắc. Thế nhưng, do mực nước biển dâng lên, những đảo này phải đối mặt với những thách thức sống còn.

Có tới 50 lần một năm, Biển Bắc lại nhấn chìm hòn đảo Nordstrandischmoor nhỏ bé, bằng phẳng, nơi bà Ruth Hartwig-Kruse và các con, cháu sinh sống tại Nordstrandischmoor.

Khi xảy ra hiện tượng "chìm dưới làn nước", hòn đảo gần như chìm nghỉm và biến mất dưới mặt nước biển.

Vào đỉnh điểm của những trận lụt này, tất cả những gì còn có thể thấy được chỉ là bốn gò đất nhân tạo với các khu nhà ở và trang trại. Đó là những nơi mà 25 cư dân đảo và đàn cừu của họ có thể trú chân trong khi chờ nước rút.

Gia đình Hartwig-Kruse đã gắn bó và quen thuộc với hiện tượng này từ khi tổ tiên bà, thế hệ đầu tiên được ghi chép lại, tới đảo Nordstrandischmoor lập nghiệp vào năm 1717.

Hòn đảo này là một trong 10 Halligen, tập hợp các đảo độc đáo có độ cao bằng với mực nước biển ở ngoài khơi Biển Bắc của Đức.

Thông thường, những hòn đảo này không có hệ thống đê kè bảo vệ, khiến chúng bị phơi mình trước những trận lụt, đặc biệt là vào mùa đông.

Hai đảo lớn nhất, Langeness và Hooge, có khoảng 100 dân cư sinh sống; còn hòn đảo nhỏ nhất, Gröd, thì chỉ có 10 người.

Trong quá khứ, có những trận bão lũ cuồng nộ đã gần như tàn phá, chia cắt hoặc thậm chí nhấn chìm toàn bộ quần đảo Halligen.

Thế nhưng những trận lụt thường xuyên cũng mang đến phù sa bồi đắp đất đai, và bổ sung dinh dưỡng cho các đầm lầy nước mặn, nơi sinh trưởng và phát triển của các loài chim và thực vật. Với một số loài chim thì quần đảo này là nơi trú ngụ của hơn nửa dân số của loài.

Tuy nhiên, hiện nay quần đảo Halligen đang đối mặt với mối đe doạ to lớn nhất: biến đổi khí hậu, và kèm theo đó là tình trạng nước biển dâng lên.

Nguồn hình ảnh, Alamy

Chụp lại hình ảnh,

Quần đảo Halligen ở ngoài khơi vùng biển phía Bắc nước Đức, gồm những hòn đảo biệt lập đang phải đối mặt với nhiều thử thách - nhưng đồng thời đây cũng lại là bức tường phòng thủ kiên cường cho đất liền khỏi thiên tai

Quần đảo Halligen thuộc bang Schleswig-Holstein ven biển.

Chính quyền bang đã chi hàng triệu euro để mở rộng các gò đất nhân tạo nơi các cư dân sinh sống, và hiện đang chuẩn bị đối phó với tình huống mực nước biển dự kiến dâng cao tới 1 mét vào năm 2100.

Chính quyền cũng tài trợ cho nghiên cứu về một giải pháp nghe có vẻ ngược đời nhưng lại khả quan: để nước tràn vào quần đảo nhiều và đọng lại lâu hơn, nhằm gia tăng lượng phù sa và giúp đất cao lên một cách tự nhiên.

"Chúng tôi phải tìm cách để giúp Hallig của chúng tôi cao lên, để chúng tôi không còn lâm phải cảnh chôn chân trên các gò đất cao chênh vênh, và không phải chịu cảnh chìm dưới làn nước hàng ngày nữa," bà Hartwig-Kruse, thị trưởng đảo Nordstrandischmoor và bán đảo lớn lân cận, nói.

Matthias Deicke, nhà địa chất học từ Đại học Georg-August ở Göttingen, đã đo lường và nghiên cứu phác đồ phát triển của quần đảo Halligen từ năm 2007.

