‘Ngậm ngùi’ trong Ngày Tự do Báo chí

Hội thảo kỷ niệm Ngày Tự do Báo chí Thế giới ở Bangkok
Image caption Hội thảo kỷ niệm Ngày Tự do Báo chí Thế giới ở Bangkok

Kỷ niệm Ngày Tự do Báo chí Thế giới năm nay, các cơ quan UNESCO, Liên minh báo chí Đông Nam Á (SEAPA) và Đại sứ quán Thụy Điển tại Thái Lan đồng tổ chức một hội thảo tại trụ sở của FCCT ở Bangkok.

Buổi hội thảo có tên: 'Tự do ngôn luận trực tuyến trong khu vực Mekong' thu hút đông đảo người tham dự, đa số thuộc giới truyền thông, luật sư, và đấu tranh cho nhân quyền.

Trong phần phát biểu khai mạc hội thảo của mình, ông Staffan Herrström, Đại sứ Thụy Điển tại Thái Lan, Myanmar và Lào, khiến không khí trong phòng thoáng chùng xuống, khi ông nói:

"Năm nay, Ngày Tự do Báo chí Thế giới khiến chúng ta ngậm ngùi hơn, vì chỉ cách đây mấy hôm, 10 nhà báo đã bị giết hại tại Afghanistan."

‘VN sao chép cách kiểm soát thông tin của TQ’

Việt Nam: Tự do Internet dậm chân tại chỗ?

Châu Á trong cuộc chiến chống 'tin giả': cấm hay không?

Đại sứ Herrström trình bày quan điểm của mình rằng năm nay là năm báo chí bị tấn công, vì các chính quyền độc tài đã không chỉ đàn áp, giam cầm mà còn tấn công uy tín của báo chí:

"Cụm từ 'fake news' có lẽ là vũ khí lợi hại nhất trong mấy năm qua được dùng để làm mất uy tín và ảnh hưởng của báo chí. Vì vậy giúp quần chúng phân biệt tin nào là tin giả, và tin nào trung thực đáng tin cậy sẽ là thử thách lớn nhất của báo giới."

"Và theo tôi, lương tâm chức nghiệp, và tinh thần chuyên nghiệp của nhà báo là vũ khí hữu hiệu nhất để chúng ta đối phó," Đại sứ Herrström nhận định.

Trong phần trình bày của mình, hai thành viên của UNESCO, Tiến sĩ Golam Rahman, thuộc ban cố vấn, cùng bà Dương Bích Hạnh, phụ trách văn hóa, nói về tài liệu nghiên cứu có tên 'Xu hướng thế giới về Tự do ngôn luận và phát triển truyền thông' vừa được cơ quan UNESCO phổ biến.

Image caption Luật về quyền được biết tin tức tăng từ 90 quốc gia năm 2011 đến 112 năm 2016

Về tự do truyền thông, tài liệu cho thấy số các quốc gia có luật về quyền được biết tin tức của người dân tăng từ 90 quốc gia năm 2011 lên đến 112 năm 2016. Điều này cho thấy dù có được tôn trọng hay không, tự do báo chí đang là đề tài được chú ý ở nhiều nước.

Về sự độc lập của truyền thông, Tiến sĩ Golam Rahman phân tích rằng trước vấn nạn các chính quyền dán nhãn những tin bất lợi cho mình là tin giả (fake news) một số các cơ quan ngôn luận đã phải tự vệ bằng cách tự kiểm duyệt để những bài tường trình bớt gay gắt.

Số liệu đáng quan tâm, theo Tiến sĩ Golam Rahman, là con số 530 ký giả bị giết từ 2012 đến 2016.

Văn nghệ sĩ cũng bị tấn công

Bà Dương Bích Hạnh đưa ra nhận xét là giới nghệ sĩ cũng có khả năng tạo ảnh hưởng mạnh mẽ lên đến quần chúng như giới truyền thông, vì thế theo bà, giới nghệ sĩ cũng như giới truyền thông đang cùng phải đối diện những tấn công tương tự.

