'Trung Quốc không vững như vẫn tưởng'

Biểu tình ủng hộ người Hồi Giáo Tân Cương (AP)
Image caption Biểu tình tại Indonesia ủng hộ người Hồi giáo Tân Cương.

Gần hai tuần, sau khi sự kiện bạo động Tân Cương bùng nổ vào hôm 05 tháng Bảy, giới quan sát nhận thấy tình hình khu tự trị đã lắng dịu, trong khi tại thủ phủ Urumqi, vẫn thấy sự hiện diện của đông đảo lực lượng cảnh sát chống bạo động và võ trang.

Trong khi vừa ra lời cảnh báo các kiều dân của nước này ở các khu vực như Trung Cận Đông và Bắc Phi trước 'nguy cơ bị Al Qaeda tấn công,' chính quyền Trung Quốc đồng thời khẩn trương tiến hành các cuộc điều tra 'truy bắt thủ phạm' và đặc biệt là các chiến dịch tuyên truyền rộng khắp ở khu vực.

Nhiều tường thuật cho hay, người dân địa phương bắt gặp nhiều áp phích, bích chương, tờ rơi xuất hiện ở nhiều địa điểm công cộng, nơi tập trung những người Hồi Giáo Tân Cương và các sắc tộc khác, khuyến cáo người dân báo cáo cho chính quyền những 'nghi can tham dự, xúi dục vụ bạo động' kèm theo các lời hứa 'hậu thưởng' để khuyến khích.

Tại nhiều khu chợ búa, siêu thị, trung tâm xi-nê-ma..., một số khẩu hiệu khác dễ dàng được nhận ra kêu gọi 'tăng cường đoàn kết dân tộc' và cảnh báo mối nguy hiểm lớn nhất đối với Tân Cương là 'tư tưởng ly khai và tội phạm.'

Trao đổi với BBC Việt ngữ, Giáo sư Roger Wei, chuyên gia về địa chính trị và Trung Quốc học tại Đại học Sorbonne Paris, nhận định:

"Rất khó để chính quyền và đảng cộng sản Trung Quốc có thể giải quyết ổn thỏa được tình hình nội bộ ở Tân Cương, nguyên nhân chính của các vấn đề không chỉ nằm trong lịch sử vốn dĩ đã rất phức tạp," chuyên gia lịch sử đương đại Trung Quốc nói.

"Mà cơ bản, nó nằm ngay trong các chính sách khai thác quá đáng đi kèm với phân phối bất công về tài nguyên, nguồn lực của chính quyền trung ương đối với người dân bản địa."

"Thêm vào đó là chính sách di dân cưỡng bức người Hán, tộc người chiếm đa số, vốn lâu nay gây nhiều bất bình và xáo trộn với cộng đồng các sắc dân bản địa."

Ông Roger Wei cũng đồng ý với quan điểm của một số học giả về Trung Quốc khác, khi so sánh hai sự kiện Tân Cương tháng 7/09 và Tây Tạng, tháng 3/08.

Tân Cương và Tây Tạng

Image caption Giáo sư Roger Wei cho rằng Trung Quốc không ổn định và vững chắc như vẫn tưởng.

Trước đó, chuyên gia về Tây Tạng, Claude Levenson, so sánh và nói với truyền thông quốc tế rằng sự kiện Tân Cương với ít nhất gần 200 người thiệt mạng và Tây Tạng với trên 200 người chết, tuy hai mà một ở chỗ tại các vùng tự trị này, nhiều người dân bản địa thường xuyên sống trong tình trạng 'hận thù và sợ sệt.'

Trong khi, GS Jean-Pierre Cabestan, một chuyên gia người Pháp khác về Trung Quốc ở Đại học Baptist Hongkong nói với AFP rằng nhà nước Trung Quốc và cá nhân Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đã 'thất bại trong xây dựng một xã hội hài hòa.'

