Kim Cương - Phần 1: 'Tôi ở lại vì tôi là người Việt Nam'

Máy của bạn không hỗ trợ nghe xem
Nghệ sĩ Kim Cương (phần 1): Con đường nghệ thuật và quyết định ở lại Việt Nam sau 1975

Sinh ra trong một gia đình bốn đời phục vụ sân khấu và tám ngày tuổi đã được lên sân khấu, nghệ sĩ Kim Cương kể bà được "sống và thở không khí của nghệ thuật" và coi đương nhiên cuộc đời là như vậy.

Nhưng khi lên chín tuổi, khi chứng kiến hoàn cảnh qua đời của cha mình, bà chợt nhận "cái bạc bẽo của nghề hát". Bà kể:

"Ba tôi là trong những viên gạch đầu tiên xây dựng cái đàn ca Nam bộ của sân khấu cải lương mình những năm 1930. Thế mà khi ba tôi đau, đoàn đi lưu diễn ở Phan Thiết, tứ cố vô thân, má tôi chở ba tôi vô cái rạp hát trống không mà cách đó nửa tháng đoàn hát của tôi mang bao nhiêu lợi nhuận cho ông chủ và rạp hát đó thì ông chủ rạp đuổi ba tôi đi."

Thế rồi trong lúc gia đình bối rối thì một người ân nhân đã đưa gia đình bà tới một ngôi chùa Phật học ở Phan Thiết và cha bà mất ở đó.

Chính cái đêm ngồi trong cái rạp hát trống không đó, với một người cha đã chết sống cho sân khấu mà tới cuối đời muốn chết trên sân khấu cũng không được, bà chợt hiểu cuộc đời không đẹp như mình nghĩ.

Cũng có lẽ vì những oan nghiệt đó mà mẹ bà đã quyết định không cho bà theo nghề hát mặc dầu người thân quanh bà đều là những diễn viên nổi tiếng như bà Năm Phỉ, bà Mười Truyền, bà Bảy Nam, những viên gạch đầu tiên của nền sân khấu Nam bộ lúc đó.

Trở lại với sân khấu

Được má gởi vô một trường nội trú của các bà sơ, lại vốn là một đứa trẻ "sống như một con thú hoang, theo đoàn hát rong tới chín, mười tuổi," nay bị ép vô một môi trường kỷ luật khắt khao như thế, bà cho biết mấy năm đầu đã rất khủng hoảng và quậy phá.

"Nhưng rồi thời gian qua, với kỷ luật của nhà trường và sự dịu dàng của các sơ, những an ủi của bạn bè đã khiến tôi trở nên đầm hơn lại và cho tới năm 19 tuổi, tôi chấp nhận cuộc sống an phận, với suy nghĩ lớn lên sẽ làm một giáo viên như má mong muốn, chứ không còn mơ tới sân khấu nữa."

Thế và con đường trở lại sân khấu của bà cũng thật tình cờ. Trong một dịp hè về thăm má và đoàn đang diễn ở Châu Đốc, đúng vào thời điểm chiến cuộc đang còn sôi động, bà đã phải lên sân khấu biểu diễn ngoài dự định.

Image caption Giáo dục gia đình khiến nghệ sĩ Kim Cương hiểu rằng nghề hát là thiêng liêng, nó giúp con người ta sống tốt đẹp hơn.

Đó là đêm đoàn đương diễn thì có đụng độ ở ngoại ô và chính quyền yêu cầu không cho khán giả ra đường, sợ có rủi ro xảy ra. Đoàn hát đã giấu không cho khán giả biết lệnh đó nên chỉ nói rằng sẽ hát tặng thêm cho khán giả. Thế rồi khi mọi người đã ra hát thêm hết lượt và kéo dài cả một, hai tiếng đồng hồ mà tiếng súng vẫn chưa dứt, cô học trò Kim Cương trong chiếc đầm đồng phục của trường đã phải bước lên sân khấu và thật bất ngờ được khán giả rất hoan nghênh.

"Bắt đầu từ đó má tôi nghĩ tôi cũng có duyên với sân khấu. Bà cho tôi trở về với sân khấu. Tôi cũng không có ngờ đêm hát chữa lửa đã trở thành đêm định mạng của tôi. Từ đó tôi gắn chặt với sân khấu. Suốt mấy mươi năm trời tôi chết sống với sân khấu," bà nói.

Lao động nghệ thuật - lao động tâm hồn

Với truyền thống và giáo dục gia đình, bà hiểu rằng nghệ hát là thiêng liêng, nó giúp con người ta sống tốt đẹp hơn.

"Tôi cho rằng lao động nghệ thuật là lao động về tâm hồn", bà nói và như vậy thì người nghệ sĩ phải đem hết tâm hồn mình thì mới mong gặp được tâm hồn của khán giả và lấy được sự đồng cảm của họ.

