'Khó đoán định đổi mới'

GS Vũ Dương Ninh
Image caption Giáo sư Ninh tin rằng cải tổ ở Đông Âu XHCN cũ làm giảm căng thẳng quốc tế.

Truyền thông và giới chức Việt Nam không đặt nhiều sự chú ý chính thức vào sự kiện châu Âu kỷ niệm 20 năm ngày Bức tường Berlin, mở đầu cho sự tan rã của hệ thống xã hội chủ nghĩa Đông Âu.

Từ thứ Hai 9/11 tới, Đức và các nước châu Âu bắt đầu nhiều sinh hoạt kỷ niệm mùa Thu 