Vatican và vụ Giám mục Williamson

Giám mục Richard Williamson trở về nước Anh
Image caption Giám mục Richard Williamson trở về nước Anh và được cảnh sát bảo vệ

Cho đến cuối tháng 2/2009, dư luận Anh lại ồn ào lên với vụ Giám mục Richard Williamson trở về nước sau khi bị Argentina đuổi.

Ông đã gây ra tai tiếng từ khi phát biểu công khai, bác bỏ chuyện người Do Thái bị Đức Quốc xã giết bằng hơi ngạt thời Thế Chiến 2.

Tranh cãi quanh việc Vatican cho phép Giám mục phái hữu Richard Williamson trở lại Giáo hội đặt ra câu hỏi về hướng đi 'tự do' hay 'bảo thủ' dưới thời Giáo hoàng Benedict XVI.

Xu hướng bảo thủ

Hôm 12/02/2009, nói chuyện trực tiếp lần đầu với 50 lãnh đạo Do Thái giáo, Giáo hoàng nói Ngài không biết về tuyên bố của Giám mục Williamson.

Nhưng cũng chính Tòa Thánh Vatican dưới thời Giáo hoàng Benedict đã bỏ lệnh rút phép thông công đối với Giám mục Williamson.

Quan điểm Giám mục Richard Richardson nêu ra cách đây 20 năm và nhắc lại gần đây phản ánh một dòng tư duy bảo thủ trong Công giáo La Mã và cho thấy các sức ép Tòa Thánh phải chịu liên quan đến vụ việc.

Mới tháng 12/2008, phát biểu trên truyền hình Thụy Điển, Giám mục Richardson nói:

"Tôi tin rằng các chứng cứ lịch sử mạnh mẽ bác bỏ chuyện rằng có sáu triệu người Do Thái bị chính sách của Adolf Hitler cố ý giết trong các lò hơi độc".

Tại Đức, phủ nhận vụ thảm sát Do Thái (Holocaust denial) là một tội hình sự và Thủ tướng Angela Merkel hôm 03/02 đã lên tiếng đề nghị Tòa Thánh, và cụ thể là Giáo hoàng người Đức 'nên làm rõ sự việc'.

Theo bình luận của các báo châu Âu, lần đầu tiên Giáo hoàng Benedict XVI nhận là 'có sai lầm' khi Ngài bỏ lệnh rút phép thông công đối với Giám mục Richardson và ba giám mục khác.

Image caption Xung quanh Đức Giáo Hoàng là một bộ máy quan liêu của Vatican

Họ bị Giáo hoàng John Paul II đuổi khỏi Giáo hội khi nhận chức phong mà không được sự đồng ý của Toà Thánh.

Hội Thánh thiên hữu

Điều gây tranh cãi khắp thế giới còn có nguyên nhân từ chỗ bốn vị này đều là thành viên của Hội Thánh Pius X (Society of St. Pius X - SSPX), một tổ chức đối lập với xu hướng cải cách của Công đồng Vatican 2 trong thập niên 60.

Cuộc tranh cãi, như các báo châu Âu viết, gợi lại những vụ việc gây điều tiếng từ hai thế kỷ qua liên quan đến quan hệ giữa Công giáo và Do Thái giáo.

Giám mục Richard Williamson, theo BBC News, là đệ tử sáng giá của Giám mục Marcel Felebvre (1905-1991), người lập ra SSPX.

Phái Felebvre duy trì nhiều quan điểm trái với xu hướng cải tổ của Cộng đồng Vatican II.

Nhưng không chỉ muốn giữ một số tín điều và nghi lễ trong Giáo hội, như lễ Tridentine, Giám mục Felebvre và những người theo ông còn tin vào một số điều bị cho là 'gốc rễ' của tệ bài Do Thái ở châu Âu.

Dù bị Giáo hoàng John Paul II rút phép thông công năm 1988, Giám mục Williamson vẫn nói hồi tháng 3/2008 rằng văn bản mang tên 'Mật thư của các Trưởng Lão Do Thái' là 'có thật'.

Tác phẩm này, tiếng Anh là 'The Protocols of the Elders of Zion' (bản tiếng Trung: 'Do Thái Hiền Nhân Nghị Định Thư') là một thứ 'thánh kinh' của những người bài Do Thái ở Âu Mỹ.

Theo Robert Piggot, phóng viên chuyên về tôn giáo của BBC, đây là một văn bản ngụy tạo dưới thời Nga hoàng hồi thế kỷ 19, mô tả một âm mưu của người Do Thái muốn 'thống trị thế giới'.

Cảnh sát mật của Nga hoàng, phe hữu Ba Lan, phe Công giáo cực đoan Pháp, các chế độ phát-xít và một số chế độ cộng sản đều từng dùng tác phẩm này như một cái cớ để tấn công người Do Thái.

Sau thời Hitler, gần hơn có phong trào chống chủ nghĩa Zionism từ Liên Xô lan sang Đông Âu trong thập niên 1960, để loại trừ chính các đảng viên cộng sản gốc Do Thái và lên án chủ nghĩa tư bản, bị coi là do tài phiệt Do Thái Mỹ và Israel 'lũng đoạn'.

Image caption Cố Giám mục Marcel Lefebvre nổi tiếng với quan điểm thiên hữu

Căng thẳng thần học

Bởi thế, lời phát biểu mới năm 2008 của Giám mục Williamson tạo ra căng thẳng ghê gớm trong các giới học thức và nghiên cứu chính trị, tôn giáo châu Âu.

Nay, dù chính Toà Thánh đã tuyên bố rằng Đức Giáo Hoàng hoàn toàn bác bỏ quan điểm của Giám mục Williamson và coi Holocaust là một tội ác khủng khiếp, báo chí vẫn cho rằng hệ thống quan liêu của Vatican có vấn đề.

Nhà báo Anh Dominic Lawson viết trên The Times of London 08/02:

"Thật rõ ràng là bộ máy quan liêu của Vatican hoặc là lười biếng kinh khủng hoặc ngu dốt (appallingly lazy or stupid) trong nỗ lực bức bối của họ, muốn làm thỏa mãn ý của Giáo hoàng Benedict là đem nhóm Lefebvre trở về trong lòng Giáo hội."

Phái Felebvre cũng thấy có nhiều yếu tố trái với quan niệm chung mà châu Âu đã vượt qua từ Thế chiến 2.

Chẳng hạn, những tín đồ của SSPX công khai hoặc ngấm ngầm coi sự tồn tại của chế độ Vichy tại Pháp hay chế độ phát xít Franco ở Tây Ban Nha là 'hợp lý'.

Sau thất bại của phe Tả, nhất là phe cực tả hoặc cộng sản tại châu Âu từ khi Liên Xô sụp đổ, quan điểm như của phái hữu tôn giáo có cơ hội trở lại.

Giám mục Williamson đã xin lỗi vì gây ra tai tiếng vừa qua nhưng cự tuyệt không chịu từ bỏ quan điểm.

Trước mắt, Giám mục bị cấm hành nghề và mất chức tại giáo phận gần Buenos Aires, Argentina.

Điều trớ trêu là hôm 25/02/2009 ông được phép trở về quê cũ ở Anh, đất nước bao dung với quan điểm gây tai tiếng của ông hơn là Argentina, quốc gia có nhiều tín đồ Công giáo.

Anh quốc cũng là nơi sinh ra và lớn lên của vị giám mục vốn xuất thân là một người theo Tin Lành nhưng cải đạo sang Công giáo.