Người Uighurs ở Trung Quốc

Giới chức Trung Quốc huy động lực lượng đàn áp người biểu tình Uighur
Image caption Tân Hoa Xã nói nhà chức trách đã bắt hàng trăm 'kẻ gây rối' tại Urumqi.

Vụ bạo động mới nhất tại vùng Tân Cương, miền tây Trung Quốc xảy ra sau một lịch sử dài lâu bất hòa giữa giới chức Trung Quốc và người thiểu số Uighur vùng này.

Người Hồi Tân Cương là ai?

Người Hồi Tân Cương mà tiếng Anh gọi là Uighur theo tín ngưỡng Islam và có ngôn ngữ gần với nhóm tiếng Thổ Nhĩ Kỳ.

Chiếm gần một nửa trong 20 triệu dân ở Tân Cương, bản thân người Uighur tự coi mình có mối liên hệ gần gũi về mặt văn hóa và tinh thần với các quốc gia Trung Á hơn là với người Hán.

Kinh tế của khu vực từ hàng thế kỷ này thay đổi qua lại giữa nông nghiệp và thương mại, với các thị trấn như Kashgar đã trở thành các cổng nối quan trọng dọc theo Con Đường Tơ Lụa.

Hồi đầu thế kỷ 20, người Hồi Tân Cương, tiếng Hán gọi là Duy Ngô Nhĩ (维吾尔) có một thời gian ngắn tuyên bố độc lập.

Tuy nhiên, toàn khu vực này phải chịu quyền kiểm soát hoàn toàn của nước Trung Hoa cộng sản từ năm 1949.

Về mặt chính thức, Tân Cương nay được Trung Quốc coi là một vùng tự trị, giống như vùng Tây Tạng ở miền nam nước này.

Trung Quốc quan ngại gì về người Hồi Tân Cương?

Bắc Kinh nói các tay súng Uighur đã tiến hành chiến dịch bạo lực đòi trở thành một quốc gia độc lập, bằng việc âm mưu đánh bom, phá hoại và xúi giục người dân bạo động.

Kể từ sau các vụ tấn công ngày 11.09 tại Hoa Kỳ, Trung Quốc ngày càng coi những người Uighur đòi độc lập là thành phần thuộc về al-Qaeda.

Bắc Kinh cáo buộc họ là được huấn luyện và tẩy não bởi các tay súng Hồi giáo cực đoan ở quốc gia láng giềng Afghanistan.

Tuy nhiên, giới chức không trưng ra công khai được các bằng chứng thuyết phục để chứng minh cho các cáo buộc này.

Hơn 20 người Uighur đã bị quân đội Hoa Kỳ bắt giữ sau cuộc xâm chiếm Afghanistan.

Tuy bị giam giữ tại Trại Guantanamo trong sáu năm, nhưng họ đã không bị cáo buộc với bất kỳ tội danh nào.

Albania đã tiếp nhận năm người trong năm 2006, bốn người được tái định cư tại Bermuda hồi tháng Sáu vừa qua, còn quốc đảo Palau trên Thái Bình Dương đã đồng ý sẽ đón nhận số người còn lại.

Vì sao người Trung Quốc tại Tân Cương bị phản đối?

Giới vận động nói rằng các hoạt động tôn giáo, thương mại và văn hóa của người Hồi Tân Cương đã dần bị nhà nước Trung Quốc tước đoạt.

Trung Quốc bị cáo buộc là đã tăng cường đàn áp người Hồi Tân Cương sau các vụ biểu tình trên đường phố hồi thập niên 1990 và lặp lại tình trạng này trong thời gian trước khi khai mạc Thế Vận Hội Bắc Kinh 2008.

Image caption Phụ nữ Hồi giáo ở Tân Cương

Hơn một thập niên qua, nhiều người Hồi Tân Cương nổi tiếng đã bị cầm tù hoặc phải chạy đi sống lưu vong ở nước ngoài sau khi bị cáo buộc là khủng bố.

Người ta cho rằng Trung Quốc đã thổi phồng mối đe dọa từ những người ly khai Uighur, lấy đó làm cái cớ để đàn áp khu vực.

Bắc Kinh cũng bị cáo buộc là đã tìm cách giảm bớt ảnh hưởng của người Hồi Tân Cương bằng cách ồ ạt đưa người Hán tới định cư ở khu tự trị này.

Người Hán hiện chiếm chừng 40% dân số Tân Cương.

Tình hình hiện nay ở Tân Cương ra sao?

Từ hơn một thập niên qua, các dự án phát triển quan trọng đã khiến các thành phố lớn ở Tân Cương trở nên thịnh vượng.

Các hoạt động của phóng viên địa phương và phóng viên quốc tế tại khu vực bị nhà nước Trung Quốc kiểm soát chặt chẽ; chỉ có một số ít các nguồn tin tức độc lập tại khu vực này.

Trung Quốc rất muốn làm nổi bật các hoạt động cải thiện mà họ đã đem lại cho kinh tế khu vực này, còn những người Hồi Tân Cương khi được báo chí phỏng vấn thì phải né tránh việc chỉ trích Bắc Kinh.

Tuy nhiên, các vụ tấn công nhắm vào các mục tiêu Trung Quốc thỉnh thoảng lại xảy ra, cho thấy chủ nghĩa ly khai Uighur vẫn là một lực lượng mạnh mẽ, và có khả năng tiến hành hành động bạo lực.

Một cuộc biểu tình phản đối hồi tháng Bảy tại Urumqi, thủ phủ của khu vực, đã trở thành bạo lực với chừng 140 người thiệt mạng và hàng trăm người khác bị thương.

Giới chức đổ lỗi cho các thành phần ly khai Tân Cương sống ở ngoài lãnh thổ Trung Quốc là đã gây bạo động, còn người Hồi Tân Cương lưu vong thì nói cảnh sát đã nã súng bừa bãi vào cuộc biểu tình ôn hòa đòi điều tra về việc hai người Hồi Tân Cương bị chết trong các cuộc đụng độ với người Hán tại một nhà máy ở miền nam Trung Quốc.

Tin liên quan