Skip to main contentAccess keys helpA-Z index
BBCVietnamese.com
chinese
russian
french
Other Languages
 
21 Tháng 4 2008 - Cập nhật 15h39 GMT
 
Gửi trang này cho bè bạn   Bản để in ra
Vĩnh biệt nhà thơ Lê Đạt
 
Lê Đạt (Ảnh của VietnamNet)
Nhà thơ Lê Đạt không ngừng tìm tòi đổi mới thơ ca
Nhà thơ nổi tiếng Lê Đạt vừa qua đời sáng ngày 21 tháng Tư tại bệnh viện Hữu Nghị ở Hà Nội, hưởng thọ 80 tuổi.

Ông sinh ngày 10 tháng Chín năm 1929 tại Yên Bái, với tên khai sinh là Đào Công Đạt.

Ông được biết đến từ khi tham gia phong trào Nhân Văn Giai Phẩm đòi hỏi tự do trong sáng tác văn học nghệ thuật trong thập niên 1950, mà sau đó khiến ông và nhiều người không được xuất hiện trên văn đàn suốt 30 năm.

Năm 1988, nhiều nghệ sĩ từ thời Nhân Văn Giai Phẩm, trong đó có Lê Đạt, Trần Dần, Hoàng Cầm… được Hội Nhà văn mời tham gia sinh hoạt văn học trở lại.

Kể từ thời Đổi Mới, Lê Đạt tiếp tục cho ra mắt nhiều tác phẩm thơ hiện đại, gây ảnh hưởng cho thế hệ nhà thơ trẻ của Việt Nam.

Như thổ lộ của chính Lê Đạt trong một bài viết năm 2006, quãng thời gian 30 năm đại hạn là lúc để ông suy nghĩ về thơ, “buồn rầu nhận ra rằng thơ tôi chưa có cách tân triệt để.”

Ông bắt đầu cuộc hành trình đổi mới thơ mình, nhấn mạnh việc cách tân ngôn ngữ.

Không phải ngẫu nhiên thi phẩm đầu tiên được in của ông từ khi được “phục hồi” lại mang tên Bóng chữ.

Nói chuyện với Lê Quỳnh chiều ngày 21-4, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên ở Hà Nội cho biết đánh giá về đời thơ của Lê Đạt:

Phạm Xuân Nguyên: Thơ Lê Đạt cần được đặt vào dòng thơ cách tân, đổi mới của Việt Nam thế kỷ 20. Vào những năm 1950, Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm ngoài ý nghĩa chính trị, xã hội, còn là đại diện cho lực lượng mới của văn học muốn cách tân thơ Việt sau thời Thơ Mới. Nhưng vì hoàn cảnh lịch sử, cuộc cách tân này bị gián đoạn.

Lê Đạt, khi Đổi mới, ông được trở lại văn đàn, thì các tập thơ của ông, đặc biệt tập Bóng chữ, đã chứng tỏ một loại thơ khác, ít nhất là khác với tập quán thưởng thức thơ chung thời bấy giờ. Thậm chí Bóng chữ đã gây ra cuộc tranh luận khá gay gắt – không chỉ là về riêng tập thơ, mà là cả về khái niệm thơ nói chung. Thơ Lê Đạt nằm trong dòng chảy cách tân đó.

BBC:Có ý kiến cho rằng thơ của Lê Đạt giai đoạn sau này hay hơn, thú vị hơn giai đoạn sáng tác ban đầu, mặc dù dĩ nhiên ông được người ta biết chủ yếu là qua sự dính líu đến Nhân Văn Giai Phẩm. Anh nghĩ thế nào?

Tôi đồng ý với đánh giá ấy. Thật ra thời kỳ đầu, ông xuất hiện với những bài thơ mang tính công dân, thời sự. Lê Đạt cùng một số bạn bè được biết đến trong Nhân Văn, là qua tinh thần công dân, chính trị nhiều hơn là văn chương nghệ thuật. Vì họ chưa kịp có một quá trình lâu dài, chỉ mới vừa xuất hiện thì bị dẹp. Nhưng Trần Dần, Lê Đạt và một số người khác biến cái không may thành trường rèn luyện. Họ đọc sách báo nước ngoài, tiếp tục nung nấu, tìm tòi trong im lặng, bóng tối. Để rồi khi xuất hiện trở lại, họ đưa ra những tác phẩm không bị tụt hậu và ở mặt nào đó, họ còn đi trước.

 Với tâm hồn, tính cách rất trẻ, với kiến thức và tinh thần nhập cuộc, ông đã tác động tích cực đến văn học, đến các nhà thơ
 
Phạm Xuân Nguyên

Lê Đạt, từ tập Bóng chữ, Ngó lời, các tập truyện ngắn cho đến tập thơ gần đây nhất U75 Từ Tình, thơ của ông ngày càng chín hơn theo hướng ông lựa chọn.

BBC:Có thể xem Trần Dần là người thầy của nhiều nhà thơ trẻ hiện nay. Còn trường hợp Lê Đạt là như thế nào?

