Trung Quốc hướng đến Trung Đông bằng thỏa thuận với Iran

  • Jeremy Bowen
  • Biên tập viên BBC Trung Đông
Chinese Foreign Minister Wang Yi and Iranian Foreign Minister Mohammad Javad Zarif bump elbows during the signing ceremony of a 25-year co-operation agreement in Tehran, Iran (27 March 2021)

Nguồn hình ảnh, Reuters

Chụp lại hình ảnh,

Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị và người đồng cấp Iran, Mohammad Javad Zarif, đã ký thỏa thuận

Trung Quốc và Iran đã ký kết một thỏa thuận vào cuối tuần qua mà bộ trưởng ngoại giao hai bên cho biết được thiết kế như một quan hệ đối tác chiến lược kéo dài trong một phần tư thế kỷ tới.

Thông tin chi tiết vẫn chưa được công bố, nhưng giả định rằng Trung Quốc, bất chấp lệnh trừng phạt của Mỹ, sẽ mua dầu của Iran. Đáp lại, Trung Quốc sẽ đầu tư một số của cải vào Iran. Các lệnh trừng phạt đã khiến Iran bị hạn chế nguồn đầu tư từ nước ngoài.

Đây là phần mở rộng gần đây nhất của dự án cơ sở hạ tầng rộng lớn của Trung Quốc, sáng kiến ​​Vành đai và Con đường, đang tạo ra các kết nối mà Bắc Kinh cần để tiếp tục bành trướng như là một cường quốc toàn cầu.

Một số người Iran đã hồ nghi về động cơ của Trung Quốc khi nội dung dự thảo thỏa thuận hợp tác bị rò rỉ vào năm ngoái. Các thỏa thuận liên quan đến sáng kiến Vành đai và Con đường hướng đến việc mang lại lợi ích lớn nhất cho Trung Quốc. Một số thỏa thuận trông có vẻ hấp dẫnđã trở nên rất chua chát khi các quốc gia nhỏ hơn, nghèo hơn (và hầu hết các quốc gia đều nhỏ hơn và nghèo hơn Trung Quốc) nhận thấy rằng họ rơi vào thế kẹt.

Iran - nhỏ hơn Trung Quốc, nhưng vẫn là một quốc gia lớn với nguồn tài nguyên thiên nhiên khổng lồ và một chính sách đối ngoại năng động - là một vấn đề khác.

Nguồn hình ảnh, EPA

Chụp lại hình ảnh,

Các biện pháp trừng phạt của Mỹ đã thành công trong việc xua đuổi đầu tư nước ngoài vào nền kinh tế Iran

Thỏa thuận mới này sẽ giúp Iran đối đầu với Mỹ.

Cả Iran lẫn chính quyền Biden ở Washington đều tuyên bố rằng họ muốn Mỹ tham gia lại thỏa thuận chỉnh lý các hoạt động hạt nhân của Iran, được gọi là Kế hoạch Hành động toàn diện chung (JCPOA). Cựu Tổng thống Donald Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận này vào năm 2018 và thất bại trong việc cố gắng phá hủy nó, tuyên bố rằng việc ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ khiến quá trình này trở nên dễ dàng hơn nhiều.

Cả người Iran và người Mỹ đều so găng với nhau, không tính trở thành người nhượng bộ trước trong cuộc đàm phán.

Giờ đây, Iran đã ký một thỏa thuận chiến lược với Trung Quốc, cũng là một bên của JCPOA, họ sẽ hy vọng không đơn thuần chỉ là tăng doanh số việc bán dầu, điều quan trọng đối với một nền kinh tế đã bị tổn hại nặng nề bởi các lệnh trừng phạt.

Thỏa thuận này sẽ mang lại cho Iran nhiều đòn bẩy vốn hơn với Mỹ.

Tổng thống Biden, như hai người tiền nhiệm của mình, đã cố gắng "xoay trục" khỏi Trung Đông hướng đến khu vực châu Á-Thái Bình Dương hái ra tiền và có tầm quan trọng về mặt chiến lược. Trên thực tế, điều đó là không thể, vì có quá nhiều thứ ở Trung Đông mà Mỹ coi là sống còn đối với lợi ích của mình. Một trong những mục của chương trình nghị sự đó là Iran, và những tham vọng hạt nhân mà nước Mỹ nói là không có.

Trong khi Mỹ đã không thực hiện xoay trục như mong muốn của mình và thoái lui, họ cũng đã không tiến về trước. Việc bất đắc dĩ đào thêm bất kỳ hố sâu nào cho chính mình ở Trung Đông đã mở ra cơ hội cho các đối thủ của họ.

Nga nhìn thấy khoảng không để vực dậy lại vai trò cũ của Liên Xô bằng cách can thiệp vào Syria.

Trung Quốc cho rằng Mỹ đang suy tàn dài hạn và không thể đảo ngược được. Trung Quốc tự coi mình là cường quốc đang nổi lên của thế giới trong Thế kỷ 21 và hơn thế nữa. Một cường quốc tầm cỡ như vậy không thể ngó lơ Trung Đông.

Nguồn hình ảnh, Reuters

Chụp lại hình ảnh,

Ngoại trưởng Trung Quốc cũng đã đến thăm ba quốc gia khác trong vùng Vịnh, bao gồm Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất

Hợp tác chiến lược ở vùng Vịnh có thể mang ý nghĩa to lớn đối với tham vọng dài hạn của Trung Quốc hơn bất kỳ lợi ích ngắn hạn nào mà Iran mang lại.

Chuyến công du đến Trung Đông của Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị không chỉ giới hạn ở Tehran cho lễ ký kết.

Tờ China Daily, một cơ quan của Đảng Cộng sản Trung Quốc, đưa tin rằng ông đã tiết lộ kế hoạch 5 điểm "để đạt được sự an toàn và bình ổn ở Trung Đông bằng cách đưa ra những thúc đẩy mang tính xây dựng cho cuộc đối thoại Palestine-Israel, nối lại thỏa thuận hạt nhân Iran và xây dựng khuôn khổ an ninh. trong khu vực này".

Nguồn hình ảnh, AFP

Chụp lại hình ảnh,

Trung Quốc thành lập căn cứ quân sự ở nước ngoài đầu tiên ở Djibouti vào năm 2017

Đó cũng là điều mà giới ngoại giao phương Tây nói đến. Nhưng Mỹ vốn coi Trung Đông là khu bảo tồn của mình kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Mỹ không bao giờ trao cho các đồng minh EU vai trò nào lón hơn việc ký vào ngân phiếu.

Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã xây dựng căn cứ quân sự ở nước ngoài đầu tiên trên Biển Đỏ, ở Djibouti. Nơi này hướng ra một trong những tuyến hải trình nhộn nhịp nhất thế giới và chỉ cách Bộ Tư lệnh châu Phi của Mỹ có 10km.

Liệu Bắc Kinh có đang lên kế hoạch tương tự trên bờ biển vùng Vịnh của Iran, xây cho mình một chỗ đứng hải quân ở nơi mà Hải quân Mỹ coi là hồ nước của riêng mình?

Joe Biden và chính quyền của ông có thể tìm cách quay trở lại JCPOA. Họ đánh giá đó là lợi ích sát sườn nhất của họ.

Chính quyền Biden sẽ phiền lòng nhiều hơn về các dấu hiệu cho thấy Trung Quốc, với sự trỗi dậy tăng tốc của mình, đang chen chân vào khu vực bất ổn nhất thế giới.