Vụ Trịnh Vĩnh Bình: Bài học nào cho chính phủ và doanh nhân?

Việt Nam, Trịnh Vĩnh Bình Bản quyền hình ảnh OTHER
Image caption Ông Trịnh Vĩnh Bình

Ý kiến về những kinh nghiệm doanh nhân Việt Kiều và chính phủ Việt Nam có thể rút tỉa từ vụ Trịnh Vĩnh Bình.

"Đây là vụ kiện xuyên thế kỷ, hệ lụy của nó không chỉ là Việt Nam bị thua thiệt, mà nhiều khía cạnh pháp lý, nhiều chiều kích khác nhau trong các mối tương quan giữa Việt Kiều muốn về nước đầu tư với hệ thống luật pháp của Việt Nam - một quốc gia chưa thừa nhận hệ thống "tam quyền phân lập" và tính độc lập của toà án - cần được đưa ra xem xét kỹ lưỡng để tránh những thảm hoạ như ông Trịnh Vĩnh Bình từng gánh chịu." Tiến sỹ Đinh Hoàng Thắng, cựu Đại sứ Việt Nam tại Hà Lan nói với Mỹ Hằng của BBC Tiếng Việt hôm 13/4.

Việt Nam nói phán quyết Trịnh Vĩnh Bình ‘lẽ ra là bí mật’

Trịnh Vĩnh Bình: Tôi đã bị hàm oan

Vụ Trịnh Vĩnh Bình 'là một bài học cho chính phủ VN'

Việt Nam và hai bài học quá đắt

"Rất nhiều thông tin liên quan đến phán xét của toà (dài 200 trang) vẫn còn trong vòng bí mật," ông nói thêm.

Và nhận định:

"So sánh với một số nước lân bang, thì người Việt Nam ở nước ngoài, trừ một số ngoại lệ, nhìn chung chưa thực sự an tâm kinh doanh, sản xuất cũng như về nước đầu tư, tham gia hoạt động kinh doanh. Tâm trạng phức hợp này cần được sớm khắc phục vì lợi ích của cả nhà đầu tư lẫn chính phủ."

"Ở Việt Nam cho đến nay ít xảy ra các vụ kiện giữa người dân với nhà nước, giữa Việt Kiều với chính phủ lại càng hy hữu. Tuy vậy, hiện có một số vụ đang "treo" đấy chờ giải quyết. Vì thế, tác động lan toả của vụ Trịnh Vĩnh Bình rất cần được lưu ý. Và câu chuyện ngụ ngôn "Con kiến đi kiện củ khoai" chắc chắn sẽ được xã hội thẩm định lại," ông Thắng bình luận.

Doanh nhân Hà Lan gốc Việt Trịnh Vĩnh Bình vừa được Hội đồng Trọng tài thành lập theo Quy tắc Trọng tài UNCITRAL phán quyết thắng kiện chính phủ Việt Nam trong một vụ kiện xuyên thế kỷ.

Qua đó tòa yêu cầu chính phủ Việt Nam bồi thường cho ông Bình 27.518.596 đôla cho phần tài sản đã chiếm của ông, 10 triệu đôla cho "thiệt hại tinh thần", 786.672,71 đôla cho án phí ở Tòa án Quốc tế và 7.111.170,94 đôla cho chi phí pháp lý, luật sư.

Bài học nào cho doanh nhân Việt Kiều?

Ông Đinh Hoàng Thắng nói các quy định cho Việt Kiều về nước làm ăn sinh sống đã được luật hóa, nên các doanh nhân đương nhiên cần nghiên cứu các quy định pháp luật.

Cùng quan điểm này, luật sư Lê Công Định từ TP Hồ Chí Minh nói với BBC rằng doanh nhân Việt Kiều cần phải tuân thủ luật pháp Việt Nam "để tránh bị vu vi phạm pháp luật và bị cơ quan hành pháp có cớ xử phạt."

"Luật pháp Việt Nam hiện hành nói chung khuyến khích mọi nhà đầu tư, bao gồm các doanh nhân Việt kiều, đầu tư và kinh doanh tại Việt Nam. Khung pháp lý tương đối rộng mở để mọi người tạo lập doanh nghiệp và phát triển hoạt động kinh doanh,' luật sư Định nói.

Tuy nhiên, ông Thắng và ông Định đều nhìn nhận rằng việc thực thi luật pháp ở Việt Nam còn có nhiều vấn đề, gây nhiều trở ngại cho các doanh nghiệp.

Vị cựu đại sứ nói các doanh nhân khó tránh khỏi tình trạng phải 'dò dẫm' để làm ăn ở Việt Nam giữa "mạng lưới các nhóm lợi ích khác nhau".

Bản quyền hình ảnh Đinh Hoàng Thắng
Image caption Cựu đại sứ Việt Nam tại Hà Lan, TS Đinh Hoàng Thắng

Đó là do "việc diễn giải luật pháp có nhiều lúc không phải do toà án mà lại do các cơ quan khác nhau trong bộ máy nhà nước đảm nhận". Đây thực sự là một 'bãi mìn' đối với nhiều nhà đầu tư nước ngoài," theo nhận định của cựu đại sứ Đinh Hoàng Thắng.

