Việt Nam, biển Đông và ngoại giao ASEAN

Tàu Trung Quốc
Image caption Vụ tàu Trung Quốc 'gây hấn' với tàu Mỹ là một trong các lý do khiến biển Đông gần đây dậy sóng.

Các sự kiện liên quan tới biển Đông gần đây, gồm cả quyết định của Philippines thông qua luật khẳng định chủ quyền ở vùng Trường Sa đã khiến vùng biển có sáu quốc gia tranh chấp dậy sóng.

Trước đó là vụ ‘gây hấn' của tàu Trung Quốc với một tàu thăm dò đại dương không trang bị vũ khí của Mỹ đang hoạt động tại khu vực Nam Hải.

Trả lời BBC sáng 23/3, Giáo sư Carlyle Thayer từ Học viện Quốc phòng Úc, cho rằng các diễn biến đó có ‘tác động tiêu cực' tới Việt Nam. Về chiến lược ngoại giao, ông Thayer cho rằng Hà Nội cần sử dụng phương tiện ngoại giao để tăng cường đoàn kết trong khối ASEAN (Hiệp hội các nước Đông Nam Á) trong cuộc đối đầu với Trung Quốc:

Hành động của Trung Quốc đối với tàu USNS Impeccable của Mỹ đã tạo ra một tiền lệ đáng ngại cho Việt Nam, vốn hứng chịu các thương vong dân sự (các ngư dân) trên biển trong năm 2007.

Sự việc này một lần nữa cho thấy quyết tâm của Bắc Kinh, và điều đó sẽ chỉ có tác động tiêu cực tới Việt Nam.

Trong tình thế đó, Việt Nam buộc phải tái tăng cường nỗ lực ngoại giao để đạt được một tạm ước với Bắc Kinh nhằm ngăn chặn một sự việc tương tự xảy ra giữa tàu hải quân Việt Nam và Trung Quốc.

Còn hành động của Philippines có thể sẽ đưa Việt Nam vào một cuộc xung đột với một nước cùng là thành viên trong khối ASEAN. Trung Quốc thì luôn luôn sẵn lòng lợi dụng những xáo trộn như thế.

BBC: Trước những diễn biến như thế, thưa ông, Việt Nam cần phải làm gì?

Image caption Ông Carl Thayer cho rằng Việt Nam cần thúc đẩy sự đồng thuận trong ASEAN trong khi đương đầu với Trung Quốc.

Giáo sư Carl Thayer: Có lẽ các nhà lãnh đạo Việt Nam cần phải đạt được đồng thuận về cách tốt nhất để đương đầu với Trung Quốc. Một trong các chiến lược sẽ bao gồm chuyện tiếp tục hiện đại hóa hải quân. Nhưng Việt Nam cũng phải sử dụng phương tiện ngoại giao để bảo đảm rằng tất cả các nước thành viên ASEAN đoàn kết, trong đó có giải quyết xung đột chủ quyền với Philippines cũng như kêu gọi một mặt trận đoàn kết trong khối nhằm đương đầu với Trung Quốc.

Việt Nam cũng cần phải nêu lên vấn đề này tại Diễn đàn Khu vực Asean và tại cuộc Đối thoại Shangri La ở Singapore vào giữa năm nay.

BBC:Gần đây, quan chức cộng sản Việt Nam và Trung Quốc có các cuộc thăm viếng lẫn nhau và đã lập một đường dây nóng trực tiếp. Có thể hiểu động thái này theo hướng nào, thưa ông?

Giáo sư Carl Thayer: Bấy lâu nay, cả Việt Nam và Trung Quốc đã mong muốn và tìm cách thiết lập một cơ chế để quản lý mối quan hệ song phương. Họ đồng ý coi Ủy ban Hợp tác Hỗn hợp giữa hai nước là một diễn đàn phù hợp.

Thỏa thuận lập một đường dây nóng giữa lãnh đạo hai nước nâng cao vị thế của Việt Nam vì Trung Quốc và Mỹ cũng đã có một đường dây nóng như vậy.

Đường dây này cũng là một chỉ dấu cho thấy lãnh đạo cấp cao hai nước muốn can thiệp sớm khi một sự việc nào đó xảy ra.

Việt Nam đang gắng gượng tìm cách kiềm chế Trung Quốc thông qua các phương tiện ngoại giao.

BBC: Thưa ông, trên bình diện rộng hơn, Việt Nam sẽ cân bằng quan hệ như thế nào giữa Trung Quốc và Việt Nam khi giải quyết các tranh chấp ở biển Đông?

Giáo sư Carl Thayer: Việt Nam sẽ không tìm cách dùng Mỹ để cân bằng quan hệ với Trung Quốc. Và Hà Nội cũng sẽ tránh để vấn đề lãnh hải ở biển Đông bao trùm mối quan hệ song phương với Trung Quốc.

Việt Nam có thể dung một số thể chế quốc tế để gây ảnh hưởng ngoại giao, chẳng hạn như Diễn đàn Khu vực ASEAN.

Ngoài ra, Việt Nam sẽ tham dự Đối thoại Shangri La với sự tham gia của các bộ trưởng quốc phòng và quan chức chính phủ cao cấp. Đây có lẽ là một dịp tốt để Việt Nam theo đuổi chính sách ngoại giao. Ngoài ra, Việt Nam có thể nêu vấn đề lãnh hải tại hội nghị thượng đỉnh ASEAN+3.

Nhưng điều quan trọng nhất là Việt Nam cần phải thuyết phục các nước thành viên ASEAN về tầm quan trọng của vấn đề lãnh hải Biển Đông cũng như nhu cầu đồng thuận trong khối khi đối đầu với Trung Quốc.

Việt Nam không có xung khắc với Mỹ, nhưng các nhà ngoại giao của nước này ở Washington cần phải cố gắng tìm hiểu và xác định xem đường hướng hành động tương lai của chính quyền Obama sẽ như thế nào.

Tin liên quan