EU đồng lòng trừng phạt Belarus sau vụ ép máy bay hạ cánh

A Ryanair aircraft, which was carrying Belarusian opposition blogger and activist Roman Protasevich and diverted to Belarus, where authorities detained him, lands at Vilnius Airport in Vilnius, Lithuania

Nguồn hình ảnh, Reuters

Chụp lại hình ảnh,

Máy bay hạ cánh ở Vilnius hơn sáu giờ sau khi đến dự kiến

EU quyết định cấm các hãng hàng không Belarus bay trên bầu trời châu Âu sau khi một chuyến bay bị chuyển hướng đến Minsk vào Chủ nhật, và một nhà báo đối lập bị bắt.

Tại một cuộc họp ở Brussels, lãnh đạo của 27 quốc gia thành viên cũng yêu cầu các hãng hàng không EU không bay qua Belarus, đồng thời hứa sẽ có thêm các biện pháp trừng phạt kinh tế.

Nhà báo Roman Protasevich, 26 tuổi, là hành khách trên chuyến bay từ Hy Lạp đến Lithuania bị đổi lộ trình vì được cho là có đe dọa đánh bom.

Các nước phương Tây cáo buộc Belarus "cướp" máy bay Ryanair.

Một đoạn video xuất hiện, trong đó có nhà báo Protasevich. Video dường như được ghi lại khi Protasevich đang trong tình trạng bị cưỡng bức kể từ khi bị bắt giữ tại sân bay Minsk.

Trong đoạn clip, được công bố cuối ngày thứ Hai, nhà báo Protasevich nói sức khỏe ông tốt và có vẻ đã thú nhận những tội mà ông đã bị nhà nước Belarus cáo buộc.

Nhưng các nhà hoạt động, gồm cả lãnh đạo phe đối lập chính của Belarus, chỉ trích đoạn video, và cho rằng Protasevich phải chịu áp lực thừa nhận hành vi của mình là sai trái.

Tổng thống Mỹ Joe Biden mô tả hành động của nhà chức trách Belarus là "thái quá", nói rằng đó là "những cuộc tấn công đáng xấu hổ với cả giới bất đồng chính kiến lẫn quyền tự do báo chí".

Cha của Protasevich nói với BBC rằng ông sợ con trai mình có thể bị tra tấn.

Ông Dmitri Protasevich, hôm thứ Hai, nói "thực sự lo sợ" về cách con trai mình sẽ bị chính quyền ở quê nhà đối xử.

"Chúng tôi hy vọng Roman sẽ vượt qua được. Chúng tôi thậm chí còn sợ nghĩ về điều đó, nhưng có nguy cơ con tôi có thể bị đánh đập và tra tấn. Chúng tôi thực sự sợ hãi điều đó", ông Dmitri Protasevich nói trong một cuộc gọi được thu hình.

"Chúng tôi rất sốc và thực sự đau buồn", ông nói. "Điều này lẽ ra không nên xảy ra ở thế kỷ 21 ngay giữa trung tâm của châu Âu.''

Nguồn hình ảnh, Nexta

Chụp lại hình ảnh,

Video của Roman Protasevich xuất hiện cuối ngày thứ Hai

"Chúng tôi hy vọng cộng đồng quốc tế, gồm cả Liên minh châu Âu, sẽ gây áp lực chưa từng có lên nhà chức trách Belarus. Chúng tôi hy vọng áp lực sẽ có tác dụng và nhà chức trách [Belarus] sẽ nhận ra rằng họ đã mắc một sai lầm rất lớn".

Việc gì xảy ra hôm Chủ nhật?

Belarus điều động một chiến đấu cơ để buộc chuyến bay FR4978 của Ryanair - khởi hành từ thủ đô Athens của Hy Lạp trên đường tới Vilnius ở Lithuania - hạ cánh, vì cho rằng có mối đe dọa đánh bom. Chuyến bay hạ cánh xuống thủ đô Minsk lúc 13:16 giờ địa phương hôm Chủ nhật.

Cảnh sát sau đó bắt Protasevich đi khi máy bay chở 126 hành khách hạ cánh. Nhà hoạt động, người mà các nhân chứng tả là "rất sợ hãi", bị bắt cùng với bạn gái Sofia Sapega.

Mẹ của Sapega nói với BBC rằng cô gái 23 tuổi đã bị đưa đến nhà tù Minsk, nói thêm rằng từ cuối cùng mà cô cố gắng viết trên tài khoản nhắn tin WhatsApp của mình là 'Mummy'. Không rõ cô Sapega bị buộc những tội gì.

