Một thời đi Nga

Phạm Thuận Thành
Image caption Cán bộ chính trị Phạm Văn Thành sang Liên Xô cuối năm 1988

Hồi ký những năm tháng lao động hợp tác ở Liên Xô được cựu sĩ quan nay là nhà văn Phạm Thuận Thành công bố từng phần trên mạng.

Đó là những "ghi chép không đều từ ngày 22.12.1988 đến ngày 2.9.1990 của một sĩ quan quân đội đi lao động xuất khẩu tại thành phố Kadan - Liên Xô," theo giới thiệu trên tạp chí của Hội văn học nghệ thuật Việt Nam tại Liên bang Nga, có tên là Người Bạn Đường.

Nhà văn Phạm Thuận Thành cũng có thêm nhiều bài viết mới, ghi lại các trải nghiệm tư duy của bản thân trên trang nhà được cập nhật rải rác ba năm qua.

Cửa khẩu

Ngày kỷ niệm thành lập quân đội nhân dân Việt Nam vào năm 1988 cũng là ngày tác giả trong nhóm 5 sĩ quan trường lục quân Một về tập trung chờ đi nước ngoài, với đủ mọi lo toan không chỉ việc khám sức khỏe, mà còn là mang hàng gì đi để có hàng gửi về.

"Nhận hộ chiếu."

"Làm thị thực xuất cảnh."

"Công an cửa khẩu dùng máy từ kiểm tra người một lần nữa."

"Bỗng nghe tiếng hự rất đặc trưng, tôi quay đầu nhìn, thấy thiếu tá Hương tái mặt, hai tay ôm ngực lảo đảo."

"Anh vừa nhận một chưởng từ người công an cửa khẩu."

"Người công an kéo anh vào góc phòng để kiểm tra, người khác coi như không có chuyện gì xảy ra."

Đó là những gì anh còn nhớ nơi cánh cửa cuối cùng rời khỏi Việt Nam, để rồi bị cuốn vào guồng máy lao động nơi xứ người, va chạm với những thực tế nơi thiên đường Xô-viết, và bươn chải với những chuyện kiếm tiền nuôi gia đình.

"Người Việt Nam, xin phép từ nay gọi là cộng cho đúng từ thuần Việt ở bên này."

"[...] Tiên đề để mọi cộng quân sang đây là vì cái gì?"

"Vì kinh tế, tức là vì tiền."

Đánh hàng

Image caption Ông Thành sang Nga với di sản tư tưởng từ Brezhnev

Và kiến thức tham mưu đã được chủ nhân của quyển nhật ký dùng để đi điều nghiên đủ các thành phố xung quanh, ghi chép cẩn thận giờ xe buýt, địa hình, và vẽ sơ đồ cửa hàng, chờ đến ngày hành động.

"Tôi được mật báo cửa hàng này có bán xe Minkhơ nên rủ Đức đi cùng. [...] Hai anh em như cơn gió lọt nhanh vào cửa hàng chỉ sợ chậm chân một giây sẽ bị cộng khác mua tranh hết. Đánh được chuyến hàng này tôi sẽ lọt vào hàng ngũ tướng tá cộng ở Kadan liền, cũng đồng nghĩa với sự thay đổi vận mệnh của cả nhà ở quê."

Và thế, từ ngày sang Nga, anh bộ đội quê nhanh chóng leo bậc thang "tướng, tá" trên con đường làm giàu, và được người bạn "tấn phong ngay cho là địa chủ" sau chuyến hàng này.

Tiếp tục với máy hàn, quạt nhựa, bếp điện... anh Thành còn chuyển giao kỹ năng mua bán cho các bạn đồng ngũ mà họ tin là vận may.

"Sau khi chìa ra hai thỏi son Nhật hồng tươi có mùi thơm dịu dàng quyến rũ (theo thời giá là 5 rúp một thỏi) cho hai cô bán hàng, hai cô liền dẫn tôi vào kho để tìm xem có gì ưng ý thì chọn."

Và bên cạnh hệ thống các mối quan hệ đồng hương, liên kết mua bán hàng hóa vẫn còn công đoàn và chi bộ đảng cộng sản với tỷ lệ 21 người trên tổng số 50 công nhân, mà tác giả cũng là chi ủy viên.

"Niềm tin về chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mà tôi từng rao giảng ở trường sĩ quan lục quân Một đang được kiểm chứng."

"Thực tế là thước đo của lí luận."

"Cái thực tế mà Brêgiơnep đánh giá là ở thời chủ nghĩa xã hội phát triển, gần sát với chủ nghĩa cộng sản đó."

Cộng đồng

Những người lao động Việt Nam ở Liên Xô cũng là những người đàn ông đàn bà gặp nhau trên con đường kiếm sống, như tâm sự của một phụ nữ được chép lại vào nhật ký.

"Em không ngờ ở bên này nhu cầu tình cảm lớn thế."

"Hồi ở nhà thì bận bịu việc nhà, con cái, lại bị anh ấy quấy rầy, sao mà cảm thấy mệt người thế."

"Còn bây giờ đi làm về người cứ như thừ ra."

"Nhớ anh ấy ghê lắm."

"Nhu cầu tình cảm trở thành khao khát không chịu nổi."

"Môi trường sống lại không lên án chuyện quan hệ, thậm chí còn vun vào thêm, anh bảo, chúng em làm sao chịu đựng nổi."

"- Thế không sợ chồng ở nhà biết à?"

"Sợ thì vẫn sợ. Nhưng chồng thì giúp gì được lúc này."

Việt-Xô

Và còn nhiều ghi chép khác nữa, chuyện Ta thì không có tiêu chuẩn mua rượu, bị Tây bắt nạt ngoài đường, và chuyện căng thẳng trong ngày mùng một Tết.

"Bỗng có mệnh lệnh của ai đó vang vang ngoài hành lang kêu gọi tất cả mọi người mau xuống đường chiến đấu bảo vệ quốc thể. Tôi vơ vội gói ớt bột lao ra ngoài."

"Phía ngoài cửa ốp có chừng một trung đội công an dã chiến tay mang khiên che kín người, tay cầm dùi cui, vai khoác súng Ak báng gấp ken hàng. Khoảng một tá sĩ quan công an tay cầm súng ngắn tay cầm máy bộ đàm đứng cạnh trung đội dã chiến."

Những dòng nhật ký khiến những ai từng biết nước Nga hồi tưởng lại một thời lịch sử, còn những ai đọc lần đầu có lẽ sẽ hiểu được cuộc sống của một thế hệ đi trước, trong những ngày Việt Nam bắt đầu bước theo hướng thoát khỏi cảnh nghèo đói.

Nói chuyện với BBC tiếng Việt, nhà văn Phạm Thuận Thành cho biết quyển nhật ký đã được anh giữ trong im lặng suốt 30 năm qua, cho đến sau ngày báo Nhân Dân gần đây có bài nhận định về Liên Xô thì anh mới nghĩ là đã đến lúc có thể cho người khác xem.

Tin liên quan

Kết nối Internet liên quan

BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang bên ngoài