TQ công bố số liệu thủy văn đập nước Mekong

Sông Mekong đoạn chảy qua Việt Nam
Image caption TQ bắt đầu công bố số liệu thủy văn đập nước Mekong trong mùa khô.

Kể từ thứ Hai 22/3 Trung Quốc bắt đầu cung cấp số liệu thủy văn từ trạm Cảnh Hồng cho Ủy hội sông Mekong (MRC).

Trạm khí tượng Cảnh Hồng nằm ở khu đập cùng tên, thuộc nhánh chính của sông Mekong.

Cạnh đó Trung Quốc cũng cung cấp số liệu thủy văn từ trạm Manan.

Trạm này cách nhánh chính của sông Mekong 24 km.

Một phát ngôn nhân của MRC cho BBC Việt Ngữ hay đây là sự nối dài thỏa thuận cung cấp số liệu thủy văn giữa MRC và Trung Quốc.

“Từ năm 2002 Trung Quốc đồng ý cung cấp dữ kiện thủy văn từ hai trạm này cho MRC trong mùa mưa. Nay họ mở rộng bao gồm cả mùa khô.”

Báo chí Thái Lan gọi đây là cử chỉ ‘tích cực’ của Trung Quốc, trước ngày khai mạc Hội nghị Thượng đỉnh sông Mekong, họp từ 2-5 tháng Tư.

Bà Piaporn Deetes, đại diện cho Thái Lan trong tổ chức International Rivers, thuộc Liên minh Cứu sông Mekong (Save the Mekong), muốn chính phủ các nước phân tích và chuyển giao dữ liệu nguồn nước cho cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng tại hạ nguồn, để giảm thiểu tác hại của hạn hán.

Bà Deetes vừa có chuyến đi khảo sát sông Mekong, phần lãnh thổ Thái Lan và Lào, đầu tháng Ba. Trong cuộc nói chuyện với BBC Việt Ngữ ngày 25/3, bà cho biết tình trạng hạn hán tại vùng này.

Piaporn Deetes: Điều tôi thấy không chỉ sông cạn nước, mà mực thay đổi thất thường. Ngày tôi thăm sông Mekong khu vực biên giới Lào Thái, mực nước có tăng lên đôi chút, khoảng 30-50 cm mà không có mưa. Do vậy cư dân địa phương, các nông dân và người chài lưới nghi rằng có cái gì đó xảy ra ở thượng nguồn khiến mực nước thay đổi như vậy. Có thể đập nước thượng nguồn xả bớt nước chẳng hạn.

Kinh nghiệm của nông dân cho thấy sau khi Trung Quốc xây xong đập thứ nhất, mực nước trên sông Mekong biến động thất thường, diễn biến ảnh hưởng đến hệ sinh thái và nguồn sống của người dân.

BBC: Bà muốn thấy cuộc họp thượng đỉnh sắp tới về sông Mekong bàn luận về chủ đề gì và đạt được kết quả ra sao?

Piaporn Deetes: Tôi thấy có một diễn tiến khá tích cực đó là Trung Quốc đồng ý công bố số liệu thủy văn về đập nước của họ cho Ủy hội sông Mekong, MRC, để các nước hạ nguồn có thông tin chuyển tải cho người dân. Tuy nhiên các tổ chức dân cử hoạt động trong lĩnh vực môi trường như chúng tôi muốn thấy TQ làm nhiều hơn. Đó là TQ cần công bố thông tin về tất cả các đập và lượng nước các đập này đang chứa. Hiện đập nước chúng tôi quan ngại nhất lúc này là Cảnh Hồng, bắt đầu nhận nước từ tháng 10 năm 2009. Và dung tích của đập này rất lớn. Chúng tôi nghi ngờ đập này gây ra một số vấn đề nhức nhối cho các nước hạ lưu.

BBC:Xin bà nói đến các quan ngại của nông dân Thái Lan trước cách tích nước và tháo nước của đập thượng nguồn?

Piaporn Deetes: Nông dân Thái Lan muốn TQ đưa ra lời giải thích thỏa đáng đối với một số diễn biến bất lợi về thủy văn trong quá khứ. Ví dụ hồi tháng Tám 2008, một trận lũ lớn xảy ra tại vùng Bắc Thái Lan và Lào. Dân địa phương nghi ngờ, rất có thể đập nước thượng nguồn xả nước, gây lụt lội. Do đó bên cạnh sự hợp tác của phía TQ, chúng ta cần có cách làm việc tốt hơn giữa các nước thành viên MRC trong việc công bố dữ liệu, thông tin cho các cộng đồng dân cư, những người mà nguồn sống phụ thuộc vào dòng sông Mekong. Để họ có thời gian chuẩn bị đối phó trong trường hợp lũ lụt hoặc hạn hán xảy ra.

BBC:Bên cạnh yêu cầu Trung Quốc chia sẻ thông tin và dùng nguồn nước có trách nhiệm, bà có ý kiến ra sao về việc bốn nước thuộc hạ lưu Mekong lên kế hoạch xây 12 con đập thủy điện? Liệu tương lai chúng có làm trầm trọng thêm hạn hán hay lụt lội hay không?

Piaporn Deetes: 12 con đập này mới chỉ là kế hoạch thôi, chúng chưa xây. Phần lớn dự định xây ở Lào, số ít xây ở Campuchia và Thái Lan Những con đập này nằm trong kế hoạch khai thác thủy điện, với sự tham gia của khu vực tư nhân và chính phủ. Dù đây mới chỉ là kế hoạch, nhưng nhiều người quan ngại về hậu quả sắp đến. Đập TQ xây ở thượng nguồn, ở nơi xa, còn những con đập này một khi xây xong, chẳng khác gì chúng án ngữ trước cửa nhà mỗi người. Chúng tôi kêu gọi chính phủ các nước hạ lưu xem lại kế hoạch xây đập, họ nên tính đến cái giá phải trả về xã hội, môi trường và sản xuất nông nghiệp khi làm những dự án như vậy.

BBC:Bà có bình luận gì về cách tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh sông Mekong họp vào đầu tháng Tư tại tp Huahin ở Thái Lan?

Piaporn Deetes: Một hội nghị quan trọng như vậy mà không tạo điều kiện cho những nông dân, cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng bởi hạn hán năm nay tham dự là điều đáng tiếc.

Lịch trình của hội nghị cho thấy trong hai ngày hội họp, sẽ có phần phát biểu của chuyên gia từ các dòng sông lớn khác trên thế giới như Nile, Danube…chia sẻ kinh nghiệm quản lý nước. Không có diễn đàn cụ thể nào bàn về cách giải quyết khủng hoảng cho dòng sông Mekong hiện giờ. Phần thượng đỉnh chỉ diễn ra trong nửa ngày. Thủ tướng của 4 nước thành viên MRC sẽ họp kín. Còn lại là bàn kinh nghiêm quốc tế khai thác nước sông. Tôi không thấy có cơ hội nào dành cho các tổ chức phi chính phủ hay các cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng bởi hạn hán, tham gia và nói lên tiếng nói của họ.

BBC:Có vẻ bà cho rằng cả một hội nghị thượng đỉnh như vậy không có diễn đàn tìm giải pháp cho dòng Mekong, và có thể chúng ta đang bỏ lỡ một cơ hội quý báu?

Piaporn Deetes: Vâng đúng vậy. Tôi cho rằng TQ đã có một cử chỉ khá tích cực đó là công bố số liệu thủy văn của đập nước xây ở thượng nguồn. Điều chính phủ các nước thành viên MRC và Ủy hội sông Mekong cần làm đó là chuyển những thông tin này cho người dân, cho các cộng đồng bị ảnh hưởng, giúp họ dùng các thông tin này để lo liệu cuộc sống và công việc kinh doanh. Không nên giữ thông tin này ở ngăn hồ sơ. Hãy đưa cho chuyên gia phân tích, chuyển các số liệu và thông tin sớm nhất cho người dân.

Tin liên quan

Kết nối Internet liên quan

BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang bên ngoài