'Tôi không nghĩ Cuba sẽ rời bỏ Chủ nghĩa Xã hội'

Cuba Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Cuba đang có bước dịch chuyển tới thay đổi Hiến pháp sau khi có Tân Chủ tịch nước Miguel Diaz-Canel

Cuba sẽ không rời bỏ Chủ nghĩa Xã hội, nhưng sẽ có những thay đổi mà ban lãnh đạo nước này muốn cho thế giới thấy rằng Cuba đang thay đổi, một nhà báo của BBC World Service từ vùng Châu Mỹ Latin nói với Bàn tròn Thứ Năm của BBC Tiếng Việt từ London.

Ông Raul Castro đã thành công khi cho thế giới thấy nước này đã thay đổi ra sao mặc dù tiến độ có phần còn chậm chạp, nhà báo Margarita Rodriguez từ BBC Mundo nói. Đây là tin mừng với khu vực châu Mỹ Latin trong tình hình Venezuela và Nicaragua có một số biến động, vẫn ý kiến này nói.

Trong khi đó, theo nhà báo Howard Zhang thì với Trung Quốc, có thể tin tức này không có tác động gì, không tốt, không xấu, vì với Trung Quốc, từ lâu đã không còn 'Chủ nghĩa Cộng sản' nữa mà người dân chỉ quan tâm tới thịnh vượng thực sự của họ hơn là những từ ngữ về các thứ chủ nghĩa được nói tới trong các kỳ Đại hội của Đảng Cộng sản.

Cuba, kể cả Việt Nam và Trung Quốc, hay Bắc Hàn, dường như đều đã muốn đi xa khỏi mô hình cổ điển của Chủ nghĩa Cộng sản và Cuba chỉ muốn cập nhật với tiến bộ của thế giới mà thôi, Trưởng ban BBC Tiếng Trung nói với Bàn tròn.

Cuba muốn bỏ Chủ nghĩa Cộng sản

Việt Nam khỏi lo 'sắp mất Cuba'

Cuba sẽ chuyển giống Đông Âu hơn TQ?

Trước hết, nhà báo Margarita Rodriguez bình luận về những điểm mới và ý nghĩa trong động thái cải cách Hiến pháp tại quốc gia nằm ở khu vực Trung Mỹ và Caribe:

"Dự thảo Hiến pháp mới của Cuba mới được Quốc hội Cuba, cơ quan tối cao của nước này, thông qua. Sau đó, dự thảo này sẽ được đệ trình để lấy ý kiến người dân, và sau đó là trưng cầu dân ý. Người dân Cuba sẽ đi bỏ phiếu cho dự thảo Hiến pháp này.

"Nhưng đối với nhiều người, đây chỉ là một quy trình có tính hành chính hình thức. Theo dự thảo Hiến pháp, lần đầu tiên Hiến pháp Cuba sẽ công nhận sở hữu tư nhân. Hiến pháp hiện hành chỉ thừa nhận sở hữu tập thể.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Cuộc chuyển giao quyền lực ở Cuba được cho là vẫn còn tiếp diễn khi vai trò và ảnh hưởng 'trực tiếp' của ông Raul Castro vẫn còn nhiều với ban lãnh đạo Cuba hiện nay

Mang tính biểu tượng?

Nhà báo Margarita Rodriguez cho rằng nhiều thay đổi là có 'tính biểu tượng' vì đã là những tập quán được thực hành nhưng chưa được đưa vào Hiến pháp, thì này đưa vào, dù cũng có tính mới, điểm mới nhất định:

"Nhiều thay đổi trong bản Hiến pháp này tập trung vào nền kinh tế, nhưng có lẽ, từ quan điểm của người dân Cuba và các chuyên gia, nhiều thay đổi mang tính biểu tượng. Về cơ bản, ý tưởng ở đây là đưa vào Hiến pháp mới một số tập quán đã được áp dụng rồi."

"Hiện giờ những tập quán này là hợp pháp nhưng điều quan trọng là để đưa vào khung khổ Hiến pháp. Ví dụ, việc bỏ cụm từ Chủ nghĩa Cộng sản, công nhận sở hữu tư nhân, và tầm quan trọng của việc khuyến khích và thúc đẩy đầu tư nước ngoài.

'Việt Nam - Cuba vẫn như ta với mình'

Quanh việc Việt Nam xoá nợ cho Cuba

"Dưới thời Raul Castro nắm quyền, đã có sự thừa nhận hợp pháp các doanh nghiệp nhỏ, rất quan trọng để giúp nền kinh tế Cuba vốn được kiểm soát bởi nhà nước trong hàng thế kỷ. Có lẽ thay đổi quan trọng nhất mà chúng ta có thể thấy trong bản dự thảo này là khả năng Cuba chấp nhận hôn nhân đồng giới.