Luật sư Định thì đề cập đến "thói quan liêu, tệ tham nhũng và vận dụng luật tùy tiện" của bộ máy nhà nước, cùng các "cơ hội kinh doanh tốt phần nhiều do các "quan hệ" đi đêm với quan chức mang lại."

"Do vậy, giữa môi trường kinh doanh đang phát triển và củng cố từng bước bằng pháp luật, giới doanh nhân nên chọn giải pháp tuân thủ luật trước hết, để tránh những rủi ro mà đối thủ cạnh tranh mượn tay cơ quan nhà nước truy bức về pháp lý," luật sư Định nói.

Bản quyền hình ảnh AFP
Image caption Vẻ mặt phấn khởi của ông Trịnh Vĩnh Bình sau khi rời khỏi một phiên tòa xét xử cuối tháng 8/2018

Chính phủ Việt Nam cần rút tỉa kinh nghiệm gì?

Cựu đại sứ Đinh Hoàng Thắng nhận định rằng vụ kiện của ông Trịnh Vĩnh Bình sẽ để lại nhiều hệ lụy 'hiện chưa thể tiên liệu hết' đối với chính phủ Việt Nam, đặc biệt trong "tương quan giữa Việt Kiều muốn về nước làm ăn với chinh phủ" và quan trọng hơn, trong "mối liên hệ giữa người dân và nhà nước".

Một bài học mà Việt Nam cần rút kinh nghiệm ngay từ vụ ông Trịnh Vĩnh Bình, theo ông Thắng, là vấn đề các cơ quan chính phủ thống nhất thực thi luật pháp quốc tế.

Ông Thắng nói Việt Nam hiện vẫn duy trì tình trạng 'một mình một chợ' trong thực thi luật pháp, dù đã và sẽ ký nhiều hiệp định và công ước quốc tế.

Tình trạng này, theo ông Thắng, cần 'chấm dứt ngay'. Thay vào đó, chính phủ Việt Nam cần "phân nhiệm rõ ràng giữa toà án với các cơ quan chức năng trong nước khi tìm cách tiệm cận để đi đến thống nhất với hệ thống luật pháp quốc tế hay diễn giải các điều khoản trong nội luật đã được thông qua."

Vị cựu đại sứ cũng nói Bộ Tư pháp của Việt Nam cần rà soát, đối chiếu kỹ giữa hệ thống luật pháp của mình với của quốc tế để sớm khắc phục những điểm vênh nhau.

Bản quyền hình ảnh Le Cong Dinh
Image caption Luật sư Lê Công Định

Ngoài ra, chinh phủ Việt Nam cần "nghiên cứu kỹ các cơ chế giải quyết các tranh chấp (ISDS) trong các hiệp định song và đa phương (ví dụ trong hiệp định CPTPP).

Đặc biệt cần nắm vững những nội dung khác nhau giữa các ISDS với cơ chế giải quyết tranh chấp tại Tòa án và cơ chế trọng tài thương mại. Nếu không, khi đối mặt với các vụ kiện quốc tế Việt Nam chắc chắn sẽ gặp nhiều bất lợi.

Cựu đại sứ Đinh Hoàng Thắng đặc biệt nhấn mạnh tình trạng 'cát cứ, lợi ích nhóm' ở các địa phương mà theo ông là "một trong những tác nhân đã đẩy vụ Trịnh Vĩnh Bình đến nông nỗi này".

"Phải chấm dứt tình trạng "trên nóng dưới lạnh" hay "trên rải thảm dưới rải đinh" như lãnh đạo chính phủ Việt Nam đã nhiều lần cảnh tỉnh trong mấy năm trở lại đây... Chính phủ nên có các đợt tập huấn ở các địa phương để sớm chấm dứt vấn nạn các 'lãnh chúa' làm mưa làm gió tại các địa phương mình cai quản."

"Chính phủ cũng nên tính toán kỹ việc 'bạch hoá' đến đâu phán quyết của toà quốc tế. Việc Bộ Tư pháp sớm ra thông cáo báo chí về vụ ông Trịnh Vĩnh Bình kiện chính phủ Việt Nam tại Hội đồng Trọng tài UNCITRAL là một động thái kịp thời. Điều này gần như khác xa với các chủ trương kéo dài nhiều năm trước đây muốn 'đánh chìm' thông tin về vụ kiện. Muộn còn hơn không," cựu đại sứ Đinh Hoàng Thắng nhận định.

Chính phủ Việt Nam nói gì?

Truyền thông Việt Nam ngày 12/4 đồng loạt đưa tin phản hồi của Bộ Tư pháp Việt Nam về vụ kiện của ông Trịnh Vĩnh Bình.

Theo đó, ông Đỗ Đức Hiển, Chánh văn phòng kiêm người phát ngôn của Bộ Tư pháp, nói "một số trang thông tin điện tử và mạng xã hội đưa tin, phản ánh không chính xác nội dung của phán quyết cùng với những diễn giải, suy đoán chủ quan, gây hiểu nhầm trong dư luận", theo Thanh Niên.

Ông Hiển cũng nói bộ này đang làm việc với một số cơ quan liên quan để "nghiên cứu kỹ nội dung phán quyết" của Hội đồng Trọng tài, và "thực hiện các bước tiếp theo phù hợp với quy định của pháp luật, bảo đảm tối đa quyền và lợi ích của Chính phủ Việt Nam."

Tin liên quan