Tỷ phú Thái chiếm thị phần: 'Nguy cơ hay cơ hội'?

Sabeco Bản quyền hình ảnh HOANG DINH NAM/AFP/Getty Images
Image caption Các nhận định khác nhau về làn sóng nhà đầu tư Thái Lan vào thâu tóm thị phần Việt Nam

Các chuyên gia kinh tế Việt Nam có những nhận định khá trái ngược về xu hướng nhà đầu tư Thái Lan vào giành thị phần ở Việt Nam, với sự kiện gần đây nhất là tỉ phú người Thái Charoen Sirivadhanabhakdi, chủ hãng bia ThaiBev mua hơn 50% cổ phần Sabeco.

Tiến sỹ Lê Đăng Doanh và Tiến sỹ Vũ Đình Ánh từ Hà Nội cho BBC biết quan điểm của họ về chủ đề này:

Công ty có vốn Thái mua nhiều cổ phần Sabeco?

Vụ bán cổ phần Sabeco có diễn biến mới

Vụ Sabeco: Tỷ phú Thái Lan 'cần ảnh hưởng'

TS Lê Đăng Doanh: Tôi cho rằng đây là những nỗ lực chuyên nghiệp, được chuẩn bị kỹ lưỡng của các tỷ phú Thái Lan để thâu tóm thị trường bán lẻ của Việt Nam. Họ đã mua lại chuỗi siêu thị Metro, Big C và mới đây mua được 54% cổ phần Sabeco. Với vị thế như vậy, họ chiếm cổ phiếu đa số ở công ty đó và phiếu của họ khi biểu quyết có giá trị lớn, mang tính quyết định.

Thái Lan đầu tư vào Việt Nam vì Việt Nam là thành viên của cộng đồng kinh tế ASEAN, như thế tiền thuế nhập khẩu hàng hóa sẽ về từ 0 - 5%. Việt Nam cũng đã k‎ý 16 hiệp định thương mại tự do với các nước khác nên hàng hóa sản xuất trong nước xuất khẩu đi các thị trường khác được ưu đãi về thuế.

Ngoài ra thị trường nội địa Việt Nam phát triển rất nhanh và mức độ tiêu dùng của người Việt cũng tăng cao nên Thái Lan tập trung vào đó và hi vọng chiếm lĩnh thị trường.

Image caption TS Lê Đăng Doanh cảnh báo Việt Nam có thể phụ thuộc kinh tế Thái Lan

TS Vũ Đình Ánh: "Việc đầu tư của người Thái vào Việt Nam nằm trong bối cảnh sự thay đổi kinh tế khu vực, với việc Việt Nam là một thành viên Asean và cộng đồng kinh tế Asean. Việc các nhà đầu tư của khu vực đầu tư lẫn nhau, tức là quốc gia này đầu tư vào quốc gia khác là một việc bình thường và xu thế đó chắc chắn sẽ tăng.

Xét về tiềm lực đầu tư và khả năng tài chính thì các nhà tư Thái Lan có tiềm năng và tiềm lực."

"Mối quan tâm của nhà đầu tư Thái Lan đến thị trường Việt Nam nói riêng và khu vực nói chung khá phù hợp với định hướng thu hút đầu tư của Việt Nam, điển hình là chủ trương giảm đầu tư nhà nước trong tiến trình đổi mới sắp xếp các doanh nghiệp nhà nước, với nguyên tắc là nhà nước sẽ không kinh doanh ở một số ngành nghề nhất định mà thị trường cho phép."

Image caption TS Vũ Đình Ánh cho rằng VN thực ra đã cân nhắc hết khi để nhà đầu tư Thái nhảy vào quá trình cổ phần hóa

Ông Vũ Đình Ánh cũng nói bản thân Việt Nam đang chịu sự chi phối của hai xu hướng:

  • Thứ nhất là xu hướng chịu sự cải cách doanh nghiệp nhà nước. Xu hướng này về cơ bản sẽ có sự rút lui của nhà nước trong một số lĩnh vực mà khu vực ngoài nhà nước có thể đảm đương.
  • Xu hướng thứ hai là Việt Nam hội nhập khá sâu vào khu vực và quốc tế nên sự phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư trong nước và nước ngoài giảm nhiều. Nên khi nhà nước rút lui khỏi các ngành nghề đó, về cơ bản những người thay thế vai trò của khối kinh tế nhà nước, dù là doanh nghiệp trong nước hay nước ngoài, đều bình đẳng.

"Trường hợp cụ thể nhà đầu tư Thái Lan mua quá nửa cổ phần của Sabeco đều dựa hoàn toàn trên nguyên tắc thị trường bình đẳng, công khai, minh bạch chứ không có cái gì gọi là sân sau. Đây là hiện tượng đáng mừng, không chỉ có lợi cho Việt Nam từ góc độ nó phù hợp với xu thế thay đổi trong quản lý nhà nước mà còn có lợi cho các nhà đầu tư Việt Nam trong cạnh tranh."

"Thông qua đó, chừng mực nào đó, bản thân nhà đầu tư Việt Nam sẽ có những lựa chọn nhất định, không chỉ về việc đầu tư tại Việt Nam mà còn về đầu tư vào những lĩnh vực, ngành nghề mà người Việt có thế mạnh ở các nước khác."

Sabeco bán 5 tỷ đô cổ phiếu cho Thai Beverage

Tài phiệt Thái và Trung Quốc có quan hệ thế nào?

