Thái Lan thành công chống thuốc phiện

Khoảnh rừng trồng thuốc phiện chụp từ trên cao
Image caption Ảnh vệ tinh dễ dàng phát hiện các khu vực mới trồng thuốc phiện

Tại khu vực núi cao nằm giữa Thái Lan, Miến Điện và Lào, quang cảnh nay đã thay đổi rất nhiều nếu so với thời vùng "Tam giác Vàng" này là nơi cung cấp hầu như toàn bộ thuốc phiện cho thế giới.

Afghanistan dần nắm lấy vai trò này vào cuối những năm 90 và hiện là nước cung cấp tới 90% heroin cho toàn thế giới.

Số lượng ma tuý sản xuất đã tăng lên chứ không giảm đi kể từ thời Anh Quốc và phần còn lại của cộng đồng thế giới ra tay nhận trách nhiệm giảm đi các vụ mùa bất hợp pháp này.

Cùng thời kỳ này, Tam Giác Vàng đã chứng kiến các vụ mùa thuốc phiện giảm xuống chỉ còn một phần rất nhỏ trong lượng ma tuý cấp cho cả thế giới.

Một trong những người góp phần tạo dựng thành công này ở Thái Lan giờ đây hối thúc các nước phương Tây hậu thuẫn cho Afghnistan phải lắng nghe ông ta.

MR Disnadda Diskul, tổng thư ký của quỹ Mah Fah Luang, nói: "Chúng tôi nghĩ rằng 99% những người tham gia sản xuất thuốc phiện là do nghèo đói và không còn cơ hội nào khác".

Chữ MR trước tên của ông Diskul cho thấy ông là hậu duệ của hoàng gia Thái Lan. Ông đã bỏ ra hai thập niên giúp đỡ một dự án của hoàng gia nhằm chấm dứt tình trạng trồng thuốc phiện tại Thái Lan.

Ít nhất tại một khu vực, họ đã thực hiện dự án này thông qua việc kết hợp các chương trình dệt may, làm giấy, trồng cà phê và hạt macadamia.

Quân đội mạnh tay

Ngay tại ngọn núi chia đôi Thái Lan và Miến Điện, những hàng cà phê mọc đan xen trên những triền núi dẫn xuống thung lũng bên dưới.

Bạn có thể nghe thấy tiếng phụ nữ cười đùa và trò chuyện khi họ hái những hạt cà phê chín đỏ bỏ vào chiếc gùi đeo ngay trước cổ. Tuy nhiên, những lá cà phê quá xanh tốt đã che phủ, khiến bạn không thể nhìn thấy họ.

Image caption Quân lính có vũ khí đi tới triệt phá các nơi trồng thuốc phiện nhưng không bắt người

Theo dõi khu vực này là Wattana Chuenwirasup, người giờ đây trồng cà phê tại nơi mà có thời ông trồng cây thuốc phiện để bán cho dân buôn.

Ông giang tay chỉ cho tôi thấy cả một vùng rộng nơi các vụ mùa thuốc phiện của ông có thời đã xanh tốt.

Ông nói: "Thời đó không còn cơ hội nào khác ngoài thuốc phiện và lúa. Tình hình rất nguy hiểm khi chính phủ bắt đầu mạnh tay phá bỏ thói trồng thuốc phiện, tuy nhiên, nó cũng là cơ hội tốt".

Câu chuyện của ông cũng là câu chuyện thành công của Thái Lan - là sự kết hợp của lực lượng quân sự đôi khi mạnh tay cộng với nhiều năm thuyết phục người dân phải trồng các vụ mùa khác thay cho cây thuốc phiện.

Giới chức Thái nói họ chỉ phát hiện 280 hectare thuốc phiện vào năm ngoái, và đa phần các vụ mùa này đã bị triệt phá.

Có thể các vụ mùa này nằm ở những nơi hẻo lánh, nhưng những hình ảnh ghi từ vệ tinh có thể dễ dàng phát hiện ra những cánh đồng mới từ các khoảng rừng bị dọn, và binh lính vũ trang mạnh đơn giản chỉ theo hướng dẫn của sơ đồ đến và phá các vụ thuốc phiện.

Người địa phương cũng chẳng mấy khi kháng cự lại quân lính. Người ta cũng chẳng bao giờ để lại bằng chứng là ai trồng các miếng anh túc đó, thế nên mặc dù các khu vực trồng thuốc phiện trong rừng bị phá bỏ nhưng người ta không có các vụ bắt giữ.

Mấu chốt thành công

Tuy nhiên, tham gia vào lực lượng triệt phá thuốc phiện tại Afghanistan là công việc nguy hiểm hơn nhiều. Lực lượng này thường xuyên bị tấn công và do vậy, chỉ có thể triệt phá một phần nhỏ các vụ mùa thuốc phiện mỗi năm.

Disnadda Disckul từ quỹ Mah Fah Luang cố vấn cho chính phủ Afghanistan về cách thức thực hiện, nhưng nói rằng người ta quá chú trọng đến thông điệp phải phá huỷ các vụ thuốc phiện. Ông nói giới chức cần phải làm nhiều hơn nữa để cho người dân có sự lựa chọn.

Ông nhận xét: "Tôi theo dõi cách làm của Anh, họ cũng làm mạnh nhưng tôi không nghĩ rằng họ làm đúng vì họ tiêu quá nhiều tiền. Người Mỹ cũng bỏ ra hàng tỉ dollar và họ gặt hái được gì? Chẳng gì cả.

"Hiện nay, người ta đang đổ tiền vào Afghanistan, nhưng họ đang cấp cá cho người nghèo chứ không phải cần câu cá hay dạy cho họ cách bắt cá.

"Đó là sự khác biệt giữa cách thức tại Thái Lan và những gì người ta đang làm tại Afghanistan. Các nước tài trợ đang dùng toàn bộ số tiền của họ cho các cơ sở hạ tầng, chứ không phải đổ vào mồm và dạ dày của người dân".

Ông chỉ ra rằng phải xác định người dân có thể sản xuất gì, tạo ra thị trường cho họ và khuyến khích họ tham gia mới là mấu chốt đưa đến thành công.

Phải mất nhiều năm, những dân làng tại miền bắc Thái Lan mới bỏ được cây thuốc phiện - nhờ các cơ hội mới mà giới chức mang lại lẫn đôi khi là sự mạnh tay của quân đội nước này, và một quyết tâm mạnh là phải tiêu diệt được nạn trồng ma tuý.

Tuy nhiên, đối với Afghanistan thì đây vẫn là cả một chặng đường xa, khi mà cuộc chiến vẫn còn đang bùng lên ở phía nam nước này.