Tìm lại người nhà sau 40 năm lưu lạc: "Trái tim tôi thuộc về Việt Nam" (phần 1)

  • Minh Thư
  • BBC News Tiếng Việt
Chụp lại video,

'Sau 40 năm lưu lạc, tôi đã mất nhiều điều'

"Chị có chắc là mọi người muốn nghe câu chuyện của tôi không? Mà tôi không nói được tiếng Việt", anh Thanh hỏi tôi trên điện thoại.

"Câu chuyện của anh rất cảm động và thú vị. Tôi tin là mọi người sẽ thích nghe", tôi thuyết phục anh.

Và anh Thanh, còn gọi là Tan từ khi anh sang Anh năm 1980, đồng ý tới trụ sở BBC để kể cho tôi nghe câu chuyện anh tình cờ tìm được gia đình sau gần 40 năm lưu lạc ra sao.

Bên ly cà phê một ngày cuối hè ở London, người đàn ông làm nghề lái xe khách du lịch đã trải lòng và đưa tôi ngược dòng ký ức, trở lại tuổi thơ của anh ở Cam Ranh, Việt Nam.

'Bí mật không được cho ai biết, kể cả ba mẹ'

Cậu bé Thanh sinh năm 1966, là con thứ tư trong một gia đình có sáu người con ở một làng nhỏ ở ngoại ô Cam Ranh.

Cha cậu từng làm trong căn cứ hải quân của Mỹ, nhưng sau năm 1975 cuộc sống của gia đình cậu đảo lộn và gặp nhiều khó khăn.

"Tôi còn bé nên không còn nhớ nhiều, nhưng tôi nhớ là cuộc sống rất khó khăn. Chúng tôi phải chạy ăn từng bữa," anh Thanh kể.

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Chụp lại hình ảnh,

Ông chủ thuyền cá mà anh Thanh từng phụ việc khi 14 tuổi thường tổ chức các chuyến vượt biên (hình minh họa)

Để có thêm thu nhập cho gia đình, cậu bắt đầu phụ việc cho một chủ thuyền cá từ khi 12-13 tuổi.

Sau một thời gian, qua công việc hàng ngày, Thanh được biết người chủ thuyền thường tổ chức các chuyến vượt biên rời Việt Nam.

Rồi khi cậu 14 tuổi, ông chủ nói cậu có thể được lên thuyền đi vượt biên mà không phải đóng tiền.

"Chị biết đấy, người ta trả các khoản tiền lớn hay nhiều vàng để rời Việt Nam khi đó," anh Thanh cười buồn. "Mà tôi lại có cơ hội được đi không mất tiền."

"Chuyến tôi đi, ông chủ dặn đây là một bí mật rất lớn. Nếu kế hoạch bị lộ thì cả chuyến đi sẽ bị đổ bể, ảnh hưởng đến tất cả mọi người.

"Tôi được dặn là không được kể cho ai, kể cả cha mẹ tôi về những gì sắp diễn ra."

Và thế là chừng ba giờ sáng đêm ấy, Thanh lên thuyền ra khơi cũng như một ngày làm việc bình thường.

Cậu không nghĩ ngợi nhiều về những gì đang chờ đợi phía trước, mà chỉ linh cảm đây là con đường đưa cậu tới một cuộc sống khấm khá hơn.

Nguồn hình ảnh, Van Tan Nguyen

Chụp lại hình ảnh,

Anh Thanh (còn gọi là Tan) này làm nghề lái xe khách ở Anh Quốc

Lênh đênh trên biển 'chờ được cứu hay là chết'

Chiếc thuyền cá nhỏ của Thanh gặp một chiếc tàu lớn hơn ngoài khơi, và 82 người, trong đó có Thanh, bắt đầu hành trình vượt biên.

Tàu đi về hướng Hong Kong hoặc Phillippines theo kế hoạch, nhưng sau bảy ngày họ hết sạch nhiên liệu và đồ ăn mà vẫn chưa tới được đâu.

