Sa mạc nhỏ xíu giữa lòng Canada băng giá

Mike MacEacheran Bản quyền hình ảnh Mike MacEacheran

Trời đổ tuyết suốt đêm, nhưng trên mặt đất đã có lối đi. Lớp tuyết trắng mịn bao phủ vòng cây vân sam, cây liễu và bắt đầu tan chảy trên những cành cây cao nhất khi tôi khởi hành chuyến thám hiểm của mình.

Trước mặt tôi là những thung lũng băng giá trơ trọi giữa những rặng núi tuyết và những dốc núi thoai thoải.

Xa lộ Bắc Cực: con lộ kinh khủng nhất thế giới

Hồ bong bóng băng kỳ ảo ở Canada

Bí ẩn dưới lòng hoang mạc Israel

Sa mạc bé tí

m thanh của ngôi làng đã lắng xuống, và trong lúc tôi bước những bước đầu tiên ra cao nguyên - bước theo đường viền của khung cảnh, một tiếng rắc chát chúa phát ra từ dưới đôi ủng của tôi.

Đó là tất cả những gì tôi có thể nghe được trong vòng 10 phút tiếp theo. m thanh nghèn nghẹt, nhịp nhàng của tuyết rên rỉ trên cát.

Sau đó, tôi đã đến được nơi cần đến. Tôi đã băng qua nơi mà nhiều người tin là sa mạc nhỏ nhất trên thế giới.

Đây là lần đầu tiên tôi biết đến một trong những hiện tượng địa lý lạ lùng nhất Bắc Mỹ - sa mạc Carcross ở vùng lãnh thổ Yukon của Canada.

Thoạt nhìn, phải thừa nhận rằng nó không trông giống sa mạc cho lắm. Khó mà nhận ra đó là một sa mạc và chỉ rộng có 600 mét, có thể được đo hay nhất bằng dấu giày từ đầu này đến đầu kia.

Nó được bao phủ trong lớp tuyết, và lớp cát chỉ có thể thấy được giữa những khe nứt trong những lớp tuyết tan chảy.

Bản quyền hình ảnh Mike MacEacheran

Khi nhìn gần hơn, chúng ta sẽ thấy một vương quốc nhỏ xíu cát mịn - một môi trường sống hiếm gặp cho cây cỏ, những loài có móng guốc và côn trùng mà có thể khoa học vẫn chưa biết đến.

Cơn phẫn nộ 'gà giòn' và tình đoàn kết ĐNA

Mũi Siccar: Nơi lịch sử Trái Đất được viết lại

Thụy Sĩ: Đất nước đa ngôn ngữ

Cái cổng ở bên đường có đánh dấu bằng một biển báo đột ngột ghi chữ 'Sa mạc Carcross' - dòng chữ này có vẻ ngược ngạo và không ăn nhập gì ở Canada.

Tôi đã từng nhìn thấy những đụn cát ở Oman, Morocco, Namibia, Chile, Ả Rập Saudi, Ấn Độ, Mông Cổ và Ai Cập, nhưng chẳng có mấy nơi ở tọa độ 60° Bắc mà bạn có thể nhìn thấy chữ 'sa mạc' được ghi rõ mồn một như vậy.

Sa mạc chiếm một phần ba diện tích bề mặt Trái Đất, nhưng sa mạc ở phía ngoài làng Carcross không tạo ra tâm trạng tâm lý như là sa mạc Sahara hay sa mạc Rub' Al Khali. Một sa mạc không đáng kể, và với diện tích chỉ 2,59 cây số vuông, nó nằm trong số những hệ thống đụn cát ít ỏi ở Bắc Mỹ.

Định hình thị trấn

"Sa mạc này từ lâu đã là một bí ẩn đối với người dân địa phương chúng tôi," ông Keith Wolfe Smarch, một cư dân ở Carcross vốn có dân số 301 người, nói.

