Skip to main contentAccess keys helpA-Z index
BBCVietnamese.com
chinese
russian
french
Other Languages
 
 
Gửi trang này cho bè bạn Bản để in ra
Nguyễn Hữu Đang và Nhân văn Giai phẩm
 

 
 
Ông Nguyễn Hữu Đang
Học giả Nguyễn Hữu Đang qua đời hôm 8-2-2007
Đám tang học giả Nguyễn Hữu Đang, qua đời vào tuổi 94, tại Hà Nội ngày 8-2-2007 hốt nhiên nhắc đến một nhân vật tưởng đã chìm vào quên lãng, mặc dù đã tham dự vào nhiều biến cố lịch sử trọng đại.

Các cơ quan truyền thông trong nước không mấy đề cập đến sự kiện, trong khi ngoài nước, báo chí, nhất là trên mạng, đã đưa nhiều thông tin.

Chủ yếu họ nhắc lại vai trò của Nguyễn Hữu Đang trong thời kỳ chống Pháp, bị bắt từ 1930, tham gia Mặt Trận Dân chủ Đông Dương (1937-1939), hội truyền bá Quốc ngữ (1938-1945), phong trào Văn Hóa Cứu Quốc (1943-1946), Ủy Ban Giải phóng Dân Tộc tại Tân Trào 1945…

Ông là người tổ chức ngày lễ tuyên ngôn độc lập 2-9-1945, xây dựng khán đài để Hồ Chí Minh đọc tuyên ngôn tại vườn hoa Ba Đình Hà Nội.

Vai trò chỉ đạo báo Nhân Văn

Báo giới ngoài nước đều nhất loạt ghi nhận vai trò chủ yếu của Nguyễn Hữu Đang trong phong trào Nhân văn Giai phẩm (1956-1958).

Mạng lưới Diễn Đàn gọi ông là lãnh đạo, Talawas cho là chủ chốt, mạng Nhịp Cầu Thế Giới dùng từ thủ lĩnh. Tài liệu thời chửi bới Nhân văn Giai phẩm tại Hà Nội, cũng nói vậy. Báo Nhân Dân, dưới ngòi bút Như Phong khẳng định Nguyễn Hữu Đang trực tiếp chỉ đạo từ đầu đến cuối công cuộc phá hoại bằng báo chí ấy (12-5-1958).

Hồng Vân, bút danh của Hoàng trung Thông, còn chi tiết và chì chiết hơn: "Ngay từ số đầu, tờ Nhân Văn đã lộ rõ là một tờ báo chính trị. Bề ngoài do Phan Khôi và Trần Duy chủ trương, bề trong chính một tay Nguyễn Hữu Đang lo liệu, từ tiền bạc đến bài vở."

"Phần lớn những bài quan trọng đều do hắn trông coi và sửa chữa, hoặc đội tên người khác để viết." (Báo Văn Nghệ, số 12 tháng 5-1958)

 Ngay từ số đầu, tờ Nhân Văn đã lộ rõ là một tờ báo chính trị. Bề ngoài do Phan Khôi và Trần Duy chủ trương, bề trong chính một tay Nguyễn Hữu Đang lo liệu, từ tiền bạc đến bài vở.
 
Hồng Vân, tức Hoàng Trung Thông

Mạnh Phú Tư cũng viết đại khái như vậy: "Người ta không thấy tên tuổi Nguyễn Hữu Đang trên những số đầu báo Nhân Văn, nhưng chính hắn là linh hồn của tờ báo. Hắn tìm tiền, tìm giấy và biết bài nhưng lại ký tên người khác…" (Báo Độc Lập, 24-4-1958).

Nguyễn Hữu Đang là đầu não của tạp chí Nhân Văn. Số 1 ra ngày 20-9-1956, được Tố Hữu cho là lá cờ phản cách mạng, đánh thẳng vào Đảng và nhà nước, chống lại nền chuyên chính dân chủ nhân dân (…)

"Trong khi cuộc bạo động phản cách mạng đã nổ ra ở Hung ga ri, càng như đổ dầu vào lửa (…) Còn Nguyễn Hữu Đang, hắn vẫn tiếp tục làm vai trò của kẻ tổ chức phá hoại…" (Báo cáo 4-9-1958, sau khi báo đã bị đóng cửa sau 5 số).