Theo bà nghề sân khấu là rất khó, vì sau một ngày làm việc, khán giả tới rạp với những tâm trạng vui buồn khác nhau nhưng phận sự của người diễn viên là sau 15-20 phút phải làm sao kéo khán giả khóc theo mình, cười theo mình và làm được như vậy không phải dễ.

Bà vẫn thường nói với các diễn viên trong đoàn rằng nếu chỉ diễn để lấy tiền, để có tiếng thì chắc chắn sẽ không bao giờ đi được tới mức hòa đồng với khán giả.

"Cái hạnh phúc của người nghệ sĩ là khi thấy rằng những cái đẹp của cuộc đời được đưa lên sân khấu đã được người xem hiểu và đồng cảm."

Một trong những ví dụ về sự đồng cảm với khán giả là khi diễn vở Lá Sầu Riêng. Bà kể khi người mẹ cảm hóa con trai mình và nói: "Hồi nhỏ má cho con gói bánh, gói kẹo, con theo má tối ngày. Giờ này má cho con cả cuộc đời má, mà con không nhận vậy?" thì khi nhìn xuống, ít nhất 80% khán giả giơ tay lên chùi nước mắt.

"Đó là giờ hạnh phúc của tôi, câu nói về tình mẹ con của tôi đã được khán giả chấp nhận. Ai cũng biết ảnh hưởng của sân khấu và văn học nghệ thuật tới đời sống là rất mạnh", bà nói.

'Tôi ở lại vì tôi là người Việt Nam'

Image caption Bà cho rằng người nghệ sĩ phải đem hết tâm hồn mình khi diễn thì mới mong gặp được tâm hồn của khán giả và lấy được sự đồng cảm của họ.

Sau biến cố của đất nước năm 1975, bà quyết định ở lại Việt Nam và cho biết đây là "cột mốc quan trọng nhất" trong cuộc đời bà.

"Thật sự lúc đó tôi, cũng như hàng trăm ngàn gia đình khác, rất là lo. Chúng tôi hiểu rất rõ đây không phải là một thay đổi từ chính phủ này qua chính phủ khác, hay ông Thủ tướng này qua ông Thủ tướng khác, mà là thay đổi cả một ý thức hệ. Ngay cái ý thức hệ đó chưa chắc chúng tôi đã hiểu rõ."

Mặc dù những năm đầu cuộc sống thực sự khó khăn nhưng bà vẫn quyết định ở lại, và bà nói thêm việc ở lại không phải vì bà là thượng tá cách mạng hay đảng viên như một số người đồn đại.

"Tôi ở lại, lý do thứ nhất: tôi là người Việt Nam. Tôi đã sống nhiều năm ở nước ngoài nên tôi hiểu, tâm hồn tôi không thể sống ở nước ngoài được.

"Lý do thứ hai: tôi thương gia đình tôi. Má tôi chắc chắn không đi rồi. Mà má tôi không đi thì tôi không đi, em tôi không đi và cả gia đình tôi không đi.

"Và một nguyên nhân sâu xa nữa là tôi thương nghề tôi, tôi thương khán giả của tôi, bởi tôi biết rằng khán giả nước ngoài có thể thương Kim Cương vì sắc vì tài.v.v. nhưng không một khán giả nào có thể thương Kim Cương bằng khán giả Việt Nam. Tôi đã bơi lội trong tình thương đó mấy chục năm trời và tôi muốn giữ tình thương đó cho tôi mặc dù nghèo đói.

"Lý do thứ ba là quan niệm sống của tôi. Có người cho rằng sống phải có xe hơi nhà lầu, vật chất đầy đủ mới hạnh phúc. Còn tôi và gia đình tôi thì nghĩ rằng nơi nào mình đóng góp được nhiều, nơi nào mình đem được niềm vui và bớt nỗi khổ cho mọi người thì nơi đó tôi có hạnh phúc, mà ở đó thì không đâu khác hơn Việt Nam, nhất là những năm đầu khó khăn.

"Tôi muốn ở lại chia sẻ với bà con tôi, đồng bào tôi, mặc dầu những đóng góp đó của tôi chỉ giống như một hạt cát nhưng tôi cũng xin có mặt trong những ngày khó khăn đó," bà nói thêm.

Bà cho biết đó là một quyết định đúng vì 40 năm qua bà đã làm được rất nhiều cho sân khấu và cho thiện nguyện, và nếu lựa chọn lại bà vẫn chọn nơi đây là quê hương.

Mời quý vị đón xem phần II cuộc phỏng vấn với nghệ sĩ Kim Cương trên trang BBCVietnamese.com

Chủ đề liên quan

Tin liên quan