VN cần cải tổ doanh nghiệp bằng cách nào?

VN thay đổi quy định về xuất khẩu gạo

Nên nhìn chung xét cả về vĩ mô và vi mô của một doanh nghiệp như Sabeco, đó là hiện tượng bình thường, phản ánh xu thế chung của nền kinh tế Việt Nam, cả về nhu cầu nội tại cũng như các nhu cầu về cam kết hội nhập.

BBC:Xu thế này có những tác động gì tới nền kinh nền kinh tế Việt Nam?

TS Lê Đăng Doanh: "Trước mắt Việt Nam có thể cổ phần hóa Sabeco và rất có thể sẽ cổ phần tiếp được một số doanh nghiệp có thương hiệu tốt và có tỷ lệ thị phần lớn. Tuy nhiên về lâu dài, đấy là điều rất thách thức với Việt Nam nếu các tập đoàn Thái Lan nắm các khâu phân phối và bán lẻ ở các siêu thị.

"Rất có thể họ làm giảm tỷ lệ hoa hồng của các nhà sản xuất Việt, đến một mức họ không thể đưa hàng vào các siêu thị trong nước. Khi đó người Thái sẵn sàng đưa hàng Thái vào. Và Việt Nam thành thị trường tiêu thụ hàng thái. Đây là điều hết sức bất lợi cho sự phát triển nền kinh tế Việt Nam. Việt Nam có thể phụ thuộc nhiều vào nền kinh tế Thái Lan. Đó là điều Việt Nam cần hết sức cân nhắc thận trọng. "

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Nhà đầu tư Thái trước đó đã mua lại chuỗi siêu thị Big C

TS Vũ Đình Ánh: "Những cái này thực ra đã được đem ra cân nhắc, đánh giá và không phải vô cớ tỷ phú Thái vội vã thành lập một doanh nghiệp chỉ để làm mỗi một nhiệm vụ mua cổ phần của Sabeco vượt qua quy định về tỷ lệ người nước ngoài nắm giữ cổ phần một doanh nghiệp Việt Nam không phải do họ thành lập."

"Điều này cho thấy các cơ quan chức năng Việt Nam đã lường hết, đã đánh giá mặt được và tiêu cực liên quan đến sự chi phối của người nước ngoài. Tuy nhiên nó cũng xuất phát từ bản chất của khu vực này như tôi đã nói, là khu vực nhà nước sẽ rút ra, không can thiệp, để thị trường tự vận động. Ngay cả việc còn tồn tại thương hiệu hay không hay việc họ thực hiện theo quy mô như thế nào, hay không sản xuất bia nữa mà chuyển hướng sản xuất mặt hàng khác đều do thị trường quyết định."

"Đối với thị trường bán lẻ, giả định rằng thị trường nằm trong tay người Thái, toàn hàng Thái Lan, hàng Việt Nam không vào được thì cũng là đặt trên nền tảng để cho thị trường quyết định. Khi thị trường vận động thì chắc chắn cơ quan chức năng và chính phủ sẽ có can thiệp nếu thị trường đó vận hành không hiệu quả."

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Sabeco được cho là 'nàng công chúa' trong các doanh nghiệp nhà nước ở VN

BBC:Trong bối cảnh đó, trước mắt và lâu dài Việt Nam cần chuẩn bị gì trong quá trình cổ phần hóa?

TS Lê Đăng Doanh: "Việt Nam tiếp tục cổ phần hóa, nhưng không nên chấp nhận cho doanh nghiệp nước ngoài nào chiếm tới 54% cố phần như trường hợp của Thái Lan vừa rồi mà có thể kêu gọi nhiều nhà đầu tư. Mỗi nhà đầu tư có thể chiếm khoảng 30% cổ phần. Khi đó ta sẽ có một hội đồng quản trị với các nhà đầu tư chiến lược, có vị thế tương đương nhau, dung hòa lợi ích, không ai có thế thượng phong. Đó là bài học mà tôi cho rằng chúng ta có thể rút ra sau kỳ cổ phần hóa Sabeco vừa rồi."

VN muốn tăng tốc cổ phần hóa DNNN

Cổ phiếu Vietnam Airlines tăng mạnh ngày ra mắt

VN: 'Xử pháp nhân thương mại là tiến bộ'

"Việc cổ phần hóa một số 'nàng công chúa doanh nghiệp nhà nước' như Sabeco có thể thuận lợi. Nhưng còn việc cổ phần hóa các doanh nghiệp còn lại vẫn là thách thức và đấy là điều Việt Nam phải giải quyết trong tương lai."

TS Vũ Đình Ánh: "Việc tỷ phú Thái mua hơn 50% cổ phần Sabeco cũng là một trong những công cụ thúc đẩy nhanh cổ phần hóa, trong một chừng mực nhất định giúp làm tăng tốc độ và chất lượng của tiến trình cổ phần hóa."

"Cái lo ngại nhất trong tiến trình cổ phần hóa ở Việt Nam là việc chuyển sở hữu của nhà nước, tài sản, phần vốn của nhà nước vào tay cá nhân, nhóm cá nhân mà việc định giá tài sản không theo định giá thị trường hoặc định giá quá thấp so với thị trường. "

"Còn khi nhà đầu tư đó tiếp cận với các doanh nghiệp nhà nước đang thực hiện cổ phần hóa dựa trên nguyên tắc thị trường công khai minh bạch thì phù hợp với nguyên tắc của Việt Nam."

Tin liên quan