"Và suốt 5-7 ngày tiếp theo, chúng tôi lênh đênh trên biển, và chờ được cứu hộ hay là chết.

"Mọi người đều kiệt sức vì đói và mệt," anh Thanh nhớ lại.

"Một đêm, chúng tôi bị đánh thức bởi tiếng còi tàu rất lớn. Về sau tôi được biết đó là một tàu chở dầu của Anh đang đi đến Thái Lan.

"Họ dừng lại và cứu chúng tôi. Thật là tuyệt vời và khó tin. "

Hình ảnh chiếc tàu chở dầu khổng lồ đứng bên cạnh tàu cá nhỏ xíu giữa đai dương mênh mông hằn sâu trong ký ức của anh Thanh đến tận bây giờ.

Và đoàn người vượt biên trong đó có Thanh được đưa sang Thái Lan.

Trong ba tháng chờ làm giấy tờ xin tỵ nạn, họ được chuyển từ trại này sang khác, hầu hết sống trong điều kiện rất thiếu thốn.

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Chụp lại hình ảnh,

Hình tư liệu chụp trẻ em Việt Nam không có gia đình đi cùng ở một trại tỵ nạn Thái Lan năm 1982

Thanh được chọn sang sống ở Anh, Ý hoặc Mỹ. Cậu nghe theo lời khuyên của người lớn và chọn đi Anh vì "Anh có hệ thống giáo dục tốt hơn".

Thanh đặt chân đến xứ sở sương mù tháng 12/1980.

Lần đầu tiên được nhìn thấy tuyết, cậu bé từ Việt Nam cảm thấy mình như "đang ở một thế giới khác, một hành tinh khác."

'Mất liên lạc hoàn toàn với gia đình'

Ngay từ lần đầu nói chuyện với tôi qua điện thoại, anh Thanh đã chân thành thổ lộ anh hơi xấu hổ vì không còn nói được tiếng Việt và đã để mất liên hệ với gia đình suốt nhiều năm.

Nghe anh kể chuyện trong cuộc phỏng vấn tôi mới hiểu cuộc đời đã đẩy anh dần xa với cội nguồn Việt ra sao.

Khi mới sang Anh, cậu bé Thanh và một số người Việt khác được tổ chức nhân đạo Ockenden Venture nhận chăm sóc. Thời gian đầu, cậu được xếp ở với một gia đình người Việt tại thị trấn Woking, đông nam nước Anh.

Họ giúp cậu viết thư gửi về cho gia đình vì cậu không biết đọc biết viết do không được đi học ở Việt Nam.

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Chụp lại hình ảnh,

Cảnh thị trấn Woking, nơi đầu tiên anh Thanh sống ở nước Anh

"Tôi nhớ có nhận được thư của gia đình, không thường xuyên mà hiếm khi mới có thư. Gia đình tôi rất mừng là tôi đã đến nơi an toàn. Họ biết chính xác tôi đang ở đâu," anh Thanh kể.

Khi mới sang, anh Thanh cũng có lần cố gắng nộp hồ sơ xin cho gia đình sang Anh, nhưng anh đã không thành công.

Tôi hỏi anh tâm trạng lúc anh mới sang Anh thế nào. Cuộc sống xa gia đình ở nơi đất khách quê người với cậu thiếu niên 14 tuổi chắc hẳn là nhiều khó khăn, nhất là về tình cảm.

"Cũng buồn lắm vì ở tuổi thiếu niên, tôi thường nhớ gia đình tôi rất nhiều," anh Thanh tâm sự.

"Lúc nào tôi cũng nghĩ đến gia đình và tôi thường khóc rất nhiều. Cho dù tôi có một hai người bạn, nhưng bạn không như gia đình."

Sau hơn một năm, Thanh cùng hai cậu bé người Việt được chuyển nhà và chuyển trường tới bắc xứ Wales. Những lá thư nhà thưa dần và rồi dừng hẳn khi cậu chuyển địa điểm.