Ông ước tính rằng chúng sẽ phải cao lên khoảng 4-5mm mỗi năm để không bị nhấn chìm bởi đại dương. Thế nhưng trớ trêu thay, hiện nay, không có một hòn đảo nào có thể đạt được điều đó.

Đảo Hooge là hòn đảo Hallig duy nhất có cái được gọi là đê kè mùa hè khép kín, là loại đê thấp bao xung quanh toàn bộ hòn đảo, được thiết kế để phòng ngừa những cơn lũ nhỏ.

Những hòn đảo Hallig khác thì có những hệ thống kè chắn nhỏ, thậm chí còn thấp hơn cả con đê kia, với các bờ kè bằng đá khá kiên cố để ngăn hiện tượng xói mòn, sạt lở đất.

Hệ thống chắn của Hooge giúp cư dân ở đó chỉ phải chịu cảnh bị ngập nước khoảng hai đến ba lần một năm, và về căn bản là đảo này không cao lên được chút nào, Deicke nói.

Nordstrandischmoor thì chỉ cao lên được từ 1-2mm một năm, ông nói, mặc dù hòn đảo này bị thường xuyên bị ngập lụt.

Nguồn hình ảnh, Hendrik Brunckhorst/LKN.SH

Chụp lại hình ảnh,

Việc khoan đục tạo các lỗ hổng chủ động trên kè chắn của đảo Nordstrandischmoor là một phần của thử nghiệm để nước và phù sa có thể tràn vào bồi đắp thêm cho đất cao lên

Trong ba mùa đông gần đây, gia đình Hartwig-Kruse và nhà địa chất Deicke đã thử rất nhiều cách để lợi dụng nước biển dâng mang thêm nhiều phù sa hơn đến cho đảo Nordstrandischmoor.

Họ khoan một lỗ hổng lớn trên hệ thống kè chắn bằng đá - lỗ hổng này sẽ đóng để bảo vệ hòn đảo khỏi những trận lũ thường nhật và mở cửa tiếp đón các cơn bão mùa đông.

Họ cũng lắp đặt một đường ống thẳng đứng xuyên qua hệ thống chắn. Làm vậy để các cơn bão, lũ, và thuỷ triều hung dữ trong mùa đông có thể đổ thêm nước giàu phù sa từ đáy đại dương trực tiếp lên thẳng bề mặt đảo.

"Quần đảo Halligen là một món quà tuyệt vời cho giới khoa học, bởi vì ở đây chúng tôi thử nghiệm một số phương pháp mà sau đó chúng tôi cũng có thể áp dụng cho các khu vực khác," Deicke chia sẻ.

Nhà địa chất này thấy nhiều dự án tiềm năng không chỉ cho mỗi bờ Biển Bắc của Đức, mà còn bờ Đại Tây Dương của Mỹ (Bờ Đông Hoa Kỳ), và bất kỳ vùng bờ biển trũng nào khác, đang tìm cách đối phó với mực nước biển đang ngày một dâng cao nghiêm trọng.

"Nếu cứ xây dựng các tuyến đê biển cao lên mãi trên đất liền thì sẽ không hiệu quả về lâu về dài. Đất cần phải được đôn cao lên cùng với biển," ông nói. Nếu không, sẽ có nguy cơ là nếu đê vỡ, tình thế sẽ "trở thành thảm hoạ khủng khiếp", bởi nước sẽ tấn công với sức công phá khủng khiếp vào vùng đất vốn được đê che chắn.

Bờ biển hoang dã

Quần đảo Halligen nhỏ bé bình lặng là một phần của hệ sinh thái lớn.

Chúng nằm trong vòng tay bảo vệ của biển Wadden, một khu vực có chiều cao lọt vào mực nước thuỷ triều lên xuống, đóng vai trò như một tấm chắn sóng tự nhiên cho bờ Biển Bắc của Đức, và có đời sống tự nhiên hoang dã rất phong phú.

Một trong những đặc điểm ấn tượng nhất của hệ sinh thái này là tác động cực kỳ rõ rệt của thuỷ triều. Khi thuỷ triều xuống, nước rút đi và để lộ một tầng biển cạn mà mọi người có thể đi bộ, thăm thú giữa các hòn đảo, hoặc thậm chí là đi cả vào đất liền.

