Từ Hồ Diệu Bang đến Thiên An Môn

Biểu tình tại Thiên An Môn tháng Năm 1989

Hai mươi năm trước, vào mùa xuân đặc biệt đó của Trung Quốc năm 1989, một trận cuồng phong ập đến đất nước đang đối mặt với những vấn đề chính trị gay cấn.

Thực ra, thời tiết đã thay đổi từ hai năm trước, khi Chủ tịch Hồ Diệu Bang từ nhiệm vì "khác biệt trong tranh luận" về con đường phía trước của đảng Cộng sản.

Những xung khắc trong ban lãnh đạo lại càng trở nên gay gắt bởi một phong trào sinh viên đòi cải tổ chính phủ và dân chủ ở Trung Quốc.

Dũng cảm

Hồ Diệu Bang đã có được sự tin yêu của sinh viên từ khi ông chuyển đổi tư duy, rời khỏi cách nghĩ cực tả trong đảng.

Từ khi ông rời vị trí Chủ tịch đảng do áp lực ghê gớm, ông vẫn được đa số người Trung Quốc ủng hộ, những người còn nhớ lòng dũng cảm và nỗ lực của ông để bảo vệ những nạn nhân bị oan khốc muốn tìm sự thật sau Cách mạng Văn hóa.

Vào đúng ngày 15 tháng Tư 1989, Hồ Diệu Bang qua đời vì truỵ tim ở Bắc Kinh và không lâu ngay sau đó, sinh viên trong thành phố đổ xuống quảng trường Thiên An Môn để tưởng niệm ông.

Khi phong trào lan ra, nó đã biến từ chỗ chỉ là tình cảm tưởng nhớ ông thành một cuộc phản đối nhắm vào những điều tiêu cực trong hệ thống cầm quyền của đảng cộng sản ở Trung Quốc.

Image caption Hồ Diệu Bang (1915-1989) bị hạ bệ năm 1987 nhưng người lên thay là Triệu Tử Dương cũng thất bại trong cải cách chính trị

Hai tháng sau đó, ngày 4 tháng Sáu, một vụ thảm sát kinh khủng đã xảy ra ngay tại Thiên An Môn và trở thành cột mốc trong lịch sử Trung Quốc hiện đại.

Thiên An Môn cũng vẫn là vết thương lòng mà cả dân tộc Trung Hoa ôm lấy trên con đường cải cách chính trị và dân chủ.

Nay, đã hai thập niên trôi qua từ trận cuồng phong đó, người Trung Quốc có thời gian để suy ngẫm về hai mươi năm những gì đất nước họ trải qua.

Dĩ vãng

Nhưng sự tẩy não và tuyên truyền đậm đặc của chính quyền cùng đủ cách giải thích về mô hình "chủ nghĩa cộng sản với đặc trưng Trung Quốc" đã khiến đa số người dân chọn cách cố không nhớ đến vấn đề.

Đa số những người có ký ức về Mùa Xuân 1989 thực sự không rõ điều gì đã xảy ra.

Điều họ tin cũng chính là điều họ được người ta bảo.

Những thanh niên Trung Quốc ngày nay vốn đã không bao giờ phải trải qua cuộc đấu tranh trong quá khứ thì thực sự không buồn quan tâm đến câu chuyện.

Khi được hỏi, hai nhân vật có tuổi ở Trung Quốc nói về cái chết của ông Hồ Diệu Bang và hệ quả của nó bằng giọng tranh luận theo cách rằng chuyện mùa xuân năm ấy đã quá xa, đã đi vào dĩ vãng.

Họ nói: "Thật khó mà nói trắng đen thế nào nhưng Hồ Diệu Bang là một người tốt."

Image caption Công an Trung Quốc xua đuổi những người bị nghi là theo Pháp Luân Công khỏi quảng trường Thiên An Môn

Nhưng họ cũng nói:

"Chúng ta không có cách nào để hiểu cuộc đấu tranh trong lòng đảng cầm quyền và điều ta thấy là các sinh viên Thiên An Môn chỉ là nạn nhân."

Hai người kết luận rằng dù chuyện gì đã xảy ra thì họ cũng vẫn tin vào chính quyền.

Điều chắc chắn họ biết ngày nay chỉ là hồi đó, tình hình cả nước thật rối ren và họ cũng rất bối rối.

'Cấm kỵ'

Đây quả là chuyện buồn vì chính quyền đã che dấu kỹ lưỡng những gì xảy ra, không cho người dân biết.

Điều buồn hơn là đã hai mươi năm trôi qua, sự kiện hồi Mùa Xuân 1989 vẫn còn là một đề tài cấm kỵ trong dư luận.

Giới trẻ Trung Quốc không có cách tiếp cận nào để lật bức màn bí ẩn đó và họ cũng đành bỏ đi sự chú tâm.

Đa số người Trung Quốc nay cho rằng hệ thống chính trị hiện hành là vững chắc, và hiện thực cuộc sống cũng chẳng để cho chính quyền có một lựa chọn nào khác trong đất nước rộng lớn này.

Đây không phải là một sự lựa chọn mà chỉ là một niềm tin chung chung vào nước Trung Hoa và người Trung Quốc chỉ còn cách chấp nhận nó.

Thế nhưng, mỗi khi nhắc đến mấy chữ "Lục Tứ" (ngày 4 tháng Sáu), hay ‘Thảm sát Thiên An Môn' thì sợi dây thần kinh Trung Quốc lại vẫn giật lên cơn giận dữ và bối rối.

Nó tiềm ẩn đâu đó trong tâm hồn dân tộc này và ngày nay, chủ đề Thiên An Môn cần phải được đem ra diễn giải với mục tiêu hướng về tương lai, chứ không phải vì trận cuồng phong mùa xuân năm ấy.

Bản dịch để nguyên cách hành văn của bài trên BBC Tiếng Trung như gọi chức vụ của ông Hồ Diệu Bang là Chủ tịch đảng chứ không phải Tổng bí thư. BBC sẽ tiếp tục có các bài đánh giá Trung Quốc 20 năm sau vụ Thiên An Môn.