AirVisual nói gì về tin bị 'tấn công' và ô nhiễm trùm lên Hà Nội?

Ha Noi pollution hôm 2/10 Bản quyền hình ảnh Screenshot từ Video của Reuters
Image caption Ô nhiễm tại Hà Nội hôm 2/10

Nhiều chỉ số cho thấy ô nhiễm không khí tại Hà Nội gần đây có vẻ trở nên trầm trọng hơn. Nhưng đó không phải là tin đang thu hút truyền thông quốc tế.

Thay vào đó, theo sau Reuters, báo chí nước ngoài khắp nơi hai hôm nay thi nhau đưa tin ứng dụng AirVisual bị ''phối hợp tấn công'' tại Việt Nam.

Công ty này trong khi đó cho BBC News Tiếng Việt biết họ không đặt Hà Nội là "thành phố ô nhiễm nhất thế giới" như một số dân mạng xã hội lan truyền, mà đơn giản là Hà Nội có những ngày "đứng đầu" trong các đô thị được họ đo độ ô nhiễm.

AirVisual, công ty phát triển ứng dụng đo lường chất lượng và xếp hạng không khí nói về việc bị tấn công này trong một văn bản công bố hôm 7/10:

Hít bụi mịn, ắt chết sớm

Ô nhiễm không khí Hà Nội: Ứng phó và xử lý thế nào?

Hà Nội 'gần nhất Đông Nam Á' về ô nhiễm không khí

Việt Nam khuyến cáo dân Hà Nội 'hạn chế ra đường'

Hà Nội: Xe máy cũ và tình trạng ô nhiễm

''Do tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng trong những tuần gần đây, Hà Nội có lúc đứng đầu danh sách 'xếp hạng thành phố lớn' của AirVisual, một bảng xếp hạng ô nhiễm trực tiếp của khoảng 90 thành phố lớn trên toàn cầu. Điều này giúp nâng cao nhận thức về các vấn đề chất lượng không khí ở Việt Nam. Tuy nhiên, AirVisual cũng trở thành mục tiêu của một chiến dịch phối hợp tại Việt Nam để làm mất uy tín của chúng tôi.''

''AirVisual đã nhận được những lời lăng mạ và đe dọa được đăng trên Facebook và trên Apple App Store và Google Play Store. Do đó, các ứng dụng và trang Facebook của AirVisual hiện không còn truy cập được tại Việt Nam.'' Văn bản này nói.

Bản quyền hình ảnh Linh Pham/Getty Images
Image caption Dân Hà Nội chống chỏi với ô nhiễm trên đường phố

Hôm 2/10, Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc, trong phát biểu kết luận phiên họp Chính phủ thường kỳ đã đề nghị Bộ Tài nguyên Môi trường cùng Hà Nội, TP HCM có giải pháp căn cơ, đồng bộ, rõ ràng hơn để xử lý vấn đề ô nhiễm không khí, không để cho người dân bức xúc.

Như thế ô nhiễm tại Hà Nội và các đô thị lớn khác của Việt Nam là điều có thật. Vậy tại sao AirVisual lại bị tấn công? Và bị ai tấn công?

Bản quyền hình ảnh MANAN VATSYAYANA/Getty Images
Image caption Người lái xe gắn máy đeo mặt nạ trên cầu Long Biên khi đám bụi mù bao phủ Hà Nội hôm 28 tháng 3 năm 2018

Cuộc tấn công AirVisual dường như xảy ra ngay sau khi Facebooker Vũ Khắc Ngọc, một giáo viên hóa học trực tuyến ở Việt Nam, có gần 350.000 người theo dõi trên trang web, cho biết trong một bài đăng dài rằng AirVisual đã thao túng dữ liệu với mục đích bán máy lọc không khí do công ty mẹ IQair sản xuất.

Hãng tin Reuters nói ông Ngọc không đưa ra bất kỳ bằng chứng nào để hỗ trợ tuyên bố trên, nhưng bài đăng của ông - nói rằng bảng xếp hạng AirVisual sẽ gây hại cho ngành du lịch đến Việt Nam và kêu gọi mọi người để lại những đánh giá tiêu cực về AirVisual- nhanh chóng nhận được hàng nghìn lượt chia sẻ và lượt thích.

Kết quả là ứng dụng AirVisual, kể từ ngày 6/10, 'biến mất' khỏi cả hai kho ứng dụng của hệ điều hành iOS và Google Play tại Việt Nam, mặc dù chỉ trước đó một tuần AirVisual là một trong hai ứng dụng có số lượng được tải xuống cao nhất tại đây.

AirVisual nói gì?

Trả lời phỏng vấn của BBC News Tiếng Việt qua email hôm 7/10, Kelsey Duska, đại diện của AirVisual, cho biết:

''Tất cả dữ liệu của AirVisual đến từ các trạm đo cảm biến PM2.5 trên mặt đất - gồm trạm đo của chính phủ hay của các lãnh sự sứ quán Mỹ, hoặc của những tư nhân dùng máy đo của AirVisual. Chúng tôi luôn luôn cho hiển thị tên các nguồn AirVisual dùng để báo cáo chất lượng không khí để phục vụ sự minh bạch và cũng để người dùng có thể dễ dàng so sánh trực tiếp dữ liệu từ từng nguồn.'

Giải thích tại sao lại có tin AirVisual xếp hạng 'Hà Nội là thành phố ô nhiễm nhất thế giới', đại diện của AirVisual nói: ''Đó là một hiểu lầm rất không may. Hôm 26/9, Hà Nội, đứng đầu danh sách khoảng 90 thành phố lớn, được chọn từ 10,000 thành phố do AirVisual theo dõi. Nhưng điều đó không có nghĩa Hà Nội là thành phố ô nhiễm nhất thế giới, mà chỉ là đứng đầu danh sách những thành phố lớn này."

Bản quyền hình ảnh Screenshot
Image caption Hà Nội đứng đầu danh sách các thành phố lớn được AirVisual theo dõi hôm 26/9

Khi được hỏi 'những thành phố lớn' được AirVisual chọn theo tiêu chuẩn nào, và danh sách đó có thay đổi không, một đại diện khác của AirVisual nói với BBC News Tiếng Việt sáng 8/10 qua trao đổi trên mạng:

''Đây là một danh sách các thành phố quan trọng chúng tôi xếp hạng để cung cấp bối cảnh cho người dùng. Chúng tôi thường chọn 1, 2 hoặc một vài thành phố chính cho mỗi quốc gia. Danh sách này không bao gồm tất cả mọi thành phố trên thế giới, và có thể thay đổi.''

''Một thành phố có thể bị loại ra khỏi danh sách nếu trạm đo của thành phố đó không được cập nhật trong vòng 3 tiếng, điều có thể xảy ra với Hà Nội, vì trạm đo của chính phủ tại đây thường xuyên công bố dữ liệu trễ hơn 3 giờ. Nhất là trong tình trạng mấy ngày qua, trạm đo của tòa Đại sứ Mỹ bị hỏng, không cung cấp được dữ liệu."

"Tuy nhiên, sáng nay, trạm đo của đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội đã làm việc trở lại, vì vậy, ngay lúc này, chúng tôi đang dùng dữ liệu từ đó."

Được yêu cầu bình luận về nhận định hôm 26/9 của ông Tạ Ngọc Sơn, Phó Trưởng phòng tổng hợp Chi Cục bảo vệ môi trường Hà Nội, rằng tổ chức Air Visual chỉ lấy dữ liệu từ trạm quan trắc đặt tại Đại sứ quán Mỹ, nên không thể đại diện cho toàn địa bàn thành phố Hà Nội mà chỉ mang tính chất một điểm, đại diện của AirVisual giải thích:

''AirVisual sử dụng dữ liệu từ một số nguồn tại Việt Nam, gồm của cả chính phủ Việt Nam lẫn của đại sứ quán Hoa Kỳ, và những nguồn khác khi có thể. Nhưng điều này không dễ, thí dụ trong thời gian máy đo của Đại sứ quán Mỹ bị trục trặc, thì chúng tôi chỉ dùng được dữ liệu từ máy đo của chính phủ Việt Nam. Ngược lại, trong trường hợp dữ liệu từ máy đo của chính của Việt Nam bị cập nhật quá trễ, thì chúng tôi chỉ dùng được dữ liệu của đại sứ quán."

''Thực vậy, dữ liệu của chính phủ thường trễ 3 tiếng hoặc hơn, và đó là lý do tại sao người dân Việt Nam phải sử dùng ứng dụng AirVisual vì nó đề xuất dữ liệu thời gian thực (real time). Đối với AirVisual, nếu hệ thống Trí tuệ nhân tạo của chúng tôi xác nhận dữ liệu của một nguồn chính xác, chúng tôi sẽ đưa nó vào hệ thống của chúng tôi và công bố dữ liệu đó. Dữ liệu cũ hơn nhiều tiếng đồng hồ thì sẽ không được dùng."