"Bản dự thảo này định nghĩa hôn nhân là sự hợp nhất của hai cá nhân bất kể giới tính của họ. Hôn nhân không chỉ giới hạn giữa đàn ông với đàn bà. Do đó, nếu dự thảo được thông qua đó sẽ là sự thay đổi lớn cho cộng đồng LGBT."

'Không nhấn mạnh CNCS'

Nhà báo từ ban châu Mỹ Latin của BBC World Service bình luận thêm về chủ nghĩa cộng sản và chủ nghĩa xã hội với Cuba, trong cải cách mới về Hiến pháp và chính trị:

Máy của bạn không hỗ trợ nghe xem
Lễ tang Fidel Castro: Người dân Cuba khóc thương

Fidel Castro qua đời

Nguyễn Phú Trọng: 'Người đốt lò vĩ đại'

"Một trong những điều thú vị của dự thảo là việc bỏ khái niệm chủ nghĩa cộng sản. Nhưng điều quan trọng cần được nói tới là Tổng thống Miguel Diaz-Canel nhấn mạnh rằng bản chất của Cuba là Chủ nghĩa Xã hội, do đó,họ có lý tưởng rằng Cuba là nước Xã hội Chủ nghĩa.

"Hiến pháp hiện nay được thành lập năm 1976 dưới thời Xô Viết. Giờ đây, với sự cải cách Hiến pháp, Raul Castro, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Cuba và vị Chủ tịch muốn cho thấy Cuba muốn cập nhật một chút với thế giới, với giá trị mới.

"Họ cũng tìm cách để đi xa hơn không chỉ có ý tưởng về Chủ nghĩa Xã hội, mà thực hiện Chủ nghĩa Xã hội (CNXH) tốt hơn là dưới thời Liên Xô.

"Đó là cách Cuba cập nhật với thế giới. Nhưng một điều khá lạ rằng cụm từ "Chủ nghĩa Cộng sản" (CNCS) không còn mạnh như trước đây, về cơ bản, họ bỏ khái niệm này và nói nhiều đến Chủ nghĩa Xã hội hơn."

Và nhà báo Margarita Rodriguez đưa ra một nhận định tổng quan, chốt lại cái nhìn của mình:

"Có thể thấy rõ rằng Raul Castro đã thành công để cho thế giới thấy rằng Cuba đang cố gắng thay đổi mặc dù chậm.

Bản quyền hình ảnh BBC News Tiếng Việt
Image caption Nhà báo Margarita Rodriguez (phải) và nhà báo Howard Zhang (đầu tiên, từ trái) tham gia Chương trình Bàn tròn thứ Năm hôm 26/7/2018.

"Cuba có nhu cầu cho thế giới thấy họ đang muốn thay đổi hình ảnh đất nước và vẫn giữ giá trị riêng của mình, giá trị Xã hội Chủ nghĩa, nhưng có tầm khác."

'Rời xa mô hình cũ'

Từ góc nhìn của mình, nhà báo Howard Zhang, Trưởng ban BBC Tiếng Trung nêu quan điểm:

"Tôi hoàn toàn đồng ý với quan điểm của chị Margarita. Sự thay đổi này chủ yếu là cho giới lãnh đạo Cuba có thể "cập nhật" mô hình chính trị hiện tại lên một phiên bản mới hợp thời hơn. Họ không hề nói là họ sẽ từ bỏ, họ vẫn khẳng định Đảng cộng sản Cuba vẫn sẽ là "xương sống", vẫn là người dẫn đường chỉ lối cho Cuba.

"Họ không thay đổi quan điểm này, họ giờ đây muốn chuyển đổi thành Chủ nghĩa Xã hội. Ý nghĩa của Chủ nghĩa Xã hộ là gì? Nó không có nghĩa là xã hội dân chủ, nó vẫn có nghĩa là Đảng cộng sản Cuba lãnh đạo đất nước.

"Về mặt đó thì Trung Quốc, Việt Nam và có lẽ cả Bắc Hàn ngày nay cũng đã xa rời mô hình Cộng sản Chủ nghĩa kiểu cũ. Trung Quốc không hề nhắc đến Chủ nghĩa Cộng sản ngoại trừ trong các kỳ Đại hội Đảng.

"Họ luôn nói là Chủ nghĩa Xã hội mang đặc trưng của Trung Quốc. Bắc Hàn cũng không bao giờ nhắc tới Chủ Nghĩa Cộng sản nữa, họ chỉ nói là "Chủ thể chính là lãnh đạo của chúng tôi".

"Các nước này đều đã xa rời Chủ nghĩa Cộng sản, và tôi nghĩ rằng điều chúng ta cần chú ý là họ không phải là từ bỏ hoàn toàn mô hình cũ mà đó chỉ là thay đổi về cách gọi tên và chỉ là họ đang thích nghi với thực tại."