Tội phá hoại chính trị

Do đó, Nguyễn Hữu Đang bị quy vào tội "phá hoại chính trị", một tội trạng hết sức trầm trọng dưới chế độ Cộng Sản. Ông bị bắt năm 1958 và năm 1960 lãnh 15 năm tù, là cái án nặng nhất so với các bạn cùng liên lụy đến "vụ án Nhân văn Giai phẩm".

Bị biệt giam ở Hà Giang, được phóng thích 1973 theo Hiệp Định Paris, Nguyễn Hữu Đang là người Việt Nam duy nhất không nghe tiếng máy bay, không biết có chiến tranh Việt-Mỹ.

Nhưng người đọc ngày nay vẫn tò mò: sự kiện diễn biến ra sao? Sao chỉ vì dăm ba bài báo, mà tội trạng và bản án nặng thế ?

Theo lời "tự thú" của Trần Dần, một trong vài ba nhà văn đầu tiên trong quân đội đã phát động phong trào đối kháng từ đầu 1955 : "Đến lớp học 18 ngày, Nguyễn Hữu Đang từ lâu nằm phục xuống, sau nhờ cơ hội này đứng dậy phất cờ, nếu không có Đang sẽ không có tham luận với những đề nghị : gặp Trung Ương, ra báo, v.v…. và cũng không có tờ Nhân Văn" (báo Văn Nghệ số 12 , tháng 5-1958).

"Tự thú" là những lời bị cưỡng bách, nhưng chúng ta thử lần theo đó để tìm lại chuỗi sự kiện.

Lớp học 18 ngày

Lớp học 18 ngày, từ 1 đến 18 tháng 8-1956 là một đợt học tập do Hội Liên Hiệp Văn Học Nghệ thuật triệu tập tại Hà Nội, gồm hơn 300 cán bộ tham dự trong giới văn nghệ và khoa học xã hội.

Mục đích chính thức là để nâng cao trình độ lý luận, thực tế là để uốn nắn, rèn cặp giới văn nghệ, nhưng kết quả sẽ hoàn toàn ngược lại.

Báo Văn Nghệ
Báo Văn Nghệ quy ông Đang là chỉ đạo "tờ báo chính trị" Nhân Văn

Lớp học 18 ngày xảy ra trong một hoàn cảnh chính trị, xã hội, tâm lý hết sức đặc biệt.

Về nội tình Việt Nam, dự án Tổng tuyển cử sau hai năm Hiệp định Genève đã không được thực hiện, viễn ảnh thống nhất đất nước sụp đổ. Việc này, lúc ấy và ngày nay, ít ai nói lên, nhưng trong ý thức hay tiềm thức người làm chính trị, người quan tâm đến đất nước, nhất định là có hoang mang.

Đồng thời là cuộc thất bại đẫm máu của Cải Cách Ruộng Đất gây công phẫn, chia rẽ sau cuộc cải tạo thương nghiệp và tư sản làm kinh tế kiệt quệ. Xã hội không biết cơ man nào tệ đoan vì không có công pháp mà chỉ có công an pháp.

Lẻ tẻ, đã có những phong trào nhân dân nổi dậy như ở Quỳnh Lưu, Nam Định và vài nơi miền núi. Trường Chinh trong báo cáo ngày 13-3-1958 trước Mặt trận Tổ quốc đã nêu lên bối cảnh này.

Cùng thời điểm này, giới trí thức biết đại khái tin tức về Đại Hội lần 20 của đảng Cộng Sản Liên Xô.

Đầu năm 1956, trong đó Khơ Rút Sốp công khai thừa nhận sai lầm của Đảng. Người dân Việt Nam tự hỏi : thế Đảng Ta có sai lầm không? Cải Cách Ruộng Đất thì sao? Báo cáo Khơ Rút Sốp lại yêu cầu Đảng, Nhà nước, Công Đoàn, … phải tôn trọng luật pháp Xô Viết.

Vậy Việt Nam thì sao?

Ngoài ra, còn có tin những phong trào dân chủ nổi dậy ở Ba lan, Hung ga ri, (và sẽ bùng nổ vào tháng 10 sau đó).