Bản quyền hình ảnh Mike MacEacheran

Vốn là thợ khắc gỗ, ông có thể nhìn thấy những đụn cát từ xưởng làm việc của mình, và lâu nay ông đã sử dụng khung cảnh xung quanh để làm cảm hứng cho công việc.

"Có rất nhiều loại cây cỏ hiếm sống dưới đó bên cạnh bãi của Sông Carcross và một ngày nào đó sa mạc sẽ nuốt chửng nó. Nó định hình thị trấn của chúng tôi."

Theo Wolfe Smarch, làng Carcross được thành lập vào khoảng 4.500 năm trước đây tại một điểm giao nhau giữa Hồ Bennett và Hồ Nares.

Sự may mắn đó đã tạo ra một chiếc cầu cạn tự nhiên mà đến lượt nó làm thành một cái bẫy dã chiến đối với các loài thú di cư.

"Những đàn tuần lộc khổng lồ sẽ băng qua đây," ông Wolfe Smarch nói với tôi. "Là những người dân du mục, các bộ tộc Tlingit và Tagish dựng trại bên cạnh con sông Natasaheen gần đó để săn bắn, do đó tên của thị trấn là sự kết hợp giữa hai từ caribou (có nghĩa là nai sừng tấm) và crossing (có nghĩa là băng qua)."

Bản quyền hình ảnh Mike MacEacheran

Khi Carcross phát triển, thì số lượng du khách đến thăm sa mạc độc nhất vô nhị của tỉnh Yukon này cũng tăng lên.

Khởi thủy có tên gọi là Naataase Heen Heen (có nghĩa là 'nước chảy qua khe núi'), Carcross là kiểu ngôi làng mà đa số mọi người đều đi qua.

Nằm rải rác trong làng là những nhà thờ sơn trắng, một cửa hàng tạp hóa, và những gian nhà được trang trí với sừng của nai sừng tấm và những chiếc rìu rỉ sét - những gì còn sót lại của kỷ nguyên Klondike khi mà những phương tiện giao thông bằng hơi nước và mái chèo chở những người thợ mỏ đến các mỏ vàng gần Dawson City và Atlin.

Nhưng ngày nay, mọi thứ đang thay đổi.

Nguồn gốc bí ẩn

Những người yêu thể thao mỗi cuối tuần đều đến bãi cát này, biến nó trở thành một sân chơi mạo hiểm đa mục đích.

Vào mùa hè, các đụn cát trơ trọi được những người chạy mô tô bốn bánh, những người đi bộ và những người chơi ván trượt sử dụng, và là nơi trú ngụ của những con cừu sừng, dê núi và nai.

Ngay khi tuyết rơi đủ thì sa mạc biến thành thứ hoàn toàn khác và những đồi cát này lại trở thành lãnh địa của những người trượt tuyết, những người đi xe trượt và lướt ván trượt cũng như mang giày trượt.

"Tôi đưa lũ trẻ nhà tôi đến đây để đi xe trượt và bọn chúng rất thích," cô Jennifer Glyka sinh ra ở Whitehorse - người mà tôi gặp ở quán rượu Bistro on Bennett của ngôi làng vốn chỉ cách phân xưởng của Wolfe Smarch một khu nhà, cho biết.

"Tôi lớn lên ở Yukon, nhưng tôi vẫn cảm thấy rất lạ lẫm khi trượt trên đồi cát phủ trong băng. Khi tôi còn nhỏ tôi chưa từng nghe đến nơi này."

Bản quyền hình ảnh Mike MacEacheran

Bất chấp quang cảnh dễ chịu này, sa mạc Carcross có một cuộc sống hai mặt. Đó cũng là lãnh địa của các nhà khoa học và nhà địa chất Canada đang vất vả đang giải mã những bí mật của nó, để dựng lại chính xác câu chuyện làm thế nào mà hiện tượng lạ lùng này có thể xảy ra được.

