Liệu Greta Thunberg có đoạt giải Nobel Hòa Bình?

Greta Thunberg Bản quyền hình ảnh Getty Images

Nhà hoạt động biến đổi động khí hậu tuổi teen Greta Thunberg là một trong những ứng cử viên cho giải Nobel Hòa bình lần thứ 100 vào năm nay. Kết quả sẽ được công bố vào thứ Sáu.

Giải Nobel là gì và tại sao nó lại có uy tín như vậy?

Giải thưởng Nobel là một loạt các giải thưởng hàng năm được trao cho các lĩnh vực vật lý, hóa học, y học, văn chương và hòa bình.

Giải được trao cho những người "mang lại lợi ích lớn nhất cho loài người" trong 12 tháng qua.

Câu trên được trích dẫn từ di chúc của Alfred Nobel, doanh nhân Thụy Điển, người phát minh ra thuốc nổ. Ông dành phần lớn tài sản của mình để tạo quỹ cho giải thưởng, lần đầu tiên được trao vào năm 1901.

Nobel Văn học cho Olga Tokarczuk và Peter Handke

Vì sao ngày càng ít phụ nữ được giải thưởng Nobel khoa học

Kazuo Ishiguro được giải Nobel Văn học

Năm 1968, ngân hàng trung ương của Thụy Điển bổ sung thêm giải thưởng khoa học kinh tế, mặc dù nó không được tính là giải thưởng Nobel.

Một số người đoạt giải nổi tiếng

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Barack Obama (phải) với giải thưởng Nobel Hòa bình, chụp ảnh với Thorbjoern Jagland từ Ủy ban Nobel của Na Uy

Cựu Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama đã giành giải Nobel Hòa bình năm 2009, vì "những nỗ lực phi thường của ông nhằm tăng cường ngoại giao quốc tế và hợp tác giữa các dân tộc".

Tổng thống Obama cho biết ông "ngạc nhiên và cảm thấy nhỏ bé" trước giải thưởng, và sẽ dùng giải như một "lời kêu gọi hành động". Tuy nhiên, đã có những lời chỉ trích về việc ông được nhận giải, đặc biệt là khi ông chỉ chính thức tiếp quản Nhà Trắng 12 ngày trước thời hạn đề cử.

Những người đoạt giải Nobel Hòa bình đáng chú ý khác bao gồm cựu Tổng thống Hoa Kỳ Jimmy Carter (2002), nhà hoạt động giáo dục trẻ em Malala Yousafzai (2014), Liên minh châu Âu (2012), Liên hiệp quốc và tổng thư ký lúc đó, Kofi Annan, (2001) và Thánh Teresa thành Calcutta (1979).

Ngoài ra ở các lĩnh vực khác còn có Albert Einstein (vật lý 1921), Marie Curie (vật lý 1903 và hóa học 1911) và Harold Pinter (văn chương 2005) cũng được nhận giải thưởng Nobel.

Có hai người - triết gia Jean-Paul Sartre năm 1964 và chính trị gia Việt Nam Lê Đức Thọ năm 1973 - đã từ chối giải thưởng, và bốn người khác bị buộc phải từ chối bởi chính đất nước của họ.

Năm 2016, đã có câu hỏi là liệu ca sĩ Bob Dylan có nhận giải Nobel văn chương không cho tới khi ông có bài thuyết giảng về giải thưởng vào tháng Sáu.

Ai sẽ giành giải Nobel Hòa bình năm nay?

Câu trả lời ngắn gọn - không ai biết.

Theo quy định của Quỹ Nobel, danh sách đề cử không được phép công bố trong 50 năm. Tổ chức này cho biết bất kỳ cuộc nói chuyện nào về người có khả năng giành giải thưởng hoàn toàn là "phỏng đoán".

Chúng ta chỉ biết Thunberg là một ứng cử viên vì ba nghị sĩ Na Uy đề cử em đã công khai quyết định của họ. Tuy nhiên, không biết liệu đề cử có kịp thời điểm cho giải thưởng năm nay hay không.

Đã có thông tin rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng được đề cử.

Những cái tên khác được nhắc đến bao gồm Thủ tướng Ethiopia Abiy Ahmed, Thủ tướng New Zealand Jacinda Ardern, và nhà lãnh đạo bản địa Brazil Raoni Metuktire.

Thông tin cụ thể duy nhất là 301 ứng cử viên đã được đề cử giải Nobel Hòa bình 2019 - 223 cá nhân và 78 tổ chức - con số cao thứ tư trong lịch sử.

Máy của bạn không hỗ trợ nghe xem
Nguồn gốc giải Nobel

Giải thưởng Nobel hoạt động như thế nào?

Các tổ chức khác nhau trao giải thưởng cho mỗi lĩnh vực hàng năm. Năm trong sáu lĩnh vực được quyết định ở Thụy Điển, trong khi Giải thưởng Nobel Hòa bình được quyết định ở Na Uy.

Các học giả, giáo sư đại học, nhà khoa học, người đoạt giải trước đây và một số người khác đều gửi danh sách đề cử.

Những người đoạt giải được gọi là 'laureates', để biểu thị vòng nguyệt quế được trao cho những người chiến thắng trong các cuộc thi ở Hy Lạp cổ đại.

Có thế nhiều hơn một, nhưng không quá ba người có thể cùng đoạt một giải thưởng.

Đã có một số năm giải thưởng không được trao - chủ yếu là trong hai cuộc chiến tranh thế giới.

Và quy định của Quỹ Nobel nêu rõ nếu không ai xứng đáng nhận giải thưởng trong một hạng mục cụ thể, nó sẽ không được trao và tiền thưởng đó sẽ được giữ cho năm sau.

Những người đoạt giải nhận được gì?

Người nhận giải thưởng nhận được ba thứ sau:

  • Một giấy chứng nhận đoạt giải Nobel, dưới hình thức một tác phẩm nghệ thuật độc đáo
  • Một huy chương Nobel,
  • Giải thưởng tiền mặt trị giá khoảng 925,000 đôla - và sẽ được chia đều cho những người cùng đoạt một giải thưởng. Họ phải đọc bài thuyết giảng bài để nhận tiền

Các giải thưởng được trao tại các buổi lễ vào 10/12, ngày qua đời của Nobel, tại Stockholm và Oslo.

Những người đoạt giải đã mua gì với tiền thưởng?

Marie và Pierre Curie đã sử dụng tiền thưởng năm 1903 để nghiên cứu khoa học, và người đoạt Nobel vật lý năm 2006 John Mather đã tặng tiền thưởng của mình cho quỹ mang tên ông.

Vào năm 1993, nhà hóa sinh người Anh Richard Roberts dành số tiền thưởng của mình cho sân bóng cửa và Phillip Sharp mua một ngôi nhà 100 tuổi. Năm 2001, Ngài Paul Nurse, dùng tiền từ giải Nobel Y học để mua cho mình một chiếc môtô.

Trong khi đó, nhà văn đoạt giải năm 2006 Orhan Pamuk đã thành lập một bảo tàng ở Istanbul.

Chủ đề liên quan

Tin liên quan