Họa vô đơn chí : từ tháng 5-1956, Trung Quốc tung ra phong trào "Trăm hoa đua nở, Trăm nhà đua tiếng" qua diễn văn của Lục định Nhất, được một tạp chí đại học Hà Nội dịch ra từ tháng 7, và được báo Nhân Dân loan tin ngày 5 tháng 8, nghĩa là đúng vào lớp học 18 ngày.

Nhân văn Giai phẩm, khát vọng một thời đại

Văn nghệ sĩ là những tâm hồn bén nhậy. Họ lại là những người chịu thiệt thòi và o ép trong cuộc sống.

Vậy trong tình hình xã hội căng thẳng, trước thời cuộc quốc tế thôi thúc, họ phải làm gì? Họ có trách nhiệm gì? Tình cờ họ được tụ họp đông đảo ở lớp 18 ngày, nên có sự đồng thuận về mặt tư tưởng hay tâm cảm.

Nguyễn Hữu Đang nhớ lại : "Ở thời đó thì tư tưởng gọi là đấu tranh phê bình của anh em văn nghệ cũng lên cao lắm. Thành thử tư tưởng đấu tranh của tôi gặp tư tưởng đấu tranh của anh em, cho nên cuối cùng gặp nhau thành phong trào Nhân văn Giai Phẩm (…)."

"Anh em có một điểm gặp nhau là dù thế nào đi nữa cũng không thể chấp nhận đựơc cái chế độ cực quyền, chế độ toàn trị là cái biến dạng của chuyên chính vô sản." (NHĐ trả lời Thụy Khuê, đài RFI)

Bản khai lý lịch của ông Nguyễn Hữu Đang
 Tư tưởng đấu tranh của tôi gặp tư tưởng đấu tranh của anh em, cho nên cuối cùng gặp nhau thành phong trào Nhân văn Giai Phẩm
 

Nguyễn Hữu Đang là người đứng tuổi, có uy tín, thành tích, óc tổ chức, tư tưởng chính trị, nên có khả năng tập hợp các khuynh hướng phản kháng. Trong lớp 18 ngày, đại diện cho tổ 2, ngày 26/8, ông đã đọc bản tổng kết phê phán nảy lửa , nhắc lại vụ án Trần Dần, chuyện giải thưởng văn học, nạn bè phái, chuyên quyền.

Ông nói : "Bất cứ vấn đề gì, tổ chúng tôi cũng thấy cái nút cuối cùng ở chỗ lãnh đạo."

Thậm chí ông còn đòi hỏi, quyết liệt và cay đắng : phải làm một cuộc cải cách ruộng đất trong văn nghệ (trích theo Hồng Vân, bài đã dẫn). Nói khác đi, ý ông muốn thay đổi hoàn toàn guồng máy lãnh đạo.

Báo Nhân văn số 1 đã tóm lược bản tham luận :

1. Đường lối lãnh đạo văn nghệ của Trung ương Đảng hẹp hòi, gò bó do nhận thức không đúng về mối quan hệ giữa chính trị và văn nghệ,

2. Trung ương Đảng chưa có một chính sách cụ thể hẳn hoi về văn nghệ,

3.Tổ chức (bộ phận trực tiếp lãnh đạo văn nghệ) không hợp lý và không trong sạch, nguy hiểm nhất là có tính chất bè phái.

4.Bản tham luận này trước khi đem đọc đã được bàn tán và chờ đợi nhiều, khi đem đọc nó được hoan hô nhiệt liệt (17 lần vỗ tay dài) và sau khi đọc đã có vang dội rất lớn (tr. 5-6)

Đấu tranh chính trị : dân chủ tự do

Sau đó Nguyễn Hữu Đang viết những bài xã luận, ký tên thật, bắt đầu từ Nhân Văn số 4, ngày 5-11-1956, đăng ở trang nhất. Đó là bài "Chính quy hơn nữa", đòi hỏi một xã hội pháp trị, thi hành hiến pháp, tạo quyền hành cho ngành tư pháp, cái mà ngày nay ta gọi là xã hội công dân.