Các trận lụt cần phải được theo dõi kiểm soát cẩn thận ở nơi này, bởi không chỉ cần bảo vệ cho người dân đảo và đàn gia súc của họ, mà còn cần bảo vệ cho những chú chim tới đây làm tổ.

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Chụp lại hình ảnh,

Quần đảo này là nơi sinh sống quan trọng của rất nhiều loài, ví dụ như chim nhạn Bắc cực

Có khoảng 60.000 cá thể chim cư ngụ và làm tổ trên quần đảo Halligen.

Con số này bao gồm khoảng 71% tổng số chim nhạn mào sandwich của Đức, 49% nhạn Bắc cực, và 53% mòng biển lớn lưng đen, theo một nghiên cứu của Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) tại Đức.

Lũ chim có nguồn thức ăn dồi dào trong các đầm lầy nước mặn và tầng biển cạn khi thuỷ triều xuống.

Những cơn ngập lụt mùa đông khiến cho các đảo không có bóng dáng bọn thú săn mồi trên cạn.

Để bảo vệ lũ chim, những lỗ hổng và đường ống thẳng đứng trên hệ thống kè chắn vốn được nhóm nghiên cứu của Deicke kiểm tra cẩn thận sẽ đóng lại toàn bộ trong suốt mùa xuân và mùa hạ.

Dựa trên các kết quả sơ bộ, chưa được công bố chính thức từ các cuộc thử nghiệm điều phối các trận lũ, nhà địa chất Deicke tin rằng phương pháp đo lường này có thể giúp đảo Nordstrandischmoor đạt được độ tăng chiều cao cần thiết.

Đặc biệt là hệ thống đường ống tỏ ra rất hiệu quả, ông nói, bồi thêm một lớp dày phù sa vào hòn đảo mà nó có thể được nhìn thấy cao hẳn lên bằng mắt thường. Nó rất hữu ích vì nó làm chậm lại quá trình rút nước, mà nước đọng lại trên đất lâu chừng nào thì lượng phù sa bồi đắp sẽ nhiều hơn chừng nấy.

Về nguyên tắc, biện pháp này có thể được áp dụng lên tất cả các hòn đảo của Halligen. Thế nhưng với những cư dân sinh sống ở đây, thì những cơn lũ đặc biệt đó lại mang đến khá nhiều bất tiện.

Thông thường, mỗi đợt nước ngập kéo dài khoảng 12 tiếng, cho đến khi nước rút hoàn toàn.

Nếu các cơn bão cứ tiếp tục dâng nước lên thì nó có thể kéo dài nhiều ngày. Và trong khoảng thời gian đó, các cư dân hoàn toàn không thể đi lại bất cứ đâu, không chỉ mỗi việc đi vào đất liền mà còn tới những gò đất lân cận với trường học và các cửa hàng.

Nói đơn giản thì điều này giống như đảo rơi vào tình trạng phong toả, cấm đi lại, nhưng còn kịch tính hơn nữa do toàn bộ khu vực bị biển cả bao vây: trẻ em học tại nhà, các gia đình sống dựa vào lượng lương thực dự trữ, mọi nhu cầu hoạt động, sinh hoạt trên đất liền hoặc tại các gò đất khác đều bị tạm dừng.

Biện pháp điều phối chủ động các cơn lũ, và thậm chí là làm chậm lại sự rút nước, có thể làm tình thế càng trở nên trầm trọng. Nước đọng trên các đảo Halligen lâu chừng nào thì các cư dân trên đảo sẽ bị mắc kẹt trên các gò đất của họ lâu chừng nấy.

Nguồn hình ảnh, Oliver Franke:LKN.SH

Chụp lại hình ảnh,

Mặc dù quần đảo Halligen đã có hệ thống đê kè bảo vệ nhưng những biện pháp phòng thủ bờ biển vẫn cần được tăng cường, bởi tình trạng biến đổi khí hậu khiến mực nước biển dâng ngày một cao

"Tôi ủng hộ dự án 'điều phối chủ động các cơn ngập lụt' và tôi nghĩ chúng ta, những cư dân sống trên quần đảo Halligen nhất định nên ủng hộ nó," Katja Just, nữ thị trưởng của Hooge, một hòn đảo tương đối ít khi bị lụt vì có tuyến đê bảo vệ, nói.

"Nhưng tất nhiên sẽ có những người nhất quyết phản đối rằng chắc chắn là không đời nào có chuyện họ đồng tình với dự án này bởi nó sẽ làm tình trạng ngập nước kéo dài thêm, và chúng tôi thì bị mắc kẹt tại chỗ, không đi đâu hay làm gì được cả."

Bà tin rằng những bất tiện đó chỉ là chuyện nhỏ, nếu như nó đồng nghĩa với việc bảo tồn được Hooge cho những thế hệ tương lai sau này.

Ngay cả khi nếu cuối cùng dự án "điều phối lụt" được áp dụng trên toàn thể quần đảo Halligen, thì nó cũng chỉ là một bước đi nhỏ trong một kế hoạch quy mô lớn và tốn kém để các đảo có thể thích ứng hiệu quả hơn với biến đổi khí hậu.

"Nếu chúng ta muốn bảo tồn quần đảo Halligen, thì có một số điểm thiết yếu chúng ta cần thực hiện," Hans-Ulrich Rösner, giám đốc của tổ chức WWF tại văn phòng Biển Wadden ở thị trấn Husum của nước Đức, nói.

"Trước tiên, các gò đất phải được đôn cao lên nữa để các cư dân có thể tiếp tục sinh sống ở đó. Thứ hai, vùng đất này phải tự cao lên hàng năm, và điều này chỉ khả thi thông qua việc chủ động để nước ngập. Điều thứ ba, các rìa đảo phải được bảo vệ khỏi xói mòn, sạt lở đất."

Điều thứ ba đã được thực hiện trong suốt vài thập kỷ qua, bằng cách củng cố quần đảo Halligen bằng các bờ kè đá.

Và điểm cuối cùng, Rösner nhấn mạnh rằng hệ sinh thái của bãi bồi xung quanh biển Wadden cũng phải được bảo tồn, bởi vì Halligen chắc chắn sẽ không thể tồn tại nếu hệ sinh thái này bị diệt vong.

Tất cả những nỗ lực này, Rösner nhận định, sẽ trở nên vô ích trừ khi các quốc gia vẫn tuân thủ theo Hiệp ước Chống biến đổi khí hậu Paris, một hiệp ước quốc tế với mục tiêu hạn chế sự nóng lên toàn cầu: "Nếu như không có những biện pháp đối phó hiệu quả với biến đổi khí hậu toàn cầu thì cũng sẽ không cứu vãn được gì ở nơi đây."

Gò địa thế - gò đất nhân tạo phù hợp với tình hình khí hậu

Điểm đầu tiên trong bản khuyến nghị của Rösner là đôn các gò đất cao lên, trên thực tế, đã được tiến hành.

Bang Schleswig-Holstein dự định sẽ chuyển đổi dần các gò đất trên Halligen thành loại gò được gọi là "Klimawarften," hoặc là "gò địa thế", sẽ không bị ảnh hưởng gì bởi mực nước biển dâng cao.

Gò địa thế có chiều cao cao hơn tới 1,5m (5 bộ) so với các gò đất thông thường, đủ rộng để có thể mở rộng thêm trong tương lai khi cần thiết, và có độ dốc thoải dài về hướng tây để chắn các cơn lũ, lốc do gió tây kéo đến.

Một dự án thử nghiệm tạo ra ba gò địa thế ở các đảo Hooge, Nordstrandischmoor và Langeness đang sắp hoàn thành.

Chi phí nâng cấp gò đất hoá ra đắt đỏ hơn đáng kể so với dự kiến, tốn khoảng từ 3,7 triệu euro (3,2 triệu bảng Anh / 4,5 triệu đô la Mỹ) tới 9 triệu euro (7,9 triệu bảng Anh / 10,9 triệu đô la Mỹ) cho mỗi gò đất, phần lớn chi phí là do phần cát xây dựng và chi phí vận chuyển.