Khi được hỏi thay đổi ở Cuba nếu thực sự xảy ra theo hướng dân chủ hóa, tự do hóa, liệu có tác động gì hay không đến Trung Quốc, một cường quốc đang lên mà ảnh hưởng vươn xa nhiều nơi, trong đó có cả châu Phi lẫn châu Mỹ Latin, nhà báo Howard Zhang nói:

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Hiến pháp mới sẽ công nhận hôn nhân đồng tính, điều được cho là có tính mới và liên hệ tới cộng đồng LGBT trong xã hội Cuba đương đại

"Thẳng thắn mà nói, tôi đã có nhiều cuộc tranh luận với những người trong và ngoài hệ thống trong nhiều năm. Cho đến những năm của thập niên 1990 và đầu những năm 2000, vẫn có những người thuộc giới tinh túy ở Trung Quốc tranh luận rằng liệu có nên dần chuyển sang mô hình dân chủ phương Tây, Quốc hội dân chủ hay quốc gia dân chủ theo Tổng thống chế.

"Ngày nay, chỉ còn rất ít người trong nhóm này , đặc biệt là sau khủng hoảng tài chính năm 2008, George Bush tiến hành xâm lược nhiều quốc gia khác, Brexit, Trump đắc cử Tổng thống. Giờ đây, quan điểm phổ biến trong giới tinh túy Trung Quốc là mô hình chuyên chế hiện tại có thể không phải là hoàn hảo nhưng chắc chắn các mô hình kia không có hiệu quả.

"Vì thế chúng ta chắc chắn sẽ không thay đổi theo chiều hướng đó nữa. Chúng ta phải cố sử dụng những gì tinh túy nhất của họ để kết hợp với cách điều hành xã hội có trật tự theo triết lý Khổng tử hơn 2000 năm nay."

'Đầu môi chót lưỡi'

"Đúng hay sai thì tôi không rõ nhưng đấy là suy nghĩ thịnh hành nhất hiện nay. Dù cho tên gọi là gì đi chăng nữa, Chủ nghĩa Cộng sản chỉ là một cái tên thôi. Và nếu như quý vị thực sự nói về người cộng sản ở Trung Quốc thì đa số mọi người sẽ coi quý vị có vấn đề về thần kinh.

"Phần lớn mọi người chỉ sử dụng nó để nói như "đầu môi chót lưỡi" bởi vì Đảng Cộng sản vẫn kiểm soát. Có tới gần 90 triệu Đảng viên ở Trung Quốc, năm ngoái là 88 triệu, vậy là 10% dân số. Họ điều hành đất nước, nên họ phải nhắc đến lý tưởng này. Còn trong ý thức hệ của mỗi người dân thì họ vẫn nhắc đến, nhưng chỉ là 'đầu môi chót lưỡi'.

"Nhưng khi ta nhìn vào những gì mà họ làm, thì chẳng có gì là cộng sản cả. Đó là một thực tế, vì vậy dù cho Cuba có thay đổi, hay bất cứ ai thay đổi, hay cho dù Việt Nam có chuyển sang chế độ dân chủ thì sẽ có những ảnh hưởng nhất định ở Trung Quốc. Nhưng chắc chắn sẽ không làm suy chuyển suy nghĩ của giới tinh túy và những người lãnh đạo.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Hiến pháp mới sửa đổi lần này của Cuba sẽ công nhận sở hữu tư nhân và kinh tế thị trường, điều được cho là những thay đổi đáng chú ý

"Bởi vì họ luôn cho rằng họ đang đi trên con đường đúng và làm đúng bằng cách dung hòa giữa hai thể chế.

Trước câu hỏi liệu động thái cải tổ Hiến pháp và chính trị mới ở Cuba liệu có phải là một tin được Trung Quốc chú ý hay không, ông Howard Zhang đáp:

"Đây không phải là tin đáng chú ý cho Trung Quốc. Từ lâu, họ đã bỏ qua giai đoạn tranh luận về hệ tư tưởng rồi. Tại thời điểm này, ở Trung quốc, từ dân thường tới giới lãnh đạo, có thảo luận về các chủ nghĩa và lý tưởng, nhưng nhìn chung, họ có quan điểm thực tế.

"Làm giàu thế nào, lo cho gia đình ra sao, làm sao để có được tự do nhiều hơn cho bản thân, không những tự do ngôn luận mà cả tự do về tiền bạc. Độc lập về kinh tế, có thể đi lại, ra nước ngoài, mua được nhà ở Mỹ, có nhiều tự do hơn một người đứng góc đường la hét "Dân chủ muôn năm" nhưng lại không đi đâu được.

"Đó là niềm tin chính hiện giờ ở Trung Quốc," Trưởng ban BBC Tiếng Trung nói với Bàn tròn thứ Năm.

Tin liên quan