'Kiềm chế căng thẳng đã là tốt'

Image caption Tổng thư ký Asean Surin Pitsuwan trong một lần tiếp xúc báo chí

Tổng thư ký Asean, Tiến sĩ Surin Pitsuwan, nói với BBC ông tin rằng các nước Đông Nam Á muốn duy trì quan hệ hợp tác ổn định với Trung Quốc, dù có khác biệt trong tranh chấp Biển Đông.

Trong cuộc phỏng vấn thực hiện tại London, vị cựu ngoại trưởng Thái Lan nói một cộng đồng Đông Á đang dần hiện ra rõ hơn, tuy nó sẽ không sớm trở thành một tổ chức như Liên hiệp châu Âu.

Tiến sĩ Surin Pitsuwan, người trở thành Tổng thư ký Asean hồi tháng Giêng 2008, nói các nước trong khối không lo ngại về sức mạnh quân sự của Trung Quốc.

Tiến sĩ Surin Pitsuwan: Về sức mạnh quân sự đang lên của Trung Quốc, các nước trong Asean cảm thấy khá thoải mái rằng Trung Quốc sẽ là quốc gia hòa bình, có trách nhiệm và hợp tác với khu vực, giúp khu vực trở nên thịnh vượng và an toàn hơn.

BBC:Nhận xét này có thể đúng cho thương mại và đầu tư. Thỏa thuận thương mại tự do giữa Asean và Trung Quốc sẽ có hiệu lực tháng Giêng năm sau. Nhưng còn tranh chấp trên Biển Đông thì sao?

Các nước trong vùng đều thừa nhận Biển Đông có vai trò tối quan trọng cho tất cả chúng tôi. 80% năng lượng từ Trung Đông và Đông Nam Á là đi qua Biển Đông. Sản phẩm của Trung Quốc, Nhật, Hàn Quốc đi vào Ấn Độ Dương để sang châu Âu cũng là qua Biển Đông. Vì thế, tất cả các bên cho rằng Biển Đông phải được bảo đảm an toàn và ổn định. Các thành viên có thể có khác biệt trong đòi hỏi lãnh thổ nhưng nó chưa dẫn tới xung đột. Theo tôi, dù các nước có làm gì, họ sẽ viện tới biện pháp hòa bình, kiềm chế, tham vấn lẫn nhau và thương lượng.

BBC: Nhưng mấy tháng vừa qua rõ ràng có dấu hiệu căng thẳng mang dáng dấp dân tộc chủ nghĩa từ mọi bên?

Căng thẳng có thể gia tăng nhưng tôi cho rằng nó sẽ không đưa tới xung đột vì chẳng có ai có lợi. Chúng tôi đang cố gắng kiềm chế.

BBC:Bằng cách thuyết phục một số thành viên Asean từ bỏ quyền lợi của họ?

Quốc gia có quyền theo đuổi một đường lối chính sách, đặc biệt là về lãnh thổ. Vì thế Asean không có nhiệm vụ hay trách nhiệm yêu cầu các nước từ bỏ đòi hỏi. Nhưng rõ ràng trong quá khứ, sự thận trọng và yêu cầu các bên nghĩ tới lợi ích chung của khu vực, điều đó đã có hiệu quả.

Ngay cả Trung Quốc cũng thừa nhận các thành viên Asean đã khá kiềm chế và chúng tôi hy vọng có thể duy trì điều đó. Trong tương lai sẽ có quá trình dài thảo luận và thương lượng. Vấn đề sẽ không được sớm giải quyết. Nhưng chừng nào chúng tôi còn kiềm giữ được căng thẳng, đó đã là thành quả.

Image caption Biển Đông đóng vai trò quan trọng tại châu Á

BBC:Với tư cách một tổ chức, khát vọng của Asean là gì?

Chúng tôi muốn thành lập một nền kinh tế chung Asean trước 2015, một cộng đồng chính trị và an ninh để hợp tác giải quyết các vấn đề trong hòa bình.

BBC:Tương tự như Liên hiệp châu Âu, thưa ông?

EU là cảm hứng, không phải là mô hình. Để nó là mô hình thì đòi hỏi nhiều sự chuyển biến trong các thành viên Asean. Chúng tôi rất đa dạng, rất khác trong kinh tế, quản trị, tôn giáo, lịch sử... Vì thế chúng tôi sẽ lấy cảm hứng từ EU theo nghĩa là cố gắng hợp tác để thành lập một cộng đồng kiểu Asean.

BBC:Nhưng Nhật đã gợi ý về cộng đồng Đông Á, Úc cũng có ý tưởng tương tự. Hẳn những ý tưởng này cũng nhắm tới Asean?

Theo tôi, nó phản ánh sự tự tin trong khu vực. Nên chúng ta đã có Asean + 3 (Trung Quốc, Nhật, Hàn Quốc), Asean + 6. Tổng cộng nay có 16 quốc gia đang chầm chậm cùng tham gia một kiểu cộng đồng Đông Á. Rõ ràng đã có một cảm thức Đông Á hiện ra. Rất tốt, vì nếu chúng tôi có thể hợp tác để khu vực trù phú hơn, an toàn hơn, nó sẽ có lợi cho thế giới.

BBC:Khi các nước đến gần nhau hơn, cần có một bộ giá trị chung. Và nếu có nước thành viên nào đo đi ngược lại quy tắc, hẳn sẽ gây khó xử cho cả tổ chức.

Cộng đồng nào, gia đình nào cũng có mâu thuẫn. Chúng ta phải giúp giải quyết vấn đề. Chúng tôi không thể hóa giải ngay một lúc nhưng chúng tôi quyết tâm dựa trên Hiến chương chung, dựa trên sự diễn giải Hiến chương, dựa trên sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế.

BBC:Ví dụ Việt Nam sắp giữ chức chủ tịch Asean trong năm sau. Nếu có chuyện gì xảy ra ở nước này, nó sẽ có tác động đến các nước khác, phải không thưa ông?

Nước nắm chức vụ chủ tịch có nhiệm vụ điều phối chính sách và quan điểm. Nước đó sẽ không có vai trò quyết định trong mọi vấn đề. Các nước thành viên sẽ có phương cách để giúp cho hướng đi của Asean đi về tương lai. Chúng tôi đang trong quá trình dần dần cởi mở hơn, hợp tác hơn, minh bạch hơn để bảo đảm tiếng nói tập thể đi đúng hướng, cho dù rất chậm.