Trần Dần, như nhà văn Phạm Thị Hoài gọi, là “Thủ lĩnh trong bóng tối”. Ông có một uy lực văn chương to lớn, điều này càng chứng tỏ khi bây giờ tác phẩm của ông được đưa ra ánh sáng. Nhưng ông mất đã 10 năm nay. Dĩ nhiên ảnh hưởng qua tác phẩm của ông sẽ còn rất mạnh.

Riêng Lê Đạt thì may mắn hơn, ông xuất hiện và sống được với đời sống văn học đương thời. Khi đời sống văn học trở lại bình thường, ông đã lên tuổi lão. Nhưng với tâm hồn, tính cách rất trẻ, với kiến thức và tinh thần nhập cuộc, ông đã tác động tích cực đến văn học, đến các nhà thơ. Ông không ngại giao tiếp với các nhà thơ trẻ. Các nhà thơ cũng học được từ ông, không chỉ từ thơ mà còn qua những cuộc tiếp xúc trực tiếp.

BBC:Gần đây một số người trong nhóm Nhân Văn, gồm cả ông Lê Đạt, được phục hồi, tiêu biểu là qua giải thưởng Nhà nước 2007. Văn giới trong nước có xem trường hợp ông Lê Đạt là may mắn hơn những người khác không?

Không, tôi không nghĩ vậy. Giải thưởng Nhà nước 2007 về văn học nghệ thuật trao cho bốn nhà thơ trong nhóm Nhân Văn – Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Phùng Quán. Người ta thấy đó là sự công bằng và xứng đáng. Dẫu còn có thể bàn nhiều về giải thưởng này, nhưng ta thấy ở đó là một sự thừa nhận xứng đáng cho tài năng thơ ca của họ, cho những gì họ đã phải chịu đựng.

Dư luận quanh chuyện đó cũng có nhiều chiều khác nhau. Nhưng thái độ ứng xử với giải thưởng của ông Lê Đạt, Hoàng Cầm, theo tôi cũng là cách ứng xử phải lẽ. Nhưng đó không phải là sự may mắn. Ở trên tôi nhắc đến chữ “may mắn”, ý là rất còn may Trời còn cho ông sống khi diễn ra giai đoạn Đổi mới để ông còn dự mình vào đời sống văn học. Để ông còn tác động được đến nền văn học. Đấy là một người tận hiến vì thơ và ông xứng đáng được tôn vinh và kính trọng.


Nguyen Quoc Minh, Hà Nội
Nay Việt nam, đã đến lúc đưa vụ án Nhân Văn Giai Phẩm ra toà án xét xử lại công minh để phục hồi nhân phẩm và đền bù thiệt hại cho người bị hại. Còn những kẻ bất lương, gian thần dù đã chết cũng phải kết tội để muôn đời phỉ nhổ. Có như vậy, sách giáo khoa Việt Nam mới gội sạch và thế hệ con cháu có cái nhìn nhận công tâm.

Minh Nam, Việt Nam
Các vị nói gì vậy? Tôi được học dưới mái trường XHCN rằng nhóm Nhân văn (đầu têu là Trần Dần, Lê Đạt...) là bọn văn nghệ sĩ chống đảng (phản động). Tới nay, trong các giáo trình chính thống chưa có nửa lời cải chính, vậy mà quý vị cứ sưng sưng nói năng ngược lại. Các đề thi văn học của nền giáo dục XHCN chúng ta từ 50 năm nay chỉ đề cao cụ Tố Hữu và các cụ có thành tích chống Nhân Văn thôi, làm gì các cháu học sinh được học về tác phẩm của bọn phản động? Tôi vẫn nghĩ rằng có một "bọn phản động" chui vào hội đồng xét giải đã trao giải văn học cho bọn phản động. Người đường đường chính chính có thể nhận sai lầm công khai (có văn bản chính thức) chớ không thể "sửa ngầm" lỗi và tội của mình như vậy được. Các em học sinh thế hệ sau tôi hãy tin vào sách giáo khoa chính thống.

 
 
Diễn đàn BBC
Họ tên
Nơi gửi đi
Điện thư
Điện thoại (tùy ý)*
* không bắt buộc
Ý kiến (350 từ)
 
  
BBC có thể biên tập lại thư mà vẫn giữ đúng nội dung ý kiến và không bảo đảm đăng mọi thư gửi về.
 
CÁC BÀI LIÊN QUAN
Bài thơ của Lê Đạt trên Nhân Văn số 1
23 Tháng 4, 2008 | Văn hóa - Thể thao
Hoàng Cầm nói về thơ Lê Đạt
22 Tháng 4, 2008 | Việt Nam
TRANG NGOÀI BBC
BBC không chịu trách nhiệm về nội dung các trang bên ngoài.
TIN MỚI NHẤT
 
 
Gửi trang này cho bè bạn   Bản để in ra
 
   
 
BBC Copyright Logo ^^ Trở lại đầu
 
  Trang chủ| Thế giới | Việt Nam | Diễn đàn | Bóng đá |Văn hóa | Trang ảnh |
Chuyên đề| Learning English
 
  BBC News >> | BBC Sport >> | BBC Weather >> | BBC World Service >> | BBC Languages >>
 
  Ban Việt ngữ | Liên lạc | Giúp đỡ | Nguyên tắc thông tin cá nhân