Chính sách ngoại giao mới của Nhật

Bộ trưởng Võ Hồng Phúc và thủ tướng Nhật Bản dự kiến Yukio Hatoyama, ảnh từ trang của DPJ
Image caption Ông Yukio Hatoyama từng gặp nhiều quan chức thuộc hàng cao cấp nhất VN

Thắng lợi của đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) chấm dứt triều đại 50 năm gần như liên tục cầm quyền của phe Dân chủ Tự do.

Đảng cầm quyền mới có vẻ muốn thay đổi nhiều trong chính sách ngoại giao đối với khu vực, coi châu Á là điểm đầu tiên trong chính sách ngoại giao ba điểm mà đảng đã đưa ra từ ngày khởi động cuộc tranh cử giành quyền lực từ năm 2005.

"...Cộng đồng Đông Á sẽ trở thành nhân vật quan trọng trên trường quốc tế như một quyền lực quốc tế đáng tin cậy, nhờ vào sự lãnh đạo của Nhật Bản và sự tác động tích cực của Trung Quốc vào các sự vụ trong vùng...," sách lược nêu rõ.

Suốt nhiều năm qua DPJ đã liên tục có các cuộc gặp với giới lãnh đạo Việt Nam, như bộ trưởng Bộ kế hoạch đầu tư Võ Hồng Phúc và tổng bí thư Nông Đức Mạnh, mà phía đại diện DPJ luôn là nhân vật đang chuẩn bị lên làm thủ tướng Nhật Bản, Yukio Hatoyama.

Đa phần đảng viên của DPJ là lực lượng chuyên gia trẻ trong các ngành luật, hành chính, y khoa, ngân hàng, xã hội và báo chí, đủ sức tự đưa ra những dự luật mới và cắt giảm hàng rào quan liêu thủ tục trong hoạch định chính sách, điều phối hoạt động qua hệ thống cương lĩnh khung đã được thỏa thuận trước.

Chiến lược 10 năm

Trên trang mạng của DPJ, một văn bản mang tính chuẩn bị cho chính sách của chính phủ cầm quyền, được soạn thảo từ tháng Mười Hai năm 2006, đặt nặng mục tiêu tăng cường ngoại giao châu Á bên cạnh mối quan hệ chiến lược với Hoa kỳ, tập trung vào Trung Quốc và Hàn Quốc.

"Hợp tác với các nước châu Á trong bối cảnh cộng đồng quốc tế, hợp tác khung với vùng châu Á Thái Bình Dương trong năng lượng, thương mại và các vấn đề môi trường," văn bản này hoạch định hướng hoạt động cho tân chính phủ.

Các hoạt động trong ngoại giao của DPJ về cơ bản có thể coi là dựa trên một khung lý thuyết từng được Tổng thư ký Katsuya Okada xây dựng từ năm 2005 với tôn chỉ "Sống hòa hợp với châu Á và thế giới."

Image caption Cộng đồng Đông Á là một trong số các chủ thuyết của Đảng Dân chủ Nhật Bản

Nội dung tập sách chiến lược này chia thành ba điểm, đầu tiên là xây dựng hòa bình và thịnh vượng cho châu Á, tiếp theo là tái xác định mối quan hệ chiến lược với Hoa Kỳ, và mở rộng ra điểm thứ ba về hòa bình và ổn định thế giới.

Các chiến lược đó được khuyến khích thực hiện qua hệ thống "quyền lực mềm của Nhật Bản", được định nghĩa như là sức cuốn hút và lòng tin vào một xã hội đậm đà văn hóa, công nghệ cao, ảnh hưởng kinh tế và tư tưởng minh triết.

Chính sách của đảng DPJ cũng nói thẳng đến việc cải tổ bộ ngoại giao, đặc biệt là đưa ra chính sách phải có "tối thiểu 20% nhân viên ngoại giao tại các đại sứ quán Nhật Bản ở nước ngoài không được là công chức mà phải là chuyên gia như học giả, đại diện các quỹ NGO, lãnh đạo chính quyền địa phương, và các cựu nghị sĩ".

Cộng đồng Đông Á

Bản chiến lược của Katsuya Okada (người được dự kiến làm đổng lý văn phòng thủ tướng) cũng chỉ rõ hạn chế trong quá khứ về chiến lược ngoại giao của Nhật Bản là do phụ thuộc vào Hoa Kỳ, cho nên không thể giúp xây dựng một trật tự vùng cho châu Á, cũng không thể cải tổ các định chế quốc tế.

"Chính phủ mới của Nhật Bản sẽ nuôi dưỡng sự tin cậy qua lại với các nước láng giềng để quảng bá Cộng đồng Đông Á," tập sách nêu rõ trong chương 5.

Thực ra, nội dung của chính sách đó chú trọng đến mối quan hệ bộ ba Nhật Bản - Hàn Quốc - Trung Quốc, được đặt ra như mục tiêu ngoại giao đầu tiên cho tân chính phủ, còn những nước như Việt Nam, Campuchia, Indonesia và Philippines sẽ được "hợp tác" thông qua nguồn vốn vay tài trợ phát triển ODA.

Hệ tư tưởng Cộng đồng Đông Á đang được ba nước Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc xây dựng với những sắc thái riêng, phục vụ cho mục tiêu quốc gia riêng của mình.

"Quyền lực mềm" của Nhật Bản mới chỉ là học thuyết, trong khi "Làn sóng Hàn" qua phim truyền hình và nhạc pop thì đã xâm nhập vào cuộc sống của ngay chính người dân Nhật, và "Ngoại giao công cộng" của Trung Quốc thì đã định hình từ nhiều năm qua, phần nào áp đảo các diễn đàn mạng ở Á châu.

Trong tư tưởng Đông Á về mặt học thuật thì đại học Waseda của Nhật Bản có vẻ nổi bật hơn, như qua bộ sách gây nhiều ảnh hưởng "A New East Asia - Toward A Regional Community", tổng kết quá trình 5 năm nghiên cứu và xây dựng hệ thống lý thuyết cho khu vực từ góc nhìn Bắc Đông Á, được Đại học quốc gia Singapore ủng hộ và xuất bản năm 2007.

Ẩn số

Hệ thống lý thuyết xã hội - nhân văn ở Việt Nam hiện cũng đang ảnh hưởng nhiều từ ngành Khu vực học của Nhật Bản qua các mối quan hệ chuyên gia, mà một số đang nghiên cứu lại quá trình ảnh hưởng của tư tưởng Đại Á của Nhật vào Việt Nam trong nửa đầu của thế kỷ 20, hoặc đang thực hiện các dự án phát triển vùng.

Tuy vậy, mọi diễn biến cụ thể sắp tới sẽ phụ thuộc vào quá trình thực hiện chính sách của người đang được dự kiến lên làm bộ trưởng ngoại giao Yoshio Hachiro, một nhân vật dường như còn chưa được nhiều người biết đến.

Tin liên quan

Kết nối Internet liên quan

BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang bên ngoài