Do không thể khai thác cát từ vùng biển Wadden (vì lý do bảo tồn), nên người ta bắt buộc phải lấy từ những nơi khác ở trên Biển Bắc và từ đất liền.

Nguồn hình ảnh, Reuse-Bau

Chụp lại hình ảnh,

Công trình nâng cấp các gò địa thế tốn rất nhiều kinh phí, thế nhưng những gò đất này có thể sẽ là điều then chốt cho việc tiếp tục duy trì những hòn đảo làm nơi con người có thể sinh sống được

Là một phần của dự án thử nghiệm trên, gò đất nơi mà nữ thị trưởng Hartwig-Kruse và gia đình sinh sống đã được nâng cấp. Công trình đã được hoàn thành vào năm ngoái với tổng chi phí hết khoảng hơn 5 triệu euro (4,4 triệu bảng Anh / 6 triệu đô la Mỹ).

Gò đất được mở rộng thêm đủ để xây thêm căn nhà thứ hai, nơi mà một trong những người con trai của Hartwig-Kruse dự định sẽ sống cùng gia đình.

Còn trên đảo Hooge, sự nâng cấp thành gò đất mới cũng thêm được một phần đất. Phần đất này thuộc về chính quyền địa phương. Họ dự kiến là sẽ xây một ngôi nhà dự phòng để những người dân sống ở chân gò đất có thể tạm trú khi họ đang từng bước tái thiết nâng cấp nhà của mình, và tiếp tục với dự án "chủ động cho ngập lụt" để cuối cùng toàn bộ khu vực sẽ được đôn cao hẳn lên một cách tự nhiên.

Katja Just, nữ thị trưởng của đảo Hooge, nói rằng những ai còn đang băn khoăn liệu rằng có nên đầu tư một khoản tiền lớn để cứu những hòn đảo hoang vu, dân cư thưa thớt này, thì hãy nên suy nghĩ đến viễn cảnh trong tương lai lâu dài: "Nếu như một ngày quần đảo Halligen biến mất thì toàn bộ vùng bờ biển của Đức sẽ hứng chịu sức công phá khủng khiếp đến từ các thảm hoạ thiên nhiên. Về chiến lược lâu dài, bảo tồn quần đảo Halligen đồng nghĩa với bảo vệ bờ biển."

Birgit Matelski là giám đốc Cơ quan Phòng hộ Duyên hải, Công viên Quốc gia và Bảo tồn Biển của bang Schleswig-Holstein, đơn vị tài trợ cho các dự án thử nghiệm về gò địa thế cũng như chiến dịch "chủ động cho ngập lụt".

Bà chỉ ra rằng có rất nhiều cư dân trên đảo cũng đóng góp vào việc phòng hộ bờ biển và giúp bảo tồn quần đảo Halligen. Bà cho rằng việc bỏ rơi quần đảo và để chúng biến mất dưới làn nước biển đồng nghĩa với việc tự tay phá huỷ đi một di sản văn hoá và môi trường thiêng liêng.

"Chúng tôi đã quyết định là sẽ luôn gắn bó với quần đảo Halligen đến cùng," bà nói. "Gắn bó với nó đồng nghĩa rằng sẽ chắc chắn tiếp tục duy trì nhịp sống trên đảo. Bởi vì nếu không còn người sống trên đó nữa, quần đảo sẽ không thể được bảo tồn."

Một số cư dân vẫn cảm thấy có nghi ngờ về dự án gò địa thế. Họ e sợ rằng việc có một khu vực xây cất lớn sẽ làm cản trở du lịch, hoặc các khu vườn hay bãi chăn thả của họ sẽ bị thay đổi hình dạng hoặc bị nhỏ lại.