Luật sư Yingcheep Atchonont, giám đốc của tổ chức phi chính phủ có tên iLaw (Internet Dialog on Law Reform), chuyên đấu tranh cho quyền tự do phát biểu tại Thái Lan, nói:

"Chính quyền đang tìm cách ban hành những đạo luật để kiểm soát tự do phát biểu, không chỉ của báo chí dòng chính, mà còn những lời phát biểu của cá nhân trên Facebook. Phát biểu bị cho là có hại cho chính quyền quân sự có thể khiến một người bị ném vào tù như chơi."

Bản quyền hình ảnh Alamy
Image caption Số 530 ký giả bị giết chết từ 2012 đến 2016

Tương tự như Thái Lan, đại diện của Campuchia và Myanmar cho biết đất nước họ cũng kiểm soát các trang mạng xã hội như Facebook rất chặt chẽ, với nhiều cơ quan chỉ có trách nhiệm theo dõi những lời bình luận có tính cách phê phán chính quyền.

Cô Vicheika Kann, phóng viên của VOA, ban tiếng Khmer ở Campuchia, cho biết đất nước cô đang soạn luật 'chống tin giả'.

"Vấn đề nằm ở chỗ thế nào là tin giả, và ai là người được quyền diễn giải." Cô nhận định.

Cô Yin Yadanar Thien, một trong những sáng lập viên của tổ chức FEM (Free Expression Myanmar) nói "chính quyền làm luật để bảo vệ chính họ", và cho biết "chỉ trong vòng hai năm qua, đã có 120 vụ án liên quan đến tội phỉ báng trực tuyến, mà chính quyền là người đi kiện."

Tin giả 'bay nhanh' hơn tin thật

Trung Quốc kiểm duyệt video 'châm biếm'

Đưa vụ Iran trấn áp nhà báo BBC ra LHQ

Việt Nam thì sao?

Hội thảo nhân kỷ niệm Ngày Tự do Báo chí Thế giới ở Bangkok không có mặt của đại diện cho Việt Nam, nhưng điều đó không có nghĩa là Việt Nam không có tiếng nói.

Nhân ngày 03 tháng 5, đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam, ông Giles Lever có bài trong mục Góc nhìn trên trang VnExpress nhắc về ngày này:

"Với nhiều người, hôm nay sẽ chỉ là một ngày thứ Năm bình thường. Nhưng ngày 3/5 hàng năm chính là ngày Tự do báo chí thế giới.

Cũng giống như ngày Báo chí Việt Nam vào 21/6, ngày Tự do báo chí là một dịp để ghi nhận những vai trò tích cực của báo chí trong xã hội của chúng ta..."

Bài của ông đã được một số trang mạng xã hội ở Việt Nam đề cập.

Nhìn từ bên ngoài, ông Trịnh Hội, giám đốc điều hành của tổ chức vận động xã hội dân tự VOICE có trụ sở ở Manila, Philippines, nói với BBC:

"Ngày Tự do Báo chí Thế giới, giống như bất kỳ ngày kỷ niệm nào khác, chỉ là một biểu tượng, một lời nhắc nhở tất cả chúng ta rằng quyền tự do phát biểu là một quyền quan trọng phải được ghi nhớ và tôn vinh mỗi ngày. Đặc biệt là ở những nơi mà tự do báo chí không tồn tại như Việt Nam, quê hương chúng ta."

Tuy thế, quan điểm chính thức ở Việt Nam là tự do báo chí ở nước này "đang được đảm bảo tốt theo luật quốc tế về nhân quyền".

Tác giả Đức Quỳnh hồi tháng 2/2018 trong bài trên trang Quân đội Nhân dân đã viết:

"Ở Việt Nam, báo chí thực sự trở thành cầu nối giữa "ý Đảng, lòng dân", tạo đồng thuận xã hội, thúc đẩy công cuộc xây dựng, phát triển đất nước; là phương tiện để người dân kiểm tra, giám sát thực thi pháp luật và đóng góp ý kiến phản biện đối với các chính sách, pháp luật của Nhà nước; là công cụ bảo vệ lợi ích xã hội, bảo vệ quyền của người dân.

Đó là minh chứng sinh động cho việc bảo đảm quyền tự do báo chí ở Việt Nam, phản bác luận điệu vu cáo Nhà nước Việt Nam."

Tin liên quan