Số 5, ngày 15-12, trong bài "Hiến Pháp Việt Nam và Hiến Pháp Trung Hoa bảo đảm tự do dân chủ như thế nào", ông đòi thực thi hiến pháp 1946, với những quyền : tự do ngôn luận, tự do xuất bản, tự do tổ chức và hội họp, tự do cư trú đi lại trong nước và ra ngoài nước.

Ông viện dẫn điều 87 trong hiến Pháp Trung Hoa 1954, thừa nhận các quyền nói trên, thêm quyền tổ chức tuần hành thị uy.

Lớp bình dân học vụ
Ông Nguyễn Hữu Đang có công lớn trong truyền bá quốc ngữ

Ông còn cảnh báo: "chuyên chính với nhân dân thì cần xét kỹ. Nếu không, hậu quả sẽ tai hại lớn. Nguyên nhân sâu xa của những biến cố ở Ba Lan và Hung ga ri là vì thiếu dân chủ, tại sao lại hiểu ra là thiếu chuyên chính."

Bên cạnh bài này, lại có bài Lê Đạt, ký tên Người Quan Sát, thông tin và bình luận "bài học về Ba Lan và Hung ga ri" về những cuộc nổi dậy vừa mới xảy ra.

Trên số 6, dự tính có bài dữ dội của Nguyễn Hữu Đang, nhưng báo bị tịch thu ngay tại nhà in. Vì vậy, tờ báo bị lên án là khiêu khích, kêu gọi biểu tình lật đổ chế độ.

Đôi bờ định mệnh. Oan khiên và vinh dự

Mục đích bài này là truy niệm bậc hào kiệt Nguyễn Hữu Đang, bằng cách nhắc lại chính xác và ngắn gọn vai trò chủ yếu của ông trong việc xuất bản tạp chí Nhân Văn, mà về sau để lên án, chính quyền đã đánh đồng chập choạng thành nhóm Nhân Văn Giai phẩm.

Thời gian từ Giai phẩm đến Nhân văn chỉ vỏn vẹn trong một năm, 1956, và "nhóm" này - nếu có thật – chỉ kết hợp trong "lớp học 18 ngày" và không thành một tổ chức nào chính thức. Do đó, những từ : lãnh đạo, lãnh tụ, thủ lĩnh… vừa là vinh dự, vừa là oan khiên thái quá cho ông.

Vinh dự phù du ; mà oan khiên đăng đẳng.

Nguyễn Hữu Đang bị tù, biệt giam trong 15 năm, sau đó bị quản thúc tại quê hương Thái Bình non 20 năm. Và trong tang lễ của ông, đại diện chính quyền đọc điếu văn còn nhắc tội trạng : "phạm sai lầm tham gia nhóm Nhân văn Giai phẩm".

Trong lịch sử nhân loại, vô số người tranh đấu cho tự do, dân chủ đã bị tù đày, lưu đày, thiệt mạng, biệt tích. Nhưng không có ai sai lầm.

Sai lầm chỉ ưu đãi phía cường quyền và bạo lực.

Viết ngày 20/02/2007
---------------------------------------------------------------------------------

Ngo, TP Ho Chi Minh
Qua ý kiến của một số người sau bài viết này, tôi xin được hỏi "chủ quyền như tiền nhân kỳ vọng" là như thế nào? Tôi thấy rất hạnh phúc với cuộc sống hiện tại. Tự do của tôi chưa hề bị diệt bởi Đảng CSVN bao giờ cả. Nếu bản thân là một người luôn đứng núi này trông núi nọ thì làm sao co thể nhận thấy được những thứ quý giá mà mình đang có.

Hoàng Nam Vũ, Czech
Năm nay tôi 32 tuổi.Tôi đã biết vụ này năm tôi 19 tuổi khi tôi đọc các bài lên án thành viên Nhân văn trong các tạp chí văn học...in năm 1957 còn lưu trong thư viện. Sau này đọc trên mạng biết rõ thêm. Nhưng nói chung không đọng lại nhiều lắm mà chỉ thấy thương. Thương con người sống trong sự SỢ HÃI. Thấy thương Nguyễn Hữu Đang, Trần Dần và Phùng Cung quá.

