Ngoại giao Trung Quốc thời Internet

Người dùng Internet ở Trung Quốc
Image caption 300 triệu người dùng Internet là thế mạnh ngoại giao của Trung Quốc

Trung Quốc đã từ bỏ lối tuyên truyền một chiều và từ trên xuống để bước vào thời đại của chính sách "ngoại giao công" - đó là kết luận của nghiên cứu gần đây từ đại học Waseda ở Tokyo, được NXB đại học quốc gia Singapore xuất bản.

Trong tập sách "Về cộng đồng khu vực Tân Đông Á" (A New East Asia - Toward a Regional Community), giáo sư ngành Trung Quốc học Aoyama Rumi đã chỉ ra một số điểm nổi bật của chính sách ngoại giao của Trung Quốc trong kỷ nguyên đa thông tin, bước vào thế kỷ 21.

Hiện tượng gây nhiều ảnh hưởng nhất là diễn đàn mạng được lập ra ngay sau vụ đại sứ quán Trung Quốc ở Nam Tư bị NATO ném bom hồi năm 1999.

Tin nóng

Chỉ trong vòng một tháng mà diễn đàn này nhận được 90.000 bài và ý kiến, và nhanh chóng định tên là Cường quốc luận đàm (Qiangguo Lutan 19.VI.1999), đề cao sức mạnh Trung Quốc.

Vài tháng sau đó diễn đàn đã có người điều hợp ăn lương, và đến tháng Chín thì lập ban điều hành gồm 8 thành viên, và qui định hoạt động từ 8h sáng đến nửa đêm.

Nội dung của trang mạng cũng mở rộng ra thành 15 diễn đàn khác nhau, trong đó có một trang riêng về quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản.

"Mỗi khi có tin tức gì nhạy cảm đối với trung quốc thì BBS (Bulletin Board Systems) tăng đột biến số lượng người truy cập."

"Ngày 18 tháng Ba năm 2000, ngày bầu cử tổng thống ở Đài Loan, trang mạng nhận 230.000 lượt người truy cập, và có 5.680 bài và ý kiến được đăng." - Nghiên cứu của bà Rumi ghi nhận.

Image caption Diễn văn của TT Trần Thủy Biển được cộng đồng mạng TQ đặc biệt quan tâm

"Vào ngày 20 tháng Năm năm 2000, là ngày tổng thống Trần Thủy Biển lên phát biểu nhậm chức, thì BBS nhận được 7.888 bài và ý kiến mới, cùng 300.000 lượt truy cập."

Đó là những con số của năm 2000, khi Trung Quốc chỉ mới có chừng 10 triệu người sử dụng Internet, mà đến nay (2009) đã là gần 300 triệu, cho phép suy đoán mức độ ảnh hưởng của các diễn đàn có định hướng như vậy đối với cộng đồng mạng trên thế giới.

Còn GS Rumi thì nhận định "thông qua hoạt động trên diễn đàn Cường Quốc, chính phủ Trung Quốc đã học được cách hướng dẫn dư luận".

Chat room

Nhiệm vụ của người quản trị là xóa các ý kiến quá cực đoan nhưng "không cần thiết phải xóa những ý kiến không cần bị xóa", và hướng những ai có quan điểm chống chính phủ vào trang chat-room, tức là giao diện dùng để đối thoại trực tiếp qua mạng Internet.

Trong những phòng chat đó - chẳng hạn như tờ Nhân dân Nhật báo có mở một trang như vậy - đã có sẵn các chuyên gia trong ngành quan hệ quốc tế, vốn triệt để quán triệt các quan điểm của chính phủ, sẽ thảo luận với những người có ý kiến cực đoan đó.

Image caption Thanh niên Trung Quốc dùng mạng để tỏ ý kiến về tranh chấp biển đảo với Nhật

Theo ghi nhận của GS Rumi, đa số các chuyên gia là nghiên cứu sinh của Viện quốc tế học thuộc Bộ ngoại giao Trung quốc, Viện nghiên cứu quan hệ quốc tế thuộc Hội đồng nhà nước, hoặc các đại sứ về hưu.

Đó là chưa kể đến những nhóm hoạt động xã hội hoặc theo chủ nghĩa dân tộc, cũng được dùng Internet để phối hợp hoạt động và quảng bá cho tư tưởng của mình.

Điển hình nhất là sự kiện La Cương (Luo Gang) vào năm 2003, một người Trung Quốc từ tỉnh Hồ Nam giả làm người Nhật nói xấu người Trung Quốc, và cuộc tranh cãi đã vượt khỏi phạm vi trong tỉnh, lên toàn quốc và ra thế giới.

Một vụ khác nữa là nhân vật Phùng Kiến Hoa (Feng Jinhua), nổi tiếng sau vụ phun sơn đỏ lên tượng ở đền Yasukuni của Nhật, vào ngày 4.4.2003 đã kêu gọi cộng đồng mạng off-line đổ bộ xuống quần đảo đang tranh chấp Điếu Ngư Đài (Senkaku-Diaoyutai).

Kế hoạch ban đầu bị hủy vì dịch SARS, nhưng khi nghe nói có một nhóm người Nhật đã đến đó vào tháng Năm thì nhóm này khẩn cấp thực hiện việc đổ bộ vào ngày 20 tháng Sáu.

Qua mạng Internet họ đã quyên góp được 92.000 nhân dân tệ cùng 80 người đăng ký tham gia.

Chính sách mới

Toàn bộ những hoạt động trên mạng Internet như vừa điểm qua nằm trong bối cảnh Trung Quốc bắt đầu thực hiện chính sách ngoại giao mới từ thập niên 1990s, muốn thể hiện mình là "một nước theo nguyên tắc hợp tác quốc tế, làm cường quốc trong quá trình đi lên hòa bình".

Image caption Tập sách được ĐH Singapore xuất bản

Chương trình thực hiện mục tiêu này dựa trên nguyên tắc "ngoại giao công" (public diplomacy) mà GS Rumi nhận định là Trung Quốc đã tiếp nhận từ Anh và Mỹ để thay thế nguyên tắc tuyên truyền trước đây, được áp dụng đều khắp cho các truyền thông khác là báo chí và truyền hình.

Từ năm 2001, Bộ thông tin và Ủy ban tuyên truyền ngoại giao Trung Quốc đã nhấn mạnh rằng các hoạt động đối ngoại là nhằm để đóng góp phát triển kinh tế và xây dựng hình ảnh đúng ý về đất nước Trung Hoa trong mắt người nước ngoài.

GS Aoyama Rumi là chuyên gia ngành Trung Quốc học đương đại tại Đại học Waseda. Tập sách A New East Asia - Toward a Regional Community được Chương trình nghiên cứu châu Á đương đại của ĐH Waseda biên soạn, NXB Đại học Quốc gia Singapore NUS xuất bản năm 2007, Đại học Hawaii tái bản năm 2008.

Tin liên quan

Kết nối Internet liên quan

BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang bên ngoài