Quyền tham gia nghiệp đoàn và quy chế thương mại

Lao động làm giầy tại Việt Nam
Image caption Quy chế GSP yêu cầu quốc gia tôn trọng quyền tham gia công đoàn của công nhân.

Lao động xuất khẩu từ Việt Nam có quyền tham gia công đoàn ở nước ngoài hay không?

Nhà hoạt động cho quyền lao động của người Việt ở hải ngoại nói một số hợp đồng tuyển dụng cấm công nhân tham gia nghiệp đoàn.

Nhà khoa bảng nghiên cứu về công nhân và công đoàn ở trong nước cho rằng việc công nhân tham gia không thực tiễn, hầu như chưa xảy ra trên thế giới

Tiến sĩ Nguyễn Đình Thắng, Giám đốc điều hành tổ chức BPSOS, trụ sở tại Virginia, Hoa Kỳ, nói ông biết đến trường hợp công nhân Việt Nam buộc phải ký vào văn bản cấm tham gia công đoàn ở nước ngoài.

"Hợp đồng mà mọi công nhân phải ký để được đi lao động ngoài nước đều có điều khoản cấm không được tham gia nghiệp đoàn ở quốc gia tiếp nhận", ông Thắng viết trong lá thư gửi đến phòng Đại diện Mậu dịch Hoa Kỳ, trực thuộc Văn phòng Tổng thống Mỹ.

"Trong 2 năm qua Liên Minh Bài Trừ Nô Lệ Mới Ở Á Châu, viết tắt là CAMSA, đã thu thập được nhiều bản hợp đồng của công nhân cho thấy đây là tình trạng phổ biến chứ không phải do một hai công ty xuất khẩu lao động làm sai."

BPSOS là đồng sáng lập viên và là thành viên của Liên Minh CAMSA.

"Chúng tôi yêu cầu Phòng Đại diện Mậu dịch Hoa Kỳ điều tra vấn đề này trong bối cảnh cứu xét đơn của Việt Nam xin hưởng Quy chế Ưu đãi Thuế quan Phổ cập - GSP", TS Thắng viết.

Việt Nam làm đơn xin quy chế GSP từ 4/2008. Quốc gia hưởng GSP (Generalized System of Preferences), được miễn thuế hàng ngàn mặt hàng nhập cảng vào Hoa Kỳ. Đạo Luật Mậu Dịch ban hành năm 1974 là cơ sở cho sự hình thành của quy chế này, nhằm giúp đỡ các quốc gia chậm phát triển.

Quốc gia muốn hưởng quy chế GSP cần hội đủ một số điều kiện căn bản, trong đó có quyền của công nhân tham gia nghiệp đoàn, quyền tự tổ chức và quyền điều đình tập thể nhằm tự bảo vệ quyền lợi.

'Không phải vậy'

Ông Nguyễn Văn Dũng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Công nhân và Công đoàn cho rằng việc công nhân Việt Nam tham gia công đoàn nước ngoài có nhiều khó khăn về thực tiễn.

Image caption Đang có quan điểm khác nhau về quyền tham gia công đoàn của công nhân VN.

"Không phải là cấm. Quan trọng là công đoàn nước sở tại họ có tiếp nhận hay không thôi. Vấn đề là họ thuộc một thể chế khác, cho nên nó không đơn giản như người ngoài cuộc nhận xét.

"Thời gian qua công đoàn một số nước có bàn về việc một công nhân, lao động di cư bất luận của nước nào, có thể tham gia nhiều tổ chức công đoàn của nhiều nước nhưng mà không thực tế.

"Lý do là, chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi nó làm cản trở tất cả các lực lượng lao động. Vì việc làm, đời sống, rồi dân chủ công bằng xã hội của họ. Cho nên không đơn giản một người lao động của bất cứ nước nào, không chỉ ở Việt Nam đâu, rất khó gia nhập công đoàn ở một nước sở tại.

Trong trường hợp công nhân Việt Nam ở nước ngoài gặp khó khăn trong việc làm, tiền lương, quan hệ với ông chủ, chuyên gia về quyền của người lao động cho rằng công ty tuyển họ đi phải có trách nhiệm.

"Việt Nam có luật đưa lao động Việt Nam đi nước ngoài được Quốc hội ban hành. Trong đó nói công ty đưa người lao động đi nước ngoài phải chịu rõ trách nhiệm. Cơ sở pháp lý để thực hiện trách nhiệm đó là hợp đồng dân sự hai bên ký kết, đó là cái gốc.

"Cái thứ hai là công ty, phải thực hiện hết cái chuẩn của một công ty. Đưa người đi, công ty phải có trách nhiệm đến cùng đối với quyền lợi của công nhân khi họ có vấn đề.

Ông Dũng không đồng ý với ý kiến cho rằng hợp đồng đưa công nhân đi lao động nước ngoài có điều khoản cấm không tham gia nghiệp đoàn ở quốc gia tiếp nhận.

"Không có chuyện đó. Cái đó là vu khống và lừa bịp. Không có điều khoản nào làm chuyện đó cả.

Tuy nhiên cũng xảy ra chuyện một số công ty tắc trách làm ẩu, theo ông Dũng.

"Trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam, cũng có công ty họ mới thành lập, nhưng do non yếu về hiểu biết pháp luật, vân vân…đôi khi để trục lợi cho nên họ tìm cách đưa ra điều khoản bất lợi cho người lao động.

"Và do hoàn cảnh phải mưu sinh cho nên người lao động ít hiểu biết thì phải cam chịu và lỡ tay. Tôi xin khẳng định là trong hợp đồng mẫu không bao giờ có điều khoản cấm đoán đó."

Tin liên quan