Tom Hà, Dallas, USA
Xin cho tôi được thành kính phân ưu với thân nhân của Cụ Nguyễn Hữu Đang. Cũng xin phân ưu với dân tộc Việt đã mất đi một người con trung hiếu. Trong thập niên 1950, để nhìn thấy được cái hiểm họa của một chế độ độc tài, đảng trị và chuyên chế như chế độ CSVN, Cụ Đang không những là một người ưu thời mẫn thế mà còn là một con người có tinh thần độc lập, không a dua và không dễ bị đánh lừa bởi những chiêu bài che đậy dã tâm của những người Cộng Sản Việt Nam.

Ưu thời mẫn thế trong giai đoạn 1945 – 1960 rất hiếm hoi vì dân tộc vừa mới mở mắt sau thời kỳ phong kiến; những quan niệm về tự do, độc lập, dân chủ, quyền công nhân, chống nô lệ, áp bức... vừa mới được nhập cảng còn quá mới mẻ nếu không muốn nói là hiếm người hiểu thấu đáo những quan niệm mới nầy.

Cụ Đang còn có cái đảm lược của một nhà cách mạng. Cụ đã dám nói lên suy tư của mình để mong thay đổi hướng đi của đất nước ra khỏi sự cai trị của một chế độ mà bản chất đã phơi bày rõ ràng bằng sự dã man và tàn bạo qua phong trào cải cách ruộng đất. Và nếu quả đúng như những bài viết lên án Cụ thời đó vì Cụ đã đòi hỏi một xã hội pháp trị, biết thi hành hiến pháp, quí trọng sự độc lập của ngành tư pháp và cổ suý tự do ngôn luận, tư do tổ chức v,.v... thì phải khách quan mà nói rằng Cụ đã sinh nhầm thời.

Điều buồn cười là những trang lịch sử của thời Nhân Văn Giai Phẩm lại đang được lập lại sau hơn 50 năm trong cái gọi là CNXH. Khác với Cụ Đang đã bị sinh ra trong thời tranh sáng tranh tối, những người dân Việt biết suy tư, ưu thời mẫn thế như Hoàng Minh Chính, Nguyễn Thanh Giang, Nguyễn Văn Lý, Thích Quảng Độ, Nguyễn Vũ Bình, Lê Chí Quang.... là những người đang sống trong một đất nước đã được GIẢI PHÓNG, hòan toàn ĐỘC LẬP và hoàn toàn TỰ DO. Có 1 điều chắc chắn là lịch sử Việt Nam sẽ chẳng có gì thay đổi chừng nào mỗi người dân Việt vẫn chưa tự bảo với chính mình rằng “đã đến lúc chúng ta không thể giành quyền cai trị quê hương thầu khoán bởi đảng CSVN”.

Tygon, Boston, Hoa Kỳ
Tôi đã được được đọc Nguyễn Hữu Đang trong Nhân văn Giai Phẩm mà chính quyền Miền Nam cũ đã phát hành. Những bài viết thật chân tình và thiện chí xây dựng. Cớ sao giới lãnh đạo văn nghệ miền Bắc lúc đó lại trù dập, đàn áp cật lực như vậy?

Họ sợ sự thật,họ sơ bị lột mặt nạ là tay sai cho chủ nghĩa, thế thì họ có vì nước vì dân không? Tôi rất thất vọng các nhà văn nhà thơ đồng thời lại gọi Hũu Đang là "hắn" là "y". Tôi cảm thấy họ có vẻ hèn, hùa vào mà đánh một con người chân chính, sao mà thiếu tư cách đến vậy? Giờ đây chắc họ đã hối hận.

Mai Ninh, VN
Cụ Nguyễn Hữu Đang cùng trà lứa về tuổi đời, tuổi đảng, tuổi cách mạng với cụ Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Lê Đức Thọ, Lê Duẩn... và thuộc cỡ cha mẹ hay ông bà các uỷ viên bộ chính trị hiện nay. Các vị đương quyền chưa mặc quần khi cụ bị đảng hãm hại, do vậy không liên quan. Nếu các vị không lên tiếng giải oan cho cụ Đang thì thế hệ tôi đây (tuổi con cháu các vị đương quyền) sẽ lên án các vị và coi các vị là cùng một giuộc với bọn hãm hại cụ Đang.

