Vai trò của người Uighur hải ngoại

Rebiya Kadeer
Image caption Bà Kadeer được xem là nhà lãnh đạo tinh thần của người Hồi giáo Tân Cương

Chính quyền Trung Quốc đổ lỗi cho những người Uighur lưu vong đứng đằng sau bạo lực ở Urumqi, thủ phủ của tỉnh Tân Cương.

Họ chỉ đích danh bà Rebiya Kadeer, người đang sống ở Washington đã gây ra bất ổn.

Điều này không đáng ngạc nhiên.

Nữ doanh gia 62 tuổi này là hiện thân của sự nghiệp của người Uighur trong những năm gần đây.

Bà từng là tấm gương kinh doanh thành công và triệu phú ở Tân Cương nhưng sau đó đã bị chính quyền tống giam sáu năm vì các hoạt động ly khai và tới sống ở Hoa Kỳ khi hết hạn tù.

Bà Kadeer coi cách đối xử của chính quyền Trung Quốc đối với bà cũng giống như cách Bắc Kinh đối xử nhà lãnh đạo tinh thần Tây Tạng Đạt Lai Lạt Ma.

Biểu tình

Liên đoàn Uighur Toàn cầu do bà dẫn đầu là nhóm người Uighur lưu vong lớn nhất và có ảnh hưởng nhất.

Nhưng bà có ảnh hưởng lớn tới mức nào ở Tân Cương là điều khó đánh giá.

Việc Trung Quốc đả phá bà chỉ làm tăng uy tín và sức hút của bà trong những người ủng hộ ở bên ngoài Trung Quốc. Liên đoàn Uighur Toàn cầu có đại diện ở nhiều thủ đô Châu Âu và họ là lực lượng đã xuống đường ở các thành phố trên thế giới. Tại Đức và Hà Lan, người Uighur biểu tình đã gây thiệt hại cho tòa lãnh sự của Trung Quốc.

Nhưng Thổ Nhĩ Kỳ, nước có số người Uighu lưu vong lớn nhất, đã chứng kiến những cuộc biểu tình giận dữ nhất. Nhiều người Thổ Nhĩ Kỳ với tinh thần dân tộc cao xem người Uighur như cùng sắc tộc.

Các nhóm Uighur cũng nhận được trợ giúp tài chính và chính trị từ những nhóm dân tộc chủ nghĩa và ủng hộ Hồi giáo.

Những sự kiện mới đây ở Tân Cương đã làm tăng sự ủng hộ của dân chúng Thổ Nhĩ Kỳ đối với sự nghiệp của người Uighur.

Chỉ mười ngày trước Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Abdullah Gul tới thăm Urumqi với một phái đoàn doanh gia lớn từ Thổ Nhĩ Kỳ để thúc đẩy giao thương.

'Lạm quyền'

Image caption Sự ủng hộ người Uighur ở Thổ Nhĩ Kỳ đang gia tăng

Nhưng mọi việc đang xoay chuyển theo tình thế xấu đi cho Trung Quốc.

Ngay cả hội doanh gia Thổ Nhĩ Kỳ, thường ủng hộ quan hệ buôn bán nay cũng bày tỏ lo ngại về sự cố ở Urumqi và đề nghị các công ty Thổ Nhĩ Kỳ xem xét lại việc quan hệ với Trung Quốc.

Thổ Nhĩ Kỳ, nước có sự chia rẽ sắc tộc của chính họ không muốn bị xem là ủng hộ phong trào ly khai.

Nhưng các nhà hoạt động người Uighur bác bỏ mác ly khai gán cho họ.

Họ nói họ đấu tranh vì những quyền con người cơ bản.

Nhiều người Uighur ở trong và ngoài Trung Quốc bày tỏ mong muốn có tự do chính trị và tôn giáo và được lợi nhiều hơn từ phát triển kinh tế.

Nhưng cũng có một số nhóm vũ trang đang hoạt động ở Trung Quốc và bên ngoài.

Nhóm Phong trào Hồi giáo Đông Turkistan là nhóm được biết tới nhất và trong danh sách đen của Hoa Kỳ như một tổ chức khủng bố.

Chính quyền Trung Quốc thường xuyên nhắc tới mối đe dọa mà những kẻ cực đoan gây ra nhưng các nhà tranh đấu cho nhân quyền nói chính phủ thường phóng đại mối đe dọa này.

Tin liên quan