Trên đảo Gröde, nơi có lượng dân cư thưa thớt chỉ 10 người cùng sống chung trên một gò đất, những lo ngại trên đã khiến dự án nâng cấp bị trì hoãn tạm thời. Nếu không có sự đồng ý của họ, dự án nâng cấp gò địa thế sẽ không thể được tiến hành, và hiện tại họ vẫn chưa thông qua quyết định này.

"Để tìm được một giải pháp có thể vừa lòng hết tất cả mọi người, thì quá trình đó sẽ phải mất nhiều thời gian hơn," Jürgen Kolk, thị trưởng đảo Gröde nói. "Sự cần thiết là có, và tất cả mọi người ở đây đều biết điều đó."

Cũng giống như các thị trưởng của đảo Hooge và Nordstrandischmoor, Kolk nhấn mạnh rằng dĩ nhiên việc duy trì nhịp sống trên quần đảo Halligen sẽ không chỉ đơn giản dừng lại ở mức nâng cấp thành gò địa thế và giữ cho nhà cửa của cư dân không bị ngập lụt.

Ông còn nhận thấy sự cấp bách trong việc kết nối mạng internet đến nơi này để cải thiện và tiếp cận các cơ hội giáo dục tốt.

Các trường học ở Halligen thường chỉ có chưa đến mười học sinh với một giáo viên dạy tất cả các môn cho tất cả học sinh các khối lớp.

Ở đảo Gröde thậm chí còn không có trẻ em, thế nên trường học ở đó hiện bị bỏ không. Nghe thì có vẻ tuyệt vời với một mái trường yêu dấu trên đảo nhỏ xinh, Kolk nói, nhưng trên thực tế, thực ra có rất nhiều gia đình chuyển đến đất liền để cho con em họ đi học.

Đối với Hartwig-Kruse, bất kỳ sự bất tiện nào trong cuộc sống ở đảo Halligen chỉ là chuyện nhỏ so với vẻ đẹp tự nhiên tuyệt trần của quần đảo này.

Mỗi khi mùa đông đến, bà luôn hào hứng trông chờ sự xuất hiện của những chú chim mò sò báo hiệu mùa xuân ấm áp sắp đến.

Khi thuỷ triều xuống, bà lại thư thái dạo bước tìm kiếm các vỏ sò trên tầng biển cạn. Và khi chương trình dự báo thời tiết báo một cơn 'ngập dưới làn nước' sắp kéo đến, thì bà nhắc các cháu của mình nhanh nhanh cất xe đạp và đồ chơi đi trước khi sơ ý bị đại dương giằng mất. Sau đó thì bà chăm chỉ làm việc trên máy tính, hoặc thong thả làm việc nhà chờ cho đến khi nước rút cạn.

"Tôi cảm thấy được sinh sống, lập gia đình và nuôi dạy con cái trong môi trường độc đáo và tự do này là một món quà trân quý mà Thượng đế ban tặng," bà hạnh phúc chia sẻ.

Khi nghĩ đến tổ tiên của mình, những người có nhịp sống không khác bà là bao, Hartwig-Kruse lại cảm thấy rất lạc quan về tương lai hứa hẹn của quần đảo Halligen.

Rốt cuộc thì họ đã gắn bó và thích ứng với những thay đổi mạnh mẽ qua hàng thế kỷ, và thậm chí phải chuyển nhà từ gò đất này sang gò đất khác đến hai lần bởi vì đảo của họ bị sạt lở. Đợt chuyển nhà cuối cùng của họ là vào năm 1919, khi họ tìm đến được một nơi trên đảo an toàn hơn, chỉ ngay trước khi một cơn cuồng phong kéo đến và lẽ ra nó đã nhấn chìm hoàn toàn ngôi nhà cũ của họ.

"Khoảnh khắc đó, nếu các cụ tổ nhà tôi không chuyển đi kịp thì giờ đây gia đình tôi cũng sẽ chẳng thể còn ở đây," bà kể. "Họ luôn nhìn xa trông rộng và tính toán kỹ trước khi quá muộn. Và đó là những gì chúng tôi học được từ họ, phải sáng suốt nhìn nhận và phòng ngừa mọi tình huống trước khi xảy ra."

Bài tiếng Anh đã đăng trên BBC Future.