Tôi nghe chuyện con chó của đạo chích cắn đức Khổng Tử vì nó bênh chủ mà không biết ai là bậc thánh nhân. Vậy những ai đã theo lện đảng (hoặc muốn nịnh đảng để kiếm cơm) mà chót viết bài thóa mạ cụ Đang hãy kịp thời xin lỗi trước khi nắm mắt xuôi tay, để tỏ ra vẫn còn chút lương tâm, lương tri.

Hoàng Thi
Tôi không ngạc nhiên và cũng không mủi lòng trước hành động có ý hối cải (sửa sai) của chính phủ vì cái lý tưởng ngu xuẩn của mình mà đành bất chấp lẽ phải, nên đã nhẫn tâm dẫm đạp lên mọi giá trị tinh hoa của dân tộc vừa mới chào đời. Ý tôi muốn nói đến chính phủ chưa thực tâm để cải cách nền “pháp luật thiếu vắng công lý” của mình, đã và đang đẩy hàng vạn người dân vô tội phải chịu mọi oan khiên vướng vào vòng lao lý không đáng có.

Lê Quang Huy, TP HCM
Gớm thay những người cộng sản Việt Nam ! Đã bóp nghẹt quyền tự do dân chủ của người dân, gây ra oan án Nhân Văn - Giai Phẩm, thế mà khi cụ Đang chết lại còn không tha mà phán rằng cụ đã "phạm sai lầm tham gia nhóm Nhân văn Giai phẩm". Họ tạo ra oan án này nhưng đến nay lại trao giải thưởng cho bốn cụ "đồng chí" của cụ Đang trong nhóm "Nhân Văn - Giai Phẩm". Sao lại mâu thuẫn thế nhỉ ???

Rob N, New York
Xin cảm ơn quý đài BBC đã đăng một bài hết sức là thú vị về cuộc đời Ông Nguyễn Hữu Đang. Liệu còn tài liệu nào chưa được đưa ra mà đề cập đến quan hệ giữa ông Đang và Bác Hồ không? Có tài liệu nào còn tồn tại mà cho biết suy nghĩ của bác Hồ về các hoạt động của ông Đang như thế nào không?

Vũ Minh Đức
Đây là một trong những anh hùng của nền văn học VN. Con người đã dám làm, dám nói tất cả những gì mà ông ta suy nghĩ và cho là đúng. Việc làm của ông đã khiến cho những người CS Việt Nam phải xấu hổ. Chúng tôi, những hậu bối của ông luôn ngưỡng mộ, kính phục và biết ơn ông.

Trung, Hamilton, Canada
Tôi không đồng ý với ông Đặng Tiến là Nguyễn Hữu Đang không sai lầm. Có đấy chứ ! Sai lầm của ông là " quá thông minh, quá nhạy bén" - quá "trong sáng và thẳng thắn" nghĩ sao nói vậy và tưởng ai cũng yêu nước như mình mà chịu nghe lời nói phải.

Ông đã đi trước xã hội của ông, thời đại của ông hàng mấy chục năm. Vì vậy, giải thưởng cho những "đồng chí" của ông như Hoàng Cầm, Trần Dần, Lê Đạt... cũng phải phát chậm lại đến mấy chục năm sau !!

 
 
Tên
Họ*
Thành phố
Nước
Điện thư
Điện thoại*
* không bắt buộc
Ý kiến
 
  
BBC có thể biên tập lại thư mà vẫn giữ đúng nội dung ý kiến và không bảo đảm đăng mọi thư gửi về.
 
CÁC BÀI LIÊN QUAN
Nhân Văn-Giai Phẩm được tặng giải
22 Tháng 2, 2007 | Việt Nam
TRANG NGOÀI BBC
BBC không chịu trách nhiệm về nội dung các trang bên ngoài.
TIN MỚI NHẤT
 
 
Gửi trang này cho bè bạn Bản để in ra
 
   
 
BBC Copyright Logo ^^ Trở lại đầu
 
  Trang chủ| Thế giới | Việt Nam | Diễn đàn | Bóng đá |Văn hóa | Trang ảnh |
Chuyên đề| Learning English
 
  BBC News >> | BBC Sport >> | BBC Weather >> | BBC World Service >> | BBC Languages >>
 
  Ban Việt ngữ | Liên lạc | Giúp đỡ | Nguyên tắc thông tin cá nhân