Hai năm sau, anh lại di chuyển tới Manchester, rồi đổi hướng từ học đại học sang học nghề cơ khí, và cuối cùng làm thợ sơn ô tô, nghề mà anh làm trong khá nhiều năm.

"Cuộc đời tôi đổi hướng và tôi mất liên lạc hoàn toàn với gia đình. Những người giúp tôi viết thư về nhà, tôi không biết họ ở đâu nữa.

"Những cậu bé ở cùng trung tâm người tỵ nạn với tôi cũng đi khắp nước Anh, tôi mất liên hệ với họ," giọng anh Thanh đượm buồn.

Cơ duyên khó tin

Từ khi có công ăn việc làm ổn định, hơn 30 năm qua, anh Thanh luôn đau đáu muốn tìm lại tung tích gia đình ở Việt Nam, nhưng anh không biết phải bắt đầu từ đâu.

Anh từng nghĩ đến chuyện liên hệ với một đại lý ở Việt Nam để họ giúp anh tìm tung tích gia đình. Hay nhờ bạn bè gốc Việt, hay thậm chí nhờ chương trình tìm cội nguồn của BBC giúp đỡ.

Nhưng tất cả mới chỉ trong suy nghĩ, anh chưa có bước đi cụ thể nào. Thế rồi một cơ duyên khó tin xảy ra.

Nguồn hình ảnh, Tan Nguyen

Chụp lại hình ảnh,

Anh Thanh và người bạn anh quen qua game, anh Trung trong Dinh Độc Lập hồi đầu tháng 3/2020

Là người thích chơi game online, anh Thanh tình cờ gặp một người đàn ông ở Sài Gòn trên game "Clash of the Titans".

"Anh Trung ở trong cùng một dòng họ [clan] trong game mà chúng tôi chơi," giọng anh Thanh đầy phấn khích.

"Tôi tự nhủ có lẽ tôi nên đi Việt Nam để gặp anh Trung bạn tôi, và xem anh ấy có giúp tôi được không."

Cảm thấy mình đang già đi, anh Thanh "không muốn chết mà không biết gia đình tôi ở đâu và họ có ổn không."

Và thế là anh mua vé lên đường đi TP Hồ Chí Minh vào đầu tháng 3/2020.

Nguồn hình ảnh, Tan Nguyen

Chụp lại hình ảnh,

Anh Thanh trong chuyến về Việt Nam lần đầu tiên sau 40 năm hồi tháng 3/2020

"Thật tuyệt vời khi được thấy Việt Nam sau 40 năm. Tôi rất vui nhưng cũng hơi xấu hổ một chút vì tôi không nói được tiếng Việt.

"Mấy ngày đầu tiên bạn tôi đưa tôi đi nhà hàng, đi thăm Dinh Độc lập, lượn phố bằng xe máy. Thật là tuyệt vời.

"Và qua anh Trung, tôi được gặp chị Ruby (Ngọc). Chị ấy rất hiểu biết và thật tuyệt vời.

"Cho tới khi tôi gặp họ, tôi không nghĩ là trên đời lại có những người tốt như vậy. Họ giúp tôi như thể họ đã biết tôi từ nhiều năm. Họ không muốn gì từ tôi cả, họ chỉ muốn giúp tôi," anh Thanh say sưa kể.

Nguồn hình ảnh, Tan Nguyen

Chụp lại hình ảnh,

Anh Thanh (giữa) cùng hai người bạn ở TP HCM - anh Trung và chị Ngọc

Khi đó, anh Thanh không ngờ chỉ vài ngày sau khi anh đặt chân đến Việt Nam, anh sẽ phải đi cách ly vì có người cùng chuyến bay xét nghiệm dương tính với Covid-19.

Anh cũng không thể ngờ chính chị Ngọc là người sẽ giúp anh tìm lại được gia đình khi anh đã quay về Anh.

*Quý vị đọc phần tiếp theo của câu chuyệntại đây. Video dài về câu chuyện của anh Thanh sẽ được phát trên kênh YouTube của BBC News Tiếng Việt trong những ngày tới.