Vụ Jetstar gây quan ngại

Máy bay của Jetstar
Image caption Hãng hàng không Úc Qantas là một cổ đông của Jetstar

Vụ rắc rối liên quan hãng Jetstar Pacific, trong đó hai lãnh đạo người Úc của hãng này bị ngăn xuất cảnh để điều tra, đang thu hút chú ý của truyền thông nước ngoài.

Tờ tạp chí có uy tín Time, ấn bản điện tử, hôm 15/01/2010 đăng bài của tác giả Christopher Shay tựa đề 'Các vụ bắt giữ tại Jetstar gây báo động cho nhà đầu tư ở Việt Nam'.

Bài báo mở đầu bằng câu: "Tại đa số các nước, một thương vụ không thành có thể khiến anh bị đuổi việc. Tại Việt Nam, nó có thể làm anh mất tự do".

Việt Nam, theo tác giả bài báo, đã đạt tốc độ tăng trưởng đáng nể trong những thập niên gần đây, đồng thời thu hút hàng tỷ đôla tiền đầu tư c̉ua nước ngoài.

Thế nhưng những gì xảy ra với hai doanh nhân cao cấp của Jetstar vừa qua "có thể khiến các nhà đầu tư nghĩ lại về ý định làm ăn" ở Việt Nam.

Ông Tristan Freeman và bà Daniela Marsilli, giám đốc tài chính và giám đốc điều hành hãng Jetstar Pacific có đầu tư của công ty hàng không Qantas (Australia) đã bị ngăn không thể bay về nước ăn Giáng sinh với gia đình.

Năm 2009, chính phủ Việt Nam cũng tiến hành điều tra một loạt các nhân vật cao cấp của Jetstar Pacific sau khi hãng này báo lỗ 31 triệu đôla tiền rủi ro về giá xăng dầu (fuel hedging), với việc Jetstar Pacific phải trả giá quá đắt cho nhiên liệu trong khi giá thị trường thế giới xuống thấp.

Tuy hai vị Freeman và Marsilli chưa bị truy tố hình sự, nhưng cây viết của Time cho rằng Việt Nam có luật lệ khắt khe về ngân quỹ nhà nước và thường hình sự hóa các hậu quả của việc mạo hiểm trong làm ăn.

Trong những hợp đồng fuel hedging của mình, ban điều hành Jetstar đã làm mất nhiều tiền của nhà nước khi ký mua nhiên liệu lúc giá lên cao nhất để rồi lỗ nặng khi giá dầu thế giới giảm còn có trên 30 đôla Mỹ vào tháng 12/2008.

Tác giả Shay viết: "Jetstar Pacific không phải hãng duy nhất thu lỗ trong các thương vụ fuel hedging của mình; Cathay Pacific và Singapore Airlines cũng gặp chuyện tương tự".

Chủ tịch Qantas, ông Alan Joyce, tuần trước khẳng định với các nhà báo rằng ông Freeman và bà Marsilli không làm gì sai trái.

Và như vậy, tác giả bài báo dẫn lời các phân tích gia nhận định rằng việc giữ hai người này ở lại Việt Nam có thể báo hiệu việc chính quyền Việt Nam bắt đầu quay lưng lại với cải cách kinh tế và mở cửa thị trường.

Đối phó khủng hoảng

Bài báo trên Time viết: "Với tình trạng lạm phát tăng cao và khủng hoảng kinh tế toàn cầu đang ảnh hưởng nghiêm trọng tới ngành xuất khẩu, nhiều chính phủ theo đường lối cứng rắn phản ứng bằng cách siết chặt tự do kinh tế và tự do cá nhân."

Các dẫn chứng được đưa ra là việc ngăn chặn Facebook và Twitter, cũng như một số vụ bất giữ các nhân vật bất đồng chính kiến.

"Jetstar Pacific, hãng hàng không liên doanh duy nhất ở Việt Nam, có thể đã trở thành mục tiêu của phe bảo thủ, những người không muốn trao quyền kiểm soát (kinh tế) cho tư nhân, nhất là khi Jetstar đã tranh thị phần của hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines."

Báo Time dẫn lời nhà bình luận Carl Thayer nói vụ Jetstar Pacific là một phần của nỗ lực kiềm chế toàn cầu hóa nền kinh tế của phe bảo thủ.

Đây không phải lần đầu tiên doanh nhân ngoại quốc bị ngăn xuất cảnh tại Việt Nam. Năm 2006, trong vụ liên quan ngân hàng Hà Lan ABN AMRO, một nữ doanh nhân gốc Việt đã phải ở lại hầu tra cùng việc bắt giữ bốn nhân viên Việt Nam.

Lúc đó, phần đông doanh nghiệp nước ngoài cho đây chỉ là việc nhỏ, không ảnh hưởng tới tiến trình mở cửa kinh tế nói chung.

Bài báo của tác giả Shay viết: "Tuy nhiên tuần qua, Cục Hàng không Dân dụng Việt Nam (CAAV) đưa ra các cáo buộc mới liên quan Jetstar Pacific. Hôm thứ Tư, báo chí nhà nước nói Jetstar Pacific đã vi phạm quy định bảo trì và che dấu các chi tiết máy bay bị gẫy vỡ."

Qantas thì vẫn bảo đảm rằng các máy bay của họ luôn luôn tuân thủ quy định an toàn vào bất cứ thời điểm nào, nhưng giới quan sát nói trong vụ này, có thể có chuyện "bới bèo ra bọ".

Bài trên Time nói dù sao, Việt Nam vẫn là thị trường có tiềm năng và thời gian sẽ trả lời xem vụ Jetstar Pacific có làm các nhà đầu tư nản lòng hay không.

Chính quyền Việt Nam hồi tháng 11 đã hứa sẽ cho phép nước ngoài nắm giữ 49% doanh nghiệp trong nước, từ mức 30% hiện tại.

Bài báo cảnh tỉnh: "Đảng Cộng sản Việt Nam muốn tăng trưởng kinh tế nhưng không nới lỏng kiểm soát quyền lực, và việc này sẽ chỉ khiến nguy cơ đụng chạm với các đối tác nước ngoài tăng lên".

Tin liên quan

Kết nối Internet liên quan

BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang bên ngoài