Về câu hỏi có phải AirVisual đã chủ động rút AirVisual khỏi thị trường Việt Nam vì hàng loạt những đánh giá 1 sao vừa qua, và nếu đúng thì làm như vậy thì có lợi cho người dùng không, đại diện AirVisual trả lời:

"Chúng tôi chỉ có thể nói ở giai đoạn này là ứng dụng AirVisual không bị chính phủ Việt Nam kiểm duyệt."

Và giải thích thêm:

''Liên quan đến loạt đánh giá vừa qua từ Việt Nam, Google và Apple có chính sách đánh giá spam và cần có thời gian để xử lý tình huống này khi một ứng dụng bị tấn công. Khi việc này được giải quyết xong, thì AirVisual mới tiếp tục có mặt tại Việt Nam."

Thách thức của những con số

Là một ứng dụng đo lường chất lượng và xếp hạng không khí tuy hoạt động độc lập nhưng lại phải dựa vào những nguồn dữ liệu từ các trạm đo mà AirVisual không kiểm soát được, nên ứng dụng này phải đối phó với nhiều thử thách.

Cũng rất khó để trả lời câu hỏi chỉ số do AirVisual đưa có chính xác không, lý do là mỗi trạm đo đưa ra một chỉ số khác nhau, ngay cả trong cùng thời điểm, với nhịp độ cập nhật thông tin khác nhau.

Image caption Chỉ số ô nhiễm của AirVisual và từng nguồn cho Hà Nội hôm 8/10 à Nội xem cùng thời điểm 3:30 PM

Dư luận phản ứng ra sao?

Từ những phút đầu tiên, khi hàng loạt người dùng Việt Nam lên Facebook và vào hai kho ứng dụng Apple App Store và Google Play Store để đưa ra những đánh giá 1 sao và lời phê bình gay gắt, thậm chí thóa mạ, một số Facebooker như Hung Truong nêu ý kiến:

"Chúng ta đúng ra nên biết ơn AirVisual, chứ không phải là một đám người nắm đuôi nhau đi kiếm chuyện với họ. Chuyện xếp hạng nó rõ ràng vô cùng, làm gì có chuyện ăn gian, mà cũng có nhiều người tin. Hiện nay có cả một binh đoàn vào đua nhau công kích cá nhân mà không bàn về kiến thức."

Không chỉ giữa cộng đồng người Việt, đề tài AirVisual bị tấn công cũng được những người ngoại quốc chuyên theo dõi tình hình Việt Nam thảo luận sôi nổi trên Twitter.

Twitter Mike Tatarski viết:

"Có vẻ như một số người đang sử dụng việc tấn công AirVisual để hướng sự chú ý của quần chúng ra khỏi thực tế là không khí ở những nơi này đôi khi thực sự khủng khiếp."

Twitter Steve Jackson bình luận:

''Rất mong ước có một số cuộc thảo luận mở về nhưng nguyên nhân tạo ra không khí xấu. Công nghiệp, điện, nông nghiệp, giao thông, chuẩn bị thực phẩm. Chúng ta cần gì? Chúng ta có thể sửa cái gì? Những gì chúng ta có thể sửa chữa, ngay bây giờ?''

Và AirVisual viết trên trang Facebook của mình vào cuối ngày 8/10:

''Đây không phải là lần đầu tiên việc công bố mức độ ô nhiễm không khí trong thành phố đã khiến AirVisual bị rơi vào tình trạng bất hòa với các lực lượng thà bỏ qua tin về ô nhiễm không khí hơn là có hành động để loại bỏ nó."

"Chúng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến hàng ngàn người Việt Nam đã ủng hộ chúng tôi trong thời gian này.''

Hôm 07/10, blogger Nguyễn Hà Hùng từ Hà Nội viết trên trang Diễn đàn BBC News Tiếng Việt:

"Chúng ta sẽ phải sống ra sao, con trẻ sẽ phải chịu đựng ô nhiễm đến khi nào? Nhân dân không thể không trông cậy chính quyền. Họ trả lương cho chính quyền để chính quyền bảo vệ họ."

Tin liên quan