Tìm công lý cho vụ thảm sát Mã Lai

Nhân chứng Wong Kum Sooi
Image caption Ông Wong Kum Sooi chứng kiến vụ thảm sát mà cha ông bị giết hại

Chính phủ Anh sẽ xem xét lại các bằng chứng về một vụ lính Anh thảm sát dân làng Malaysia không có vũ trang vào năm 1948.

Vào thời điểm đó, Anh đã mệt mỏi vì chiến tranh. Tuy nhiên, tại khu rừng rậm, ẩm ướt ở cuối bán đảo gần đường xích đạo ở Đông Nam Á, lính Anh vẫn phải đương đầu với các đợt giao tranh ác liệt.

Nơi được gọi là Malaya khi đó vốn là nguồn cung cấp thiếc và cao su quan trọng cho đế chế Anh đang vào thời điểm lụi tàn.

Chính tại nông trường trồng cao su đã chứng kiến một cuộc nổi dậy.

Một số người Hoa kiều thiểu số khi đó tức giận vì tình trạng thất nghiệp gia tăng.

Họ còn phẫn nộ vì cách thức mà chính phủ đối xử với họ tại nơi mà họ đã có cuộc kháng cự chống lại các lực lượng Nhật chiếm đóng.

Một cuộc nổi dậy được hình thành từ đó.

Những người nổi dậy liên minh với phe Cộng sản ở Trung Quốc, khi đó đang trên đà thắng lợi trong cuộc nội chiến.

Họ tập trung các vụ tấn công vào các mỏ thiếc và đồn điền cao su, là động lực chính của nền kinh tế Malaya khi đó.

Cuộc khởi nghĩa ‘Malaya Emergency' kéo dài 12 năm. Hàng ngàn người thiệt mạng trong cuộc chiến cuối cùng cũng kết thúc khi phe nổi dậy Cộng sản bị tiêu diệt.

Trên danh nghĩa, cuộc xung đột vẫn chưa chính thức được ngừng lại cho tới tận năm 1989, khi có một hiệp định hòa bình.

Chiến lược của Anh nhằm chiến thắng trong xung đột đã được ghi lại trong các biên niên sử quân sự. Chiến lược này còn được các cố vấn làm việc với các lực lượng Mỹ tại Iraq khi họ chiến đấu với quân nổi dậy gia tăng vào năm 2003 nhắc tới.

Tuy nhiên, tại làng Batang Kali vào ngày 11 và 12 tháng 12 năm 1948, sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa năng lực quân sự với kỹ năng ngoại giao đã không hề diễn ra.

Một trung đội lính Scots Guards đã tập kích ngôi làng nằm ngay ngoài rìa Kuala Lumpur.

Thông tin tình báo trước đó nói rằng khu vực này đã có các hoạt động của "kẻ cướp". Lính Anh khi đó vẫn chưa hết bàng hoàng sau vụ tấn công cách đó một vài ngày, làm ba lính thiệt mạng.

Những người đàn ông trong làng - không vũ trang - được tách khỏi phụ nữ và trẻ em. Tất cả đều bị thẩm vấn. Cũng không rõ là họ có bị xác định là quân nổi dậy hay không.

Vụ việc chấm dứt với 24 người bị bắn chết. Chỉ có một người thoát được. Ngôi làng bị đốt cháy. Có người còn nói một số nạn nhân bị chặt đầu sau khi đã bị giết.

Câu chuyện chính thức

Chuyện những người đàn ông trong làng bị lính Anh giết chết là điều không ai phủ nhận. Tuy nhiên, tại sao họ bị giết và giết trong hoàn cảnh nào thì hiện vẫn chưa được rõ.

Phiên bản chính thức về sự kiện này nói rằng toán lính mới của Anh đi tuần không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc phải bắn những người này để ngăn không cho họ bỏ chạy vào rừng.

Câu chuyện không chính thức thì nói các lính Anh nhận lệnh phải "xóa sổ" các dân làng. Người ta cũng cho rằng việc này là để trả đũa lại chuyện ba lính Anh bị giết vài ngày trước đó.

Đó là một sự kiện tàn bạo và đánh dấu sự khởi đầu của một chiến dịch dài.

Người ta nói ngay sau vụ giết người, quân đội đã tiến hành một cuộc điều tra. Tất cả binh lính liên quan được thoát tội, tuy nhiên, người ta chưa bao giờ có cuộc điều tra lớn hơn về những hành động sai trái.

Người ngoài hầu như chẳng ai biết gì về sự kiện xảy ra tại một ngôi làng bé nhỏ bên rìa đồn điền cao su cho tới khi một tờ báo Anh xuất bản năm 1970 đưa ra những lời khai gây chấn động từ những người lính tham gia vào vụ việc.

Bốn trong số lính Scots Guards đã khai và khẳng định rằng vụ bắn người đã xảy ra, khẳng định rằng các nạn nhân không có vũ trang.

Bộ trưởng Quốc phòng Anh khi đó yêu cầu cảnh sát điều tra. Cuộc điều tra bị ngừng lại sau khi có thay đổi trong chính phủ theo sau cuộc tổng tuyển cử vào cuối năm đó.

Năm 2008, người ta lại lên một chiến dịch mới đòi phải có cuộc điều tra công khai về những gì đã xảy ra.

Tham Yong là người đi đầu vận động cho chiến dịch này, cũng như những nỗ lực khi trước mà bà đã tham gia trong hơn năm thập niên.

Image caption Một người biểu tình, mang trang phục lính Anh, diễn cảnh thảm sát

Bà nói bà mới 17 tuổi khi anh rể của bà bị giết cùng những người khác. Bà đã chứng kiến một số vụ bắn người. Chồng bà là người duy nhất trốn thoát được.

Bà muốn có một cuộc điều tra độc lập và công khai nhằm tìm hiểu tại sao vụ việc lại xảy ra, để làm sáng tỏ cho tên tuổi những người đã khuất.

Cùng với thân nhân của một số nạn nhân khác bị thiệt mạng, bà cũng muốn đòi chính phủ Anh phải bồi thường và có lời xin lỗi chính thức.

Vào đầu năm nay, Bộ Quốc phòng và Bộ Ngoại giao Anh nói sẽ không có điều tra.

Họ nói không có bằng chứng mới và không cần điều tra thêm ngoài những cuộc điều tra đã được thực hiện sau vụ tấn công, vào năm 1948/49 và 1970.

Giờ đây, bà Tham Yong và thân nhân quay ra các tòa án Anh. Họ muốn tư pháp đưa ra đánh giá về quyết định này.

Trong khi họ đang chờ đợi kết quả của tiến trình này, chính phủ Anh lại quyết định xem xét lại các bằng chứng liên quan đến vụ bắn giết.

Bà Tham năm nay gần 80 tuổi, và sắp qua đời vì bị ung thư vòm họng. Lời chứng thực của bà sẽ nằm trong số những bằng chứng mà chính phủ Anh sẽ xem xét.

Trí nhớ của bà vẫn còn minh mẫn. Và sự thù ghét lính Anh của bà vẫn còn rất mạnh.

‘Khiếp sợ'

Năm ngoái, bà kể với hãng AFP: "Những người lính tới vào buổi tối, khi chúng tôi đang chuẩn bị ăn.

"Họ bao vây tất cả chúng tôi, và chúng tôi rất sợ.

Image caption Nhân chứng Wong Kum Sui qua đời tuần trước, trước khi quyết định của chính phủ Anh được đưa ra

"Ngay cả khi chúng tôi nói chúng tôi không phải là Cộng sản và không có vũ khí, họ tàn nhẫn giết chết một nam thanh niên ngay trước mắt tôi vì anh ta có giấy phép đi thu sầu riêng, viết bằng tiếng Trung.

"Tôi nghĩ những người lính Anh chắc cho rằng đó là một tài liệu Cộng sản.

"Những người lính bảo người thanh niên đó chạy đi, nhưng anh ta không muốn, thế là họ đẩy anh ta đi và khi anh ta chạy thì họ nổ súng từ sau lưng"

Bà Tham Yong nói những người lính này sau đó khóa tất đàn ông, phụ nữ và trẻ em trong một phòng nhỏ trong đêm.

Bà Yong kể phụ nữ và trẻ em sau đó được dồn lên xe tải và lái đi vào sớm hôm sau. Khi họ bị đưa đi, họ nghe thấy tiếng súng bắn và biết những người kia đã bị giết.

"Chúng tôi bị giữ lại trong vòng một tuần, và khi về đến nơi thì thấy các xác chết trương lên, một nửa trong số đó còn bị thú rừng ăn thịt. Đa phần trong số họ trông như là bị bắn khi đang chạy.

"Ngay cả hôm nay, khi tôi nhớ về những gì xảy ra, tôi vẫn cảm thấy vô cùng đau đớn".

Chính phủ Anh hi vọng trong vài tháng tới sẽ kết thúc việc xem xét lại quyết định từ chối một cuộc điều tra chính thức.

Trong một lá thư gửi tới các luật sư của bà Tham Yong, chính phủ nhấn mạnh rằng quyết định này "không nên được coi là một chỉ dấu, theo cách này hay cách khác, rằng sẽ có một cuộc điều tra".