Nguồn hình ảnh, HO via EPA

Belarus là quốc gia châu Âu duy nhất còn hành quyết tù nhân, và các nhân chứng cho biết ông Protasevich nói với hành khách trên chuyến bay rằng ông sợ sẽ phải đối mặt với án tử hình.

Ba hành khách khác đã không đến được điểm đến cuối cùng của chuyến bay ở Vilnius. Giám đốc điều hành của Ryanair, Michael O'Leary, nói ông tin rằng một số đặc vụ KGB của Belarus cũng đã rời máy bay tại Minsk, nhưng điều này chưa được xác minh.

Belarus nói chuyến bay bị chuyển hướng vì bị nhóm dân quân Palestine Hamas đe dọa đánh bom. Một quan chức giao thông vận tải cấp cao đã đọc một lá thư cho các phóng viên, mà ông ta khẳng định là của nhóm chiến binh.

"Nếu quý vị không đáp ứng yêu cầu của chúng tôi, bom sẽ nổ trên Vilnius," thư nói.

Nhưng Hamas phủ nhận mọi liên quan. Nhóm này không có lịch sử hoặc khả năng thực hiện các hoạt động bên ngoài lãnh thổ Israel và Palestine. Nhà lãnh đạo Đức Angela Merkel cho rằng lời giải thích của Belarus "hoàn toàn không thể tin được".

Sự việc thu hút sự lên án gay gắt từ khắp nơi trên thế giới, nhiều quốc gia thúc giục thả ông Protasevich ngay lập tức và xúc tiến một cuộc điều tra.

Hàng chục quan chức Belarus, trong đó có Tổng thống Alexander Lukashenko, đã bị EU trừng phạt, bao gồm lệnh cấm đi lại và đóng băng tài sản, được áp đặt để đáp trả sự đàn áp phe đối lập.

Truyền thông nhà nước Belarus nói Tổng thống Alexander Lukashenko, người cai trị đất nước từ năm 1994, đích thân ra lệnh cho chuyến bay phải đổi lộ trình.

Nhà lãnh đạo 66 tuổi đã thẳng tay đàn áp những tiếng nói bất đồng sau khi đắc cử vào tháng Tám năm ngoái. Nhiều nhân vật đối lập đã bị bắt giam, trong khi những người khác phải tìm đường lưu vong.

Roman Protasevich là ai?

Ông Protasevich là cựu biên tập viên của Nexta, cơ quan truyền thông có kênh Telegram. Ông rời Belarus năm 2019 để sống lưu vong ở Lithuania. Từ đó, ông đưa tin về các diễn tiến của cuộc bầu cử tổng thống năm 2020, sau đó ông bị buộc tội khủng bố và kích động bạo loạn.

Nexta đóng một vai trò quan trọng cho phe đối lập trong suốt cuộc bầu cử mà ông Lukashenko giành chiến thắng và bị nhiều người cho là gian lận. Cơ quan truyền thông này tiếp tục ủng hộ phe đối lập trong thời gian sau đó, đặc biệt là khi chính phủ áp đặt các lệnh cấm đưa tin.

Nhà báo Protasevich hiện làm việc cho một kênh Telegram khác, Belamova. Ông bắt đầu viết cho Belamova sau khi blogger Igor Losik bị chính quyền Belarus bắt giữ vào tháng 6 năm ngoái.

Những điều căn bản về Belarus

Belarus ở đâu? Balarus có đồng minh là Nga ở phía đông và Ukraine ở phía nam. Ở phía bắc và phía tây là các thành viên của EU và Nato là Latvia, Litva và Ba Lan.

Tại sao sự kiện này quan trọng? Giống như Ukraine, quốc gia 9,5 triệu dân này đang vướng vào sự cạnh tranh giữa phương Tây và Nga. Tổng thống Lukashenko được mệnh danh là "nhà độc tài cuối cùng của châu Âu" - đã cầm quyền được 27 năm.

Chuyện gì đang xảy ra ở Belarus? Có một phong trào chống đối lớn đòi phải có giới lãnh đạo mới, dân chủ và kêu gọi cải cách kinh tế. Phong trào đối lập và các chính phủ phương Tây cho rằng ông Lukashenko gian lận trong cuộc bầu cử ngày 9 tháng 8. Chính thức thì ông giành được chiến thắng long trời lở đất. Cảnh sát Belarus đã đàn áp các cuộc biểu tình trên đường phố khiến các nhà lãnh đạo đối lập phải vào tù hoặc lưu vong.

Xem thêm: