Trung Quốc sửa luật hải cảnh gây lo ngại xung đột quân sự trên Biển Đông

  • Mỹ Hằng
  • BBC News Tiếng Việt
Chụp lại hình ảnh,

Diễn tập của cảnh sát biển Nhật Bản và Philippines năm 2016

Dự luật hải cảnh sửa đổi của Trung Quốc trao cho lực lượng hải cảnh nước này quyền sử dụng vũ khí tối tân để phá hủy tàu thuyền của các nước 'xâm phạm vùng biển của Trung Quốc'.

Trở về Sài Gòn từ hội thảo quốc tế về Biển Đông tại Hà Nội từ 16-17/11, giảng viên luật quốc tế Hoàng Việt mang theo lo ngại mới về tình hình mới có chiều hướng căng thẳng hơn cho Việt Nam và các nước trong khu vực, liên quan tới dự luật nói trên.

Trao đổi với BBC News Tiếng Việt hôm 19/11, ông Hoàng Việt nói:

"Cá nhân tôi cho rằng đây là một vấn đề rất nghiêm trọng, có thể dẫn đến xung đột quân sự trong khu vực, trên Biển Đông. Nhưng dường như ít được quan tâm đúng mức."

Dự luật hải cảnh sửa đổi của Trung Quốc có thêm điều khoản điều 19 - quy định rõ việc trao quyền rất lớn cho hải cảnh nước này để sử dụng vũ lực như một lực lượng bán quân sự với các tàu thuyền và ngư dân hoặc các đối tượng bên ngoài xâm nhập vào vùng biển của Trung Quốc.

Việc xác định 'vùng biển của Trung Quốc' hiện là vấn đề gây lo ngại nhất.

Công ước Quốc tế về Luật Biển 1982 quy định vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) và vùng tiếp giáp lãnh hải của mỗi quốc gia. Nhưng Trung Quốc được cho là thường không tuân theo luật quốc tế., và đã đưa ra đường lưỡi bò bao phủ 80% Biển Đông, khẳng định đó là chủ quyền của mình.

Ông Hoàng Việt nhận định rằng đây là điều nguy hiểm, vì Trung Quốc sẽ bám vào luật do họ tạo ra để xâm phạm vùng biển thuộc đặc quyền kinh tế của quốc gia khác, không chỉ trên Biển Đông mà cả triên Biển Hoa Đông, dẫn đến nguy cơ xung đột 'rất lớn'.

Hải cảnh Trung Quốc được trang bị gì?

Chụp lại hình ảnh,

Lực lượng hải cảnh Trung Quốc

Truyền thông Trung Quốc cho hay dự luật sửa đổi cho phép hải cảnh nước này bắn vào các tàu nước ngoài 'vi phạm'.

Luật này cũng cho phép các tàu tuần duyên Trung Quốc 'bị tấn công' đáp trả bằng vũ khí trên tàu hoặc trên không; cho phép giam giữ, lai dắt các tàu nước ngoài được coi là đã xâm nhập trái phép vào vùng biển Trung Quốc.

Những quyền này, theo Trung Quốc, là để "bảo vệ tài nguyên biển và ngành đánh cá" của nước này.

Dự thảo luật sửa đổi không nêu rõ loại vũ khí nào sẽ được dùng, nhưng vào cuối 2019, lực lượng hải cảnh Trung Quốc đã có 130 tàu, trong đó có các tàu trọng tải hơn 10.000 tấn được trang bị pháo 76 mm - được xếp vào các tàu tuần duyên lớn nhất thế giới.

Bình luận về dự thảo này trong phiên thảo luận tại hội thảo nói trên, GS Carl Thayer từ Úc nói rằng đây là "bình mới rượu cũ" để Trung Quốc tiếp tục yêu sách đòi chủ quyền với hầu hết diện tích Biển Đông.

Nguy cơ xung đột quân sự

Lo ngại Trung Quốc thông qua luật này và qua đó tăng cường xâm phạm trái phép vùng biển của các quốc gia khác đã dấy lên trong giới khoa học quốc tế tại hội thảo vừa qua ở Hà Nội.

