Thuốc sốt rét hết công hiệu

Image caption Thầy giáo Chhem Bunchhin tham gia trong cuộc nghiên cứu lâm sàng ở Campuchia

Các nhà khoa học quốc tế cho biết có bằng chứng là các loại thuốc chống sốt rét tốt nhất hiện nay đã bị vô hiệu hóa.

Họ nói những gì tìm thấy ở miền tây Campuchia cần được xem xét trước khi tình trạng kháng thuốc trở nên thảm họa toàn cầu.

Đây là sự cảnh báo sớm sủa của viễn cảnh không còn kiểm soát được căn bệnh giết chết một triệu người mỗi năm.

Cho đến nay các loại thuốc công hiệu nhất diệt hết ký sinh trùng trong máu chỉ trong vòng hai ba ngày, nhưng trong các cuộc thử nghiệm mới đây ở Campuchia phải mất bốn năm ngày.

Hiện không rõ tại sao tình trạng nhờn thuốc này xảy trong khu vực nhưng hệ thống y tế nơi đây yếu kém và việc sử dụng thuốc sốt rét không được theo dõi chặc chẽ.

Trong một cộng đồng nhỏ ở miền tây Campuchia, các nhà khoa học đang tìm hiểu tại sao ký sinh trùng sốt rét lại có thể phát triển thành dạng kháng thuốc, và lo ngại các hậu quả.

Mười ngày trước, thầy giáo Chhem Bunchhin ở tỉnh Battambang bị ốm với các triệu chứng lạnh, sốt, đau đầu và nôn mửa.

Tại một trung tâm y tế gần đó thầy đã được chữa trị bằng loại thuốc vốn được coi là đặc trị đối với căn bệnh sốt rét

Phác đồ điều trị này là một phần chương trình nghiên cứu lâm sàng do Viện nghiên cứu khoa học y khoa của quân đội Hoa Kỳ AFRIMS thực hiện.

Trong quá khứ, các loại thuốc artesunate có thể diệt ký sinh trùng sốt rét trong máu trong v̀ong hai đến ba ngày.

Nhưng lần này sau bốn ngày điều trị và theo dõi, thầy giáo Chhem Bunchhin vẫn xét nghiệm dương tính.

Kháng thuốc

Image caption Bác sĩ Delia Bethell nói thầy giáo Chhem chỉ là một trong số nhiều ca kháng thuốc

Bác sĩ Delia Bethell, chuyên gia nghiên cứu chuyên theo dõi các ca lâm sàng nói đây không phải là trường hợp cá biệt.

Trong số 90 bệnh nhân được nghiên cứu thì khoảng một phần ba đến một nửa vẫn xét nghiệm dương tính với ký sinh trùng sốt rét, một số người phải chờ đến bốn hay năm ngày.

"Có vẻ thuốc artesunate tác động chậm hơn trước đây", bà nói.

Có vẻ như là ký sinh trùng phát triển thành dạng dễ chịu đựng hơn hoặc ít bị ảnh hưởng hơn dưới tác động của thuốc. Nhưng không ai biết tại sao".

Các kết quả ban đầu cần phải được nghiên cứu cẩn thận, bà nói.

Người ta lo là đây có thể là điểm xuất phát của một dòng kháng các loại thuốc có chứa artemesinin.

Nếu ký sinh trùng phát triển đến mức kháng hoàn toàn thì câu chuyện sẽ trở thành vô cùng nghiêm trọng.

"Đây là loại thuốc hiệu quả nhất hiện nay", BS Bethell giải thích.

"Và sẽ không có loại thuốc mới nào được giới thiệu trên thị trường trong vòng vài năm tới.

Các nh̀a khoa học đặc biệt quan ngại vì hai thế hệ thuốc chống sốt rét trước đây đều bị kháng.

Trong những ca trước thì tình trạng kháng thuốc cũng bắt đầu ở miền tây Campuchia, cũng theo cách tương tự.

Không ai biết chắc tại sao khu vực này lại trở thành nơi nuôi dưỡng cho các loại ký sinh trùng có khả năng kháng thuốc

Một trong số các lý do có thể là do việc dùng thuốc không đúng cách, do không có đủ chuyên gia y tế để theo dõi.

Hệ thống y tế công cộng yếu kém. Các bệnh viện của chính phủ thường không có đủ thuốc hoặc đóng cửa khi bệnh nhân cần chữa trị.

Cho nên thay vào đó, nhiều bệnh nhân tìm đến các tiệm thuốc tư nhân để mua thuốc chống sốt rét.

Image caption Dân trong làng Pailin tham gia đông đảo

Các viên thuốc màu

Tôi đến một tiệm thuốc gần chợ Pailin, nằm giữa các tiệm quần áo và đồ ăn.

Tất cả các tiệm thuốc theo luật đều phải có giấy phép. Nhưng người chủ tiệm nói với tôi là anh ta không có giấy phép.

Anh đã làm hồ sơ xin phép, nhưng bộ hồ sơ đó không bao giờ được xét duyệt. Anh nói nhiều tiệm thuốc khác cũng trong tình trạng tương tự.

Tôi nhìn anh ta cùng cô vợ xếp các hộp thuốc lên tủ kính, bỏ các viên thuốc nhiều màu vào các túi ni-lon không nhãn mác.

Ở những tiệm thuốc tư nhân này, đa số khách hàng chọn xem mình muốn mua gì, phần nào tùy thuộc vào giá cả.

Chất lượng của các lời khuyên mà họ nhận được khác nhau rất xa.

Nếu theo đó mà họ dùng các loại thuốc sai trong một tổ hợp sai, thì cũng sẽ tạo ra các loại ký sinh trùng kháng thuốc.

Nhưng điều kiện dễ dàng mua các loại thuốc giả trên thị trường chỉ là một phần của vấn đề.

GS Nick Day, giám đốc chương trình nghiên cứu các loại bệnh nhiệt đới giữa Oxford và Mahidol cũng đang phụ trách một số ca lâm sàng trong vùng.

Toán nghiên cứu của ông thấy các loại thuốc gốc artesunate cũng đang bắt đầu giảm công hiệu.

Ông nói cần phải chặn đứng ngay tình trạng kháng thuốc nếu không sẽ trở thành một thảm họa y tế toàn cầu.

Tình trạng kháng thuốc trước đây đã gây nhiều tử vong, "Nếu như chuyện này tái diễn sự lan truyền ký sinh trùng đã kháng thuốc từ Á châu qua Phi châu sẽ gây tác động khủng khiếp cho việc kiểm soát bệnh sốt rét''.

Trên đoạn đường đất gập ghềnh rời khỏi Pailin tôi nhìn thấy nhân viên y tế phân phát màn chống muỗi cho chừng 200 dân làng.

Đó là một trong những biện pháp chống đang được nhanh chóng triển khai để ngăn chận tình trạng kháng thuốc, nếu không lịch sử sẽ lập lại như đã từng xảy ra ở phi Châu.

Tin liên quan

Kết nối Internet liên quan

BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang bên ngoài