Nhà địa chất bề mặt Panya Lipovsky từ Viện Khảo sát Địa chất Yukon là một trong số những chuyên gia như thế. Bà đặt cho mình sứ mạng là phải nghiên cứu câu chuyện lịch sử của sa mạc bị thu nhỏ này, và bà hiểu sự mâu thuẫn của nó nhiều hơn bất cứ ai.

"Tôi nghiên cứu về đất cát," bà cho biết khi chúng tôi gặp nhau ở trụ sở chính quyền tỉnh Yukon ở Whitehorse. "Tôi cũng nghiên cứu về các vụ lở đất và các lớp đất đá ở bề mặt. Và do đó nó gồm cả các sa mạc."

Điều kỳ ảo của tạo hóa

Theo bà Lipovsky, nguồn gốc đặc biệt của sa mạc Carcross là kết quả của 10.000 năm vận động của thiên nhiên. Lần cuối cùng vùng Yukon bị băng giá bao phủ là khoảng từ 11.000 cho đến 24.000 năm trước.

"Trên bề mặt của Carcross là 1 km băng," bà cho biết trong lúc cúi người xuống các công trình nghiên cứu và các tài liệu khảo sát địa chất trên thực địa. "Chỉ có điều anh không thể nào hình dung được."

Khi băng bắt đầu tan, những khối băng bắt đầu lùi về phía nam, để lại cho vùng nam Yukon những thung lũng với nhiều chỗ lỗ chỗ. Lipovsky so sánh địa hình này với một công trường xây dựng lớn, do 'băng san phẳng mọi thứ'.

Theo thời gian, những hồ nước lớn được hình thành ở mõm của những khối băng, sau đó khi băng rút lại, mực nước giảm xuống, khiến các bờ bãi và đường bờ bị kẹt giữa những thung lũng. Cuối cùng, gió mạnh hút cát và thổi về hướng tây bắc và tạo ra một trong những sa mạc bất ngờ nhất thế giới.

"Có một quan niệm sai lầm rằng sa mạc này là kết quả của một hồ nước bị cạn đáy, nhưng thực ra không phải như vậy," bà Lipovsky giải thích với tôi.

"Ngày nay những cơn gió mạnh tiếp tục quật trên hồ Bennett và thổi những hạt cát mịn vốn không có gì che chắn dồn lại thành những đụn cát. Do đó, sự kết hợp của gió, nước và Kỷ Băng hà đã dẫn đến một loạt những hoàn cảnh đặc biệt."

Một vấn đề không nhất quán nữa là sự phân loại. Để được xếp vào dạng sa mạc khô cằn cho mục đích khoa học thì một địa điểm phải có lượng mưa hàng năm ít hơn 250 mm trong khi sa mạc bán khô cằn có lượng mưa hàng năm trong khoảng từ 250 cho đến 500 mm. Sa mạc Carcross thuộc dạng bán khô cằn mặc dù nằm trong vùng mưa của những dãy núi xung quanh.

"Anh hoàn toàn có thể gọi nó là sa mạc ướt," Lipovsky nói. "Nhưng với lượng cát và bụi đất được thổi vào nhiều như thế thì cây cỏ không có cơ hội mà tái sinh trưởng. Đây thật sự là một hệ thống năng động."

Bất chấp những mâu thuẫn này, điều không tranh cãi là cảm giác choáng ngợp và sững sờ mà sa mạc này đem lại.

Khi chúng ta bước vào, chúng ta càng thấy nhiều bí ẩn. Những cọng liễu cao và cây vân sam vật vờ như những bóng ma. Loài sói Yukon và hoa cói Baikal có vào mùa hè. Ngoài những điều này, còn có những bất ngờ khác chờ đợi. Loài bướm phi tiêu và ruồi đụn cát ven bờ hiếm gặp bay là đà trên trời. Có năm loài bướm khác đã được phát hiện. Khả năng là còn có nhiều điều lý thú nữa.

Bài tiếng Anh đã được đăng trên BBC Travel.

Chủ đề liên quan

Tin liên quan