Ông Hoàng Việt cho rằng Trung Quốc muốn dùng luật này làm bình phong để đạt được các mục đích chính trị và kinh tế của mình, nhằm buộc các quốc gia bị bắt nạt phải nhượng bộ.

Trước hết Trung Quốc sẽ thăm dò phản ứng của các nước bằng cách tăng cường các vụ va chạm trong vùng đặc quyền kinh tế của các nước, chẳng hạn như vụ bắn tàu cá Việt Nam vừa qua. Nếu các nước không đồng lòng lên tiếng phản đối mạnh mẽ và kịp thời, Trung Quốc sẽ đi các bước tiếp theo.

Về mặt lý thuyết luật pháp, cảnh sát biển là cơ quan hành pháp của Trung Quốc, không phải là cơ quan quân đội. Do đó Trung Quốc có thể nói rằng khi có xung đột trên biển, họ không sử dụng vũ lực quân đội.

"Nhưng có rất nhiều quốc gia Đông Nam Á trong vùng tranh chấp Biển Đông không đủ tiềm lực hải cảnh tương đồng với Trung Quốc. Trong nhiều trường hợp, có thể họ sẽ phải sử dụng lực lượng hải quân để chống trả. Việc này tạo cớ cho Trung Quốc đáp trả bằng vũ lực quân đội, dẫn đến khả năng lớn xảy ra xung đột quân sự trong khu vực," ông Hoàng Việt phân tích.

Phó đô đốc Yoji Koda, cựu tư lệnh Hạm đội Phòng vệ thuộc Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản, bình luận tại hội thảo rằng việc Trung Quốc không làm rõ khu vực biển áp dụng dự luật "sẽ đặt ra một vấn đề quốc tế nghiêm trọng", theo VNExpress.

Những tiếng nói yếu ớt

Tại hội thảo quốc tế về Biển Đông tại Hà Nội vừa qua, một số học giả quốc tế đã lên tiếng bày tỏ lo ngại về dự luật hải cảnh của Trung Quốc. Nhưng các học giả Trung Quốc có mặt tại hội thảo phát biểu rằng đây là vấn đề luật pháp nội bộ của nước họ nên quốc tế không cần phải quan tâm.

Các nhà khoa học Việt Nam cũng lên tiếng về dự luận, nhưng "hết sức chung chung", theo quan sát của ông Hoàng Việt. Nhật Bản là nước lên tiếng mạnh mẽ nhất. Các quốc gia Đông Nam Á khác "chưa thấy lên tiếng gì".

Trong khi đối thủ được cho là mạnh nhất hiện nay của Trung Quốc - Hoa Kỳ - đang bận với kết quả bầu cử và chuyển giao quyền lực cho tổng thống mới, ông Hoàng Việt nhận định rằng Trung Quốc nhân cơ hội này sẽ tăng tốc để tạo nên các sự đã rồi, không thể thay đổi được về sau.

Chụp lại hình ảnh,

Nhà nghiên cứu Biển Đông Hoàng Việt cùng các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế tại hội thảo Biển Đông từ 16-17/11/2020 tại Hà Nội

Với việc phản ứng của các quốc gia đối với dự luật hải cảnh của Trung Quốc hiện được cho là quá nhẹ nhàng và không đủ lực, ông Hoàng Việt nhận định rằng khả năng ngăn chặn Trung Quốc thông qua luật vào ngày 3/12 gần như bằng không.

Ông nói thêm: "Các quốc gia khu vực và trên thế giới có nhiều lợi ích và toan tính riêng. Họ nghĩ rằng có lẽ Trung Quốc sẽ trừ mình ra… Philippines trước mạnh miệng trước Trung Quốc sau lại có nhiều hoạt động kinh tế, chính trị với Trung Quốc. Nhiều quốc gia khác cũng vậy."

"Từ thời Mỹ lên tiếng mạnh mẽ thì một số nước mới lên tiếng. Nếu không các nước cũng rất im lặng. Đó là lý do vì sao Trung Quốc đạt được những mục đích của họ trong một thế giới mà trật tự đang có nhiều biến động, và các nước có vẻ không thật sự đồng lòng mà chỉ lo việc của "nhà mình".