Vụ ĐH Harvard bị kiện 'phân biệt chủng tộc' chia rẽ dân gốc Á

Người biểu tình ở Boston Bản quyền hình ảnh Reuters
Image caption Người biểu tình ở Boston giơ biểu ngữ phản đối chính sách tuyển sinh "phân biệt người châu Á" của Đại học Harvard.

Một vụ kiện Đại học Harvard vừa bắt đầu và đang gây tranh cãi mạnh trên khắp nước Mỹ, đặc biệt là trong cộng đồng người Mỹ gốc Á.

Một số người Mỹ gốc Á chỉ trích trường đại học danh tiếng này đã phân biệt đối xử với người gốc Á qua việc áp đặt "quota chủng tộc" để giới hạn người gốc Á được vào trường.

Cùng lúc nhiều người khác lại ủng hộ chủ trương này để tạo ra cộng đồng sinh viên đa dạng.

Vụ này do một nhóm mang tên Students For Fair Admissions (SFFA - Sinh viên Ủng hộ Tuyển sinh Công bằng) khởi kiện. Họ cho rằng văn phòng tuyển sinh của Harvard phân biệt chủng tộc với các thí sinh gốc Á để tăng tỷ lệ các nhóm sinh viên sắc dân khác.

'Đáng tiếc' vụ không công nhận hiệu trưởng cho GS T. N. Thành

Phụ nữ gốc Việt đầu tiên vào Hạ viện Mỹ

Thành công chính trị của phụ nữ Mỹ gốc Việt trong năm 2016

Harvard phủ nhận cáo buộc này và nói chủng tộc chỉ là một nhân tố nhỏ trong quá trình lựa chọn học sinh "tổng thể".

Vụ kiện này được coi là như một cuộc thăm dò về chính sách affirmative action (chính sách đặc cách dành cho những nhóm sắc dân hay chủng tộc thiểu số), và có thể có ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình tuyển sinh đại học cho các nhóm thiểu số.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Theo số liệu từ trang web của Harvard, 22,9% sinh viên năm thứ nhất của Harvard là gốc Á, và tỷ lệ này tăng hàng năm. Nhưng sinh viên châu Á có điểm thi tuyển sinh cao hơn nhiều so với các nhóm thiểu số khác.

Đầu đuôi vụ này ra sao?

Bên kiện, một nhóm sinh viên Mỹ gốc Á do nhà hoạt động xã hội phe bảo thủ Edward Blum dẫn đầu, cho rằng sinh viên Mỹ gốc Á phải đạt điểm cao hơn khi nộp đơn xin vào các trường đại học hàng đầu ở Mỹ.

Một nghiên cứu của đại học Princeton năm 2009 chỉ ra rằng để được nhận vào Harvard, học sinh Mỹ gốc Á phải đạt được 140 điểm cao hơn so với sinh viên da trắng trong kỳ thi SATs, 270 điểm cao hơn sinh viên gốc Mỹ Latinh và 450 điểm cao hơn sinh viên da đen.

Harvard phủ nhận chuyện dùng "quota chủng tộc" và nói rằng nói chủng tộc chỉ là một nhân tố nhỏ trong quá trình lựa chọn học sinh "tổng thể".

Harvard là một trong các trường đại học khó vào nhất ở Mỹ.

Con số người nhận vào là 2000 trên 40.000 nộp đơn.

Trong số các sinh viên vào năm thứ nhất, 22,9% là người Mỹ châu Á, và con số này đã tăng dần lên trong những năm gần đây. Người Mỹ gốc Á chiếm khoảng 6% dân số Mỹ.

Các trường đại học khác trong nhóm hàng đầu, Ivy League đã nộp lên tòa hồ sơ ủng hộ Harvard và nói rằng "một quá trình tuyển sinh xét học sinh toàn diện, có lưu ý tới chủng tộc làm tăng sự tự do để tạo ra một cộng đồng sinh viên đa dạng".

Bản quyền hình ảnh Reuters
Image caption Harvard là một trong các trường đại học khó vào nhất ở Mỹ. Trong số 40.000 thí sinh, chỉ 2000 người may mắn được nhận.

Vì sao vụ này lại quan trọng?

Vụ kiện này được dư luận rộng rãi coi là một cuộc trưng cầu về chính sách ưu tiên (affirmative action) và có thể làm sáng tỏ quy trình tuyển sinh ở các trường đại học tinh túy ở Mỹ.

Chính sách 'affirmative action' hay cộng điểm được đưa ra lần đầu hồi những năm 1960 ở Mỹ, như một biện pháp xóa bớt ảnh hưởng của nạn phân biệt chủng tộc, hỗ trợ giới tính và các nhóm thiểu số đồng thời khuyến khích bình đẳng và đa dạng hóa.

Trong các trường đại học, chính sách ưu tiên được phản ánh trong quy trình tuyển sinh có lưu ý về chủng tộc, để làm tăng khả năng tiếp cận giáo dục cho các nhóm thiểu số. Một số ý kiến chỉ trích chính sách này áp đặt quota chủng tộc và thực thi "phân biệt đảo ngược".

Bộ Tư pháp Mỹ, dưới chính quyền Tổng thống Trump, đã can thiệp vào vụ kiện, ủng hộ bên nguyên và điều tra trường Harvard về khả năng có vi phạm quyền dân sự.

Tòa án được trông đợi sẽ ra phán quyết sau hai tuần nữa, và cho dù kết quả ra sao, bên thua kiện nhiều khả năng sẽ kháng cáo lên Tòa án Tối cao.

Năm 2016, Tòa Tối cao đã ra phán quyết ủng hộ quy trình tuyển sinh có lưu ý về chủng tộc với tỷ lệ đồng thuận là 4-3.

Việc thẩm phán Brett Kavanaugh có quan điểm bảo thủ mới nhận chức hồi đầu tháng, đẩy Tòa án Tối cao sang phía hữu, có thể dẫn đến một phán quyết khác.

Cộng đồng người Mỹ gốc Á có quan điểm chia rẽ về vụ này.

Trước khi phiên tòa mở ở tòa liên bang Boston tuần trước, cả những người ủng hộ và phản đối Harvard đều xuống đường.

Phụ huynh Mỹ gốc Á là những thành viên tích cực trong nhóm phản đối trường Harvard.

Họ cầm các biểu ngữ với các dòng chữ:

"Tôi là người Mỹ gốc Á, và tôi cũng có một giấc mơ."

"Harvard: ngừng định kiến về chủng tộc!"

"Dừng ngay phân biệt chủng tộc: Vì sao chỉ người Mỹ gốc Á bị phân biệt!"

Vì sao phụ huynh Mỹ gốc Á, những người thường ưa thích các trường đại học danh giá, lại nhiệt tình phản đối Harvard?

"Tôi phản đối để tạo cơ hội cạnh tranh công bằng cho các thế hệ tương lai của chúng tôi." Zhao Yukong, chủ tịch Liên minh Giáo dục Mỹ gốc Á, một người Mỹ gốc Trung Quốc, kể với BBC Tiếng Trung vì sao ông vận động phản đối Harvard từ năm 2014.

"Hiến pháp của chúng ta phải không phân biệt màu da. Người từ các sắc dân khác nhau phải được cơ hội bình đẳng để thực hiện ước mơ của mình."

Ông Zhao tin rằng quy trình tuyển sinh công bằng phải dựa trên khả năng, và không tính đến yếu tố chủng tộc. Năm 2016, con trai ông Zhao nộp hồ sơ xin vào nhiều trường trong Ivy League nhưng không được nhận, trong khi đó bạn học cùng lớp của con ông, những người có khả năng học tập không ấn tượng bằng nhưng thuộc nhóm dân khác, được nhận vào các trường đó, theo lời ông Zhao.

Ông nói phân biệt chủng tộc "có thể là một nhân tố".

Giáo dục Singapore: Điểm cao nhưng áp lực lớn

VN-Australia: tiến triển mạnh nhất là giáo dục

Giáo dục Phần Lan: Bí quyết của Peruskoulu

Trong khi đó, có nhiều người Mỹ gốc Á, phần đông là sinh viên, lại ủng hộ trường Harvard. Họ mặc áo phông màu xanh in dòng chữ "bảo vệ tính đa dạng" và lên tiếng bày tỏ lo ngại rằng người Mỹ gốc Á đang bị dùng làm những "con tốt" cho phe bảo thủ để xóa bỏ chính sách affirmative action.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Những người biểu tình nói tiếng Trung tụ tập bên ngoài tòa án.

Một sinh viên Mỹ gốc Việt nói từ khi anh nhập cư vào Mỹ khi còn nhỏ, affirmative action đã mang lại cho anh nhiều cơ hội học hành và giúp anh chống bị phân biệt chủng tộc ở nước Mỹ.

Chính sách tuyển sinh của Harvard coi trọng tính cách, phẩm chất cá nhân của các thí sinh và hướng đến việc tạo ra một cộng đồng sinh viên đa dạng, theo bà Li Lier, một người Mỹ gốc Đài Loan 40 tuổi, người tham gia biểu tình ủng hộ Harvard.

"Nhiều sinh viên Mỹ gốc Á từ các gia đình trung lưu, chơi piano, chơi tennis và tham gia các cuộc thi toán đều rất giống nhau," Li nói với BBC Tiếng Trung.

Li hy vọng con gái út của bà có thể vào Harvard một ngày, nhưng bà cũng nhận xét:

"Đảm bảo cho con gái tôi được sống trong một xã hội có quan tâm đến các nhóm thiểu số và ủng hộ các cộng đồng đa văn hóa là điều quan trọng hơn đối với tôi."

Theo điều tra của hai tổ chức nghiên cứu chuyên về người Mỹ gốc Á hồi đầu năm nay, 66% người Mỹ gốc Á ủng hộ chính sách tuyển dụng bình đẳng.

Tuy nhiên, hồi 2016, một cuộc điều tra của Gallup cho thấy 63% người Mỹ cho rằng quy trình tuyển sinh không nên xét đến chủng tộc.

Xem thêm về giáo dục và tuyển sinh:

Gian lận điểm, nỗi xấu hổ giáo dục Việt Nam

Ưu tiên điểm thi đến mấy đời con cháu

Chủ đề liên quan

Tin liên quan