'Phù hợp với thời đại'

Giáo sư Tô Duy Hợp
Image caption Ông Hợp tin rằng người Đức đã thực hiện một lựa chọn phù hợp với thời đại.

Trong suốt tuần này, bắt đầu từ thứ Hai, 09/11/2009, châu Âu bắt đầu kỷ niệm trọng thể sự kiện 20 năm bức tường Berlin sụp đổ, nước Đức thống nhất và sự giải thể của thể chế xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu.

Mặc dù Nhà nước và Đảng Cộng sản Việt Nam không tổ chức hoạt động chính thức nào, vẫn có các nhà quan sát theo dõi sự kiện lịch sử có tác động trực tiếp đến chủ nghĩa cộng sản này.

Từ Hà Nội, Giáo sư Tô Duy Hợp, chuyên gia về biến đổi và thể chế, cho BBC Việt ngữ biết đánh giá của ông về lựa chọn của người Đức 20 năm về trước:

"Lựa chọn của Đông Đức hòa nhập với với Tây Đức để đi vào dân chủ, xây dựng một chế độ dân chủ xã hội là hết sức hợp lý," Giáo sư Hợp nói.

Chuyên gia xã hội học này cũng tin rằng việc nước Đức đang phải giải quyết những vấn đề riêng của mình trong phát triển là 'đương nhiên.'

"Cái đó cũng giống như các vấn đề mà xã hội Việt Nam phải giải quyết và nếu không khắc phục thì biết thế nào là tiến bộ, thế nào là đúng đắn," ông so sánh.

'Chỉ là ước mơ'

Về tính chất giải pháp cải tổ mà nước Đức và các nước đã thực hiện mấy chục năm về trước, cựu lãnh đạo Phòng nghiên cứu xã hội học nông thôn tại Viện Xã hội học ở Hà Nội cho hay:

"Giải pháp ở Đông Âu nói chung và Đông Đức nói riêng, người ta gọi là giải pháp sốc. Tức là thay đổi cơ bản về chính quyền nhà nước để chuyển sang một hình thái mới.

"Còn thay đổi theo kiểu của Trung Quốc hay Việt Nam chỉ được gọi là giải pháp cải cách hay đổi mới thôi. Không phải là giải pháp cách mạng như kiểu của Đông Âu."

Giáo sư Hợp cho rằng giải pháp đang được Bắc Triều Tiên hay Cuba, hai trong số vài nước theo thể chế cộng sản còn sót lại, tiến hành là càng ít hơn về mặt cải cách:

"Thậm chí chẳng có tính chất cải cách gì. Người ta bảo đấy là giải pháp bảo thủ."

Về bài học với Việt Nam khi nhìn lại 20 sự kiện tường Berlin và Đông Âu, ông nhận xét:

"Tôi cho rằng cố chấp là cái nguy hiểm nhất và độc quyền rất tai hại cho sự phát triển của xã hội. Cho nên sự lựa chọn của Đông Âu, Đông Đức chẳng hạn, phá bức tường Berlin là một lựa chọn rất phù hợp với thời đại."

"Họ đã vượt qua được những cố chấp, bởi vì chủ nghĩa cộng sản cũng chỉ là ước mơ của loài người chứ đâu phải là thực tế. Mà thực tế là phải tính toán những điều kiện rất cụ thể," ông Hợp giải thích.

'Không chắc giữ được'

Trước câu hỏi phải chăng Đảng Cộng sản Việt Nam, sau khi đúc rút được nhiều kinh nghiệm từ cuộc cách mạng Đông Âu, đang cố gắng 'giữ chặt' hơn quyền lực độc tôn của mình, chuyên gia bình luận:

"Với điều kiện là phải đổi mới. Nếu không đổi mới thì mọi sự giữ chặt đều rất rủi ro. Nhìn chung là không chắc giữ được, nếu không chịu đổi mới."

Giáo sư Hợp tin rằng đổi mới căn bản nhất mà Đảng Cộng sản cần thực hiện là "phải phù hợp với thời đại" và phải "dựa vào dân":

"Những tư tưởng đó đã có rồi, nhưng vấn đề là phải thực hiện như thế nào vì tất cả vẫn còn ở phía trước.

"Tôi nghĩ nếu tiếp tục độc quyền trắng trợn như trước đây thì chắc chắn không thể thành công và như thế là không phù hợp với tiến bộ của thời đại, tiến bộ của xã hội."

Còn đối với việc lựa chọn mô hình, thể chế chính trị-xã hội nào là thích hợp đối với Việt Nam trong tương lai, chuyên gia nhận định:

"Thật khó có một khuôn mẫu hay mẫu số chung về cái gì được cho là duy nhất đúng đắn và cái này là quyền lựa chọn của mỗi người dân và quyền lựa chọn của những nhóm tinh hoa của xã hội đó."

Nhưng nhà xã hội học cũng đưa ra cảnh báo rằng mỗi sự lựa chọn 'đều có mặt trái' và có thể phải 'trả giá':

"Và cái giá phải trả đó có thể xảy ra trong tương lai 10 năm, 20 năm, thậm chí một trăm năm sau. Cho nên bây giờ khó có thể nói ai là lựa chọn duy nhất đúng đắn," Giáo sư Tô Duy Hợp nói.

Tin liên quan

Cũng ở BBC