Cảnh báo từ bài học Vinashin

Mô hình toà nhà Vinashin Tower
Image caption Có tham vọng vươn cao nhưng Vinashin lại thành biểu tượng của một mô hình bất khả thi

Một số báo và hãng thông tấn có uy tín ở Phương Tây coi vụ Vinashin là dấu hiệu của việc khủng hoảng mô hình “nhà nước chủ đạo” trong kinh tế Việt Nam.

Bài trên trang Bloomberg 6/9/2010 trích lời giới chuyên gia nói vụ Vinashin thua lỗ, dẫn tới việc bắt các giám đốc cao cấp liên tục vừa qua “là vấn đề của quản trị tập đoàn kinh tế”.

Giám đốc Ngân hàng Phát triển Á châu (ABD) Ayumi Konishi ở Hà Nội được trích lời nói rằng:

“Hình thức hiện nay của việc quản lý các doanh nghiệp công ở Việt Nam là không hiệu quả.”

Đây là vấn đề được các nhà đầu từ bày tỏ từ một thời gian.

Nhắc đến vụ bắt bốn cựu quan chức Vinashin, Bloomberg trích chủ tịch Vietnam Holding Ltd, Min- Hwa Hu Kupfer nói từ hồi tháng 8 rằng “Các diễn biến mới nhất tại Vinashin chỉ nhấn mạnh thêm tình trạng nghiêm trọng đã có” về quản trị doanh nghiệp.

Thực ra, các nhà kinh tế Việt Nam cũng đã nói nhiều lần về mô hình lấy doanh nghiệp nhà nước làm chủ đạo trong một nền kinh tế đáng ra phải tuân thủ các nguyên tắc thị trường.

Việc bổ nhiệm, phong chức mang tính chính trị và việc cung cấp các nguồn vốn khổng lồ từ quỹ nhà nước (thuế của dân) vào các doanh nghiệp to nhưng kém hiệu năng là hệ quả của mô hình này.

'Không có chuyên môn'

Đó là chưa kể Vinashin, tập đoàn đóng tàu đã đầu tư vào những lĩnh vực không phải của mình.

Giám đốc ADB Konishi nay phê phán việc vươn tay vào các thương vụ của tập đoàn Vinashin và các tổng công ty khác:

“Có những doanh nghiệp tại Việt Nam vươn tay vào những lĩnh vực họ không có chút chuyên môn nào.”

Bloomberg nêu ví dụ của vụ Vinashin mua cổ phần Bảo Việt trị giá 90 triệu đô la.

Điều đáng chú ý là cả Bảo Việt Holdings và Vinashin đều là doanh nghiệp nhà nước.

Báo The Economist ra ở London hôm 2/9 cũng nêu vấn đề của chiến lược phát triển dựa vào nhân công rẻ cho các ngành sản xuất, chế biến tại Việt Nam.

Trong bối cảnh tạo vị thế cạnh tranh và thu hút đầu tư bên ngoài như một nước kế cận Trung Quốc, Việt Nam đã đạt những kết quả tốt như tăng trưởng kinh tế đều, và xuất khẩu hàng may mặc vẫn tăng.

Nhưng theo tờ báo Việt Nam đã biết thời kỳ tăng trưởng kinh tế dựa trên giá nhân công rẻ sắp hết, nhưng giai đoạn tiếp là gì thì chưa rõ.

Tham vọng đưa hàng Việt Nam lên một đẳng cấp mới, có nhiều thành tố công nghệ cao hơn hàng may mặc, giày dép giá rẻ và hải sản đòi hỏi nhiều vấn đề.

Image caption Các lãnh đạo Việt Nam từng đặt vào Vinashin nhiều hy vọng

Các nhà xuất khẩu Việt Nam khó cạnh tranh được với bên ngoài vì cơ sở hạ tầng lạc hậu (nguyên văn: creaky infrastructure), cắt điện thường xuyên và vì bộ máy quan liêu.

Lạm phát 8.2% nay là dấu hiệu đáng lo ngại.

Nhìn vào thị trường nội địa, để phát triển thì lại vướng sự chiếm lĩnh của các tổng công ty.

The Economist nêu ví dụ Vinashin như quá trình các công ty nhà nước “biến hóa thành tập đoàn” nhờ vốn rẻ và quan hệ chính trị.

Các lãnh đạo Đảng CSVN mơ ước có các chaebol như Hàn Quốc nhưng đại tập đoàn “kiểu cách Việt Nam không có tương lai tạo ra thế cạnh tranh”.

Và Vinshin, theo The Economist, là một ví dụ điển hình.

Bài báo nói “Điều đáng làm nhất là đóng cửa công ty như vậy”, nhưng các quan chức Việt Nam lại quyết định khác, vì Vinashin “quá to để có thể cho sụp đổ”.

Muốn chạy theo việc lập ra các chaebol cũng là điều nhà báo Matt Steinglass nhận xét trong bài tuần trước trên tờ Financial Times.

Theo tác giả, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cổ vũ cho chiến lược phát triển bằng cách biến các công ty nhà nước lớn thành "chaebol kiểu cộng sản".

Chừng "750 triệu đô la từ tiền bán trái phiếu quốc gia lần đầu tiên được chuyển cho Vinashin".

Nay, Financial Times trích đánh giá của viện Oxford Analytica ở Anh rằng Vinashin đã chìm đắm trong các khoản nợ.

Nhưng dù vậy, nó vẫn được cố sức cải tổ chứ không thể để cho bị "đắm tàu".

Tin liên quan