Hỏi đáp về cướp biển Somalia

Cướp biển Somalia

Vào tháng Giêng năm 2009, những tay cướp biển Somalia đã trả tự do cho tàu chở dầu lớn của Saudi Arabia.

Vụ cướp tàu này hai tháng trước đó làm cả thế giới phải chú ý đến tình trạng cướp biển tại khu vực Sừng Phi châu.

Kể từ khi cướp biển bắt được tàu Sirius Star, các lực lượng hải quân trên toàn cầu đã đổ xô đến để bảo vệ cho một trong những tuyến giao thông hàng hải quan trọng nhất thế giới.

Các nước lớn đã mất nhiều thời gian tranh luận về một giải pháp lâu dài nhằm xử lý hải tặc tại vùng biển giờ đã trở nên nguy hiểm nhất thế giới, chiếm tới 1/3 các vụ cướp biển toàn cầu.

Cướp biển làm cách nào để khống chế các tàu?

Những tay cướp biển rất tỏ ra rất lành nghề với công việc của mình.

Họ có một mạng lưới hoạt động tinh vi, sử dụng các công nghệ cao như điện thoại vệ tinh và mạng định vị toàn cầu GPS.

Họ còn được trang bị vũ khí rất quy mô, với các súng phóng lựu và AK47. Những tay cướp biển có vẻ như có được thông tin bên trong từ các cảng biển ở vịnh Aden.

Họ sử dụng các tàu cao tốc với mã lực lớn để áp sát mục tiêu. Đôi khi, các tàu cao tốc này được thả xuống từ các "tàu mẹ" đỗ ở ngoài khơi.

Để có thể thực sự bắt cóc các tàu chở hàng, những tay cướp biển sử dụng các móc sắt - một số thậm chí được phóng đi từ các máy phóng rocket - cùng dây thừng và thang để leo lên khoang. Đôi khi, những kẻ cướp còn bắn vào tàu để thị uy, buộc tàu phải dừng lại, để họ có thể dễ dàng leo lên.

Những kẻ cướp biển sau đó đưa con tàu bị bắt cóc về vùng biển thuộc thành phố Eyl, nơi căn cứ của cướp biển Somalia. Tại đây, họ thường đưa các con tin lên bờ và các con tin thường được chăm sóc tốt cho tới khi người ta trả tiền chuộc.

Tại sao không ngăn được nạn cướp biển?

Tàu chiến từ ít nhất chín nước hiện hoạt động tại vịnh Aden và vùng biển ngoài khơi Somalia, nhưng điều này có thể chỉ làm thay đổi vấn đề.

Tàu Sirius Star bị tấn công từ một nơi cách rất xa Somalia. Khu vực bị tấn công giờ đây bao gồm 1/4 Ấn Độ Dương, do đó, người ta không thể nào kiểm soát được toàn bộ.

Cục Hàng hải Quốc tế khuyên các chủ tàu phải áp dụng các biện pháp như có cơ chế theo dõi kỹ hoặc cho tàu đi với tốc độ nhanh mà cướp biển không thể nào đuổi kịp.

Tuy nhiên, những kẻ cướp biển di chuyển hết sức nhanh và thường vào ban đêm, thế nên thường khi thủy thủ đoàn nhận biết được chuyện gì xảy ra thì đã quá muộn.

Khi cướp biển khống chế được tàu, sự can thiệp quân sự thường phức tạp, vì trên tàu còn có các con tin.

Hiện, người ta cũng không có hệ thống luật pháp quốc tế đối với những người bị buộc tội làm cướp biển, mặc dù một số đã bị đưa ra xét xử tại Kenya trong khi một nhóm cướp khác thì bị các lực lượng Pháp bắt giữ và đưa ra trước công lý tại Pháp.

Một số lập luận rằng người ta cần một tòa án quốc tế, với sự trợ giúp của Liên Hiệp Quốc, và có thể còn cần một nhà tù quốc tế để giam giữ những kẻ bị kết án.

Image caption Việc tuần tra truy đuổi cướp biển không phải là chuyện dễ dàng

Vào giữa tháng 12/2008, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc đã thông qua một nghị quyết cho phép các nước được truy đuổi cướp biển Somalia cả trên đất liền lẫn trên biển. Đây là điều khoản mở rộng thêm vì các nước đã được quyền vào vùng biển Somalia để truy đuổi cướp biển.

Tuy nhiên, nhiều người cho rằng chừng nào Somalia còn thiếu một chính phủ hiệu quả, chừng đó tình trạng vô pháp luật trong nước cũng như ở ngoài khơi bờ biển nước này còn diễn ra.

Tại sao cướp biển làm như vậy?

Vì tiền.

Những kẻ cướp biển coi tàu, hàng hóa trên tàu và thủy thủ đoàn là con tin và giữ họ để đòi tiền chuộc.

Phần thưởng mà họ nhận được thường là rất lớn tại một đất nước vốn dĩ không có công ăn việc làm, và hầu như nửa dân số cần tới viện trợ lương thực sau 17 năm xung đột không ngừng nghỉ.

Ngoại trưởng Kenya ước tính những kẻ cướp biển nhận được 150 triệu dollar tiền chuộc vào năm ngoái.

Họ sử dụng tiền này để trang trải cho những hoạt động trong tương lai - như mua thêm vũ khí mạnh hơn, mua tàu to hơn, nhanh hơn và các thiết bị tinh xảo.

Nạn cướp biển ảnh hưởng như thế nào tới người dân bên ngoài Somalia?

Trừ phi người ta tham gia vào ngành vận tải tàu biển, hậu quả chủ yếu sẽ là giá cả tăng lên.

Các công ty vận tải biển sẽ tính thêm giá thành - như chi phí cho an ninh, bảo hiểm, tiền chuộc và nhiên liệu bổ sung cho các tuyến đường dài - vào mức phí. Do đó, chi phí gia tăng này cuối cùng sẽ được tính vào sản phẩm tại các cửa hàng nơi quí vị sinh sống.

Cướp biển được cho là đã làm tốn khoảng 60-70 triệu dollar của thế giới vào năm 2008.