Tổng thống Putin nay nói gì về cuộc chiến Liên Xô ở Afghanistan?

Soviet withdrawal from Afghanistan, May 1988 Bản quyền hình ảnh AFP
Image caption Quân Liên Xô rút khỏi Afghanistan tháng 5/1988

Tổng thống Nga Vladimir Putin đã rút ra các bài học gì từ cuộc chiến của Liên Xô ở Afghanistan kéo dài từ 1979 đến 1989?

Lật đổ Pol Pot: Vì sao Việt Nam không thuyết phục được quốc tế?

Nước Nga: 25 năm thăng trầm

Bộ ba những nhà lãnh đạo khai tử Liên Xô

Afghanistan có đường biên giới với các nước cộng hòa phía nam của Liên Xô.

Moscow hỗ trợ chính phủ cộng sản giành quyền lực ở thủ đô Kabul tháng 4/1978.

Nhưng thủ lĩnh cộng sản Nur Muhammad Taraki nhanh chóng bị một người cộng sản khác là Hafizullah Amin lật đổ và hành hình tháng 10/1979.

Ngày 24/12/1979, quân Liên Xô tiến vào Afghanistan, lật đổ Hafizullah Amin.

Một lãnh đạo khác thân Liên Xô, Babrak Karmal, được đưa lên thay thế.

Liên Xô nhanh chóng sa lầy trong cuộc chiến chống lực lượng Mujahideen cho đến ngày rút quân tháng 2/1989.

Con số mà truyền thông Nga đưa ra là 15.051 lính Liên Xô đã chết ở Afghanistan, trong tổng số 620.000 quân phục vụ tại đó.

Từ khi làm tổng thống năm 2000, ông Vladimir Putin đã có một số lần phát biểu nhân dịp kỷ niệm ngày Liên Xô rút quân khỏi Afghanistan.

Trích diễn văn của Tổng thống Nga Vladimir Putin tưởng niệm quân Liên Xô hy sinh tại Afghanistan, đọc ngày 15/2/2004:

"Hơn nửa triệu sĩ quan và nhân lực Liên Xô đã chiến đấu trong chiến tranh Afghanistan. Chúng ta không có quyền lãng quên rằng họ đã chiến đấu ở đó theo đúng lời thề quân nhân. Hàng ngàn người bỏ mạng vì nghĩa vụ quân đội. Chúng ta không có quyền quên điều đó.

Chiến tranh ở Afghanistan phản ánh toàn bộ mâu thuẫn và sự phức tạp thời kỳ đó. Đó là phần "nóng" thực sự của Chiến tranh Lạnh kéo dài. Nhưng khi quyết định điều động quân đội đưa ra, không ai nghĩ tới các vấn đề kinh tế của một trong những nước nghèo nhất thế giới. Tương tự, những người ra quyết định bỏ qua chi tiết là các mâu thuẫn bộ lạc và sắc tộc ở Afghanistan đã lên tới điểm khi đất nước đó ở bên bờ vực nội chiến.

Tuy vậy, ban lãnh đạo Liên Xô thời gian đó không quyết định chỉ trong một đêm mà đưa quân vào Afghanistan. Tình hình nước này được thường xuyên thảo luận ở Bộ Chính trị và Ban Tham mưu. Và lời xin trợ giúp quân sự liên tục đến từ Afghanistan. Kết quả, quyết định đưa ra tháng 12/1979.

Dĩ nhiên, một trong các động cơ là ý muốn của chính phủ Liên Xô muốn bảo đảm an ninh biên giới phía nam. Afghanistan là láng giềng khó đoán trước và rất bất ổn. Và hôm nay chúng ta còn thấy điều gì đang xảy ra.

Tôi phải nói rằng các chỉ huy quân sự Liên Xô - và tôi muốn nhấn mạnh họ là dân quân đội - chống lại sứ mạng, trích dẫn khó khăn khi thực hiện hoạt động quân sự ở vùng đó. Nó chứng thực bằng các văn bản, lời chứng của cựu chiến binh tham gia quá trình này.

Nhưng các siêu cường và các đồng minh của họ dính líu vào đối đầu toàn cầu suốt nhiều thập niên, và họ hoạt động theo logic của đối đầu và viễn kiến riêng về các lợi ích địa chính trị thời đó.

Hoa Kỳ cũng được dẫn dắt y chang như thế trước khi xâm lược Việt Nam. Ban lãnh đạo Liên Xô cũng thi hành từ viễn kiến về các lợi ích địa chính trị của Liên Xô thời gian đó.

Tuy nhiên, dù các quyết định đó sai hay đúng, kết quả là rõ ràng. Liên Xô dính vào cuộc chiến vô ích (futile war), kéo dài gần 10 năm.

Và hôm nay, chúng ta có nghĩa vụ phân tích và rút ra bài học từ chiến tranh Afghanistan và đối diện sự thật.

Chiến tranh Afghanistan chứng tỏ không ai có quyền can thiệp vào đời sống một nước khác. Cả chủ nghĩa cộng sản, dân chủ, hay kinh tế thị trường đều không thể áp đặt bằng vũ lực.

Không thể đem các điều này trên xe tăng, hay biện hộ bằng lý lẽ ý thức hệ.

Đó là bài học nghiêm túc không chỉ cho các siêu cường mà cả cộng đồng quốc tế.

Bản quyền hình ảnh AFP
Image caption Tổng thống Putin và cựu binh phục vụ ở Afghanistan, chụp năm 2014

Cũng phải thừa nhận rằng chiến tranh Afghanistan đã đóng góp vào sự tăng trưởng của chủ nghĩa khủng bố quốc tế. Đến ngày nay, cộng đồng quốc tế phải thảo luận, phối hợp, đóng góp vào khôi phục trật tự tại đất nước đau khổ lâu dài đó, và tìm cách bảo đảm cho sự phát triển kinh tế yên bình và vững chắc của họ.

Chiến tranh Afghanistan làm sự chịu đựng của con người lên tới đỉnh điểm. Các cựu binh Afghanistan của chúng ta biết và nhớ. Họ đã trải qua đủ đau thương, vất vả, thù địch. Họ chiến đấu ở một đất nước xa lạ, trong khi nhân dân chúng ta không biết gì về nguyên nhân chiến tranh đó, mục tiêu, hay thậm chí sự dũng cảm và thành tích của người lính.

Nhiều người trở về từ chiến tranh đó đôi khi gặp hiểu lầm, thờ ơ hay thậm chí khó chịu ở quê nhà. Và dĩ nhiên họ tự hỏi là vì sao.

Sự thật là ít ai quan tâm đến cuộc đời đau thương của các cựu binh Afghanistan của chúng ta, vết thương và đau khổ tâm lý của họ. Họ phải tự lo cho bản thân trong khi lãnh đạo chúng ta có lo lắng khác.

Nhưng nói với quý vị giờ này, tôi muốn nói các bạn đã không chỉ duy trì tình thân quân ngũ, mà còn tăng sức mạnh trong đời sống dân sự. Các bạn đã vượt qua vết thương thể xác và tinh thần bằng cách dựa vào nhau, giúp đỡ nhau.

Phải thừa nhận các bạn đã dựa vào hỗ trợ của nhau hơn là nhờ nhà nước.

Các bạn đã chứng minh rằng điều đoàn kết các bạn không chỉ là niềm vui chung chiến thắng, niềm đau khổ và thất bại, mà còn là khả năng làm việc và giúp đỡ nhau.

Tôi muốn cảm ơn những người đã chiến đấu trong chiến tranh Afghanistan, những người còn sống, những người đã trở về đời dân sự…"

Ông Putin gặp các cựu binh ngày 15/2/2015:

"Dĩ nhiên đã có nhiều sai lầm, nhưng cũng có những đe dọa thật sự, và giới chức Liên Xô tìm cách ngăn đe dọa gia tăng bằng việc gửi quân chúng ta sang Afghanistan.

Tôi không muốn có những đánh giá chính trị về các sự kiện đó, mà chỉ muốn nói quý vị và các đồng đội đã thực thi nghĩa vụ quân đội với danh dự. Quý vị chiến đấu trong danh dự, chứng tỏ tinh thần bè bạn và giúp lẫn nhau.

Quả thực nhiều người gặp vấn đề khi trở về, các vấn đề vật chất vì chả ai giàu lên nhờ chiến đấu ở Afghanistan khi đó, và cả vấn đề đạo đức, vì nhiều người phải lắng nghe câu nói đã trở nên quen thuộc, "Chúng tôi không gửi quý vị tới đó." Tôi có thể hiểu thật khó khăn, đau lòng khi nghe những từ đó, khi quý vị gặp rủi ro mất mạng tại đó, mất sức khỏe, nhìn thấy bạn bè bị giết."

Thông điệp đánh dấu 30 năm ngày Liên Xô rút khỏi Afghanistan 15/2/2019:

"Ngày 15/2/1989 là ngày không thể quên cho những ai chiến đấu và cho cả toàn bộ dân tộc chúng ta.

Ngày đó, đoàn xe quân sự, những người lính và sĩ quan cuối cùng của Liên Xô rời khỏi Afghanistan và về nhà.

Trong điều kiện khó khăn xa quê hương, các thành viên quân đội và chuyên gia dân sự đã trung thành thực thi nhiệm vụ, tôn trọng lợi ích của Tổ quốc, chứng tỏ sự chuyên nghiệp tuyệt đối, lòng dũng cảm vô song, sức mạnh tinh thần khi thi hành sứ mạng.

Ngày nay, quý vị cựu chiến binh không từ nan các việc quan trọng. Quý vị đóng vai trò chủ động trong đời sống đất nước và xã hội, tin tưởng vào tình huynh đệ thời chiến khắc ghi trên mảnh đất Afghanistan…"

Chủ đề liên quan

Tin liên quan