Giáo sư Roger Wei, người từng nhiều năm giảng dạy tại Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, cho rằng các sự kiện ở Tây Tạng và Tân Cương cho thấy Trung Quốc và đảng cộng sản của nước này không mạnh như 'người ta tưởng:'

"Cả hai sự kiện đều tác động đúng vào chỗ mà chính quyền và đảng cộng sản rất ngại - đó chính là sự bất ổn định nội bộ."

"Cách giải quyết của hai vụ nổi dậy nếu đơn thuần chỉ sử dụng bạo lực mà không có được sự đối thoại, thương lượng, nhượng bộ lẫn nhau và đặc biệt là sự tôn trọng thực sự quyền lợi và lợi ích của các sắc dân địa phương, sẽ chỉ có thể làm xấu thêm vấn đề vì bạo lực hôm nay sẽ chỉ dẫn tới bất ổn ngày mai."

Chuyên gia Trung Quốc học này của Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) cũng đặt ra một giả thuyết:

"Cả hai vụ việc đều cho thấy các nguy cơ bất ổn nghiêm trọng tiềm ẩn trong lòng Trung Quốc."

"Thế nhưng một giả thuyết được đặt ra là nếu tại Trung Quốc có một thể chế dân chủ hơn, thực sự tôn trọng nhà nước Pháp quyền và các quyền dân chủ của người dân, thì có thể đã không dẫn tới các hậu quả như vậy, cũng như giải pháp cho các vấn đề sẽ có thể bền vững hơn."

Con gà và viên sỏi

Image caption Quân đội Trung Quốc và người hồi giáo Tân Cương

Giáo sư Roger Wei, người cũng quan tâm tới tình hình Việt Nam, cho rằng sự kiện Tân Cương hiện nay và Tây Tạng năm ngoái: 'cũng nên được Việt Nam nghiên cứu khi ứng xử và giải quyết các vấn đề nội bộ và sắc tộc của mình'.

Hôm 17 tháng Bảy, trong chuyến thăm và làm việc của đoàn đại biểu Ủy ban thanh tra trung ương đảng CSVN, ông Nguyễn Văn Chi, chủ nhiệm ủy ban, trưởng đoàn đã được ông Hạ Quốc Cường, người tương nhiệm bên phía Trung Quốc thông báo về tình hình Tân Cương.

"Đây là một sự cố với nhiều tình tiết tội phạm bạo lực nghiêm trọng bao gồm việc hành hung, phá hoại, cướp bóc và đốt phá do các thế lực trong nước và ngoài nước chủ mưu và dàn dựng," ông Bí thư Ủy ban Kiểm tra kỷ luật đảng CS Trung Quốc, được Tân Hoa Xã trích thuật nói.

"Chính phủ và đảng cộng sản Trung Quốc hiện đã giải quyết thỏa đáng và kiên quyết sự việc trong khi vấn đảm bảo ổn định xã hội, đoàn kết dân tộc và các lợi ích cơ bản khác của nhân dân. Tình hình hiện nay về cơ bản đã được bình ổn."

Qua đây, có thể thấy, có vẻ phía Việt Nam cũng rất quan tâm tới tình hình nội bộ và kinh nghiệm xử lý của láng giềng Trung Quốc.

Trở lại với chuyên gia Trung Quốc học tại Paris, đề cập tới việc chính quyền Trung Quốc đang nhận định các vụ bạo động ở Tân Cương có nguyên nhân kích động, xúi dục của các phần tử và các 'thế lực nước ngoài,' Giáo sư Roger Wei đã trích dẫn chính phương ngôn của cố Chủ tịch Trung Quốc, Mao Trạch Đông:

"Ông Mao nói giữa một quả trứng và một hòn sỏi, dưới ánh sáng mặt trời và nhiệt độ tốt bao nhiêu, thì chỉ có quả trứng mới có thể vỡ vỏ để sinh ra gà con, trong khi hòn sỏi thì luôn là hòn sỏi."

"Điều đó cho thấy, điều kiện bên ngoài, dù thuận lợi tới đâu, luôn luôn là thứ yếu, còn nhân tố bên trong mới là quyết định," ông Wei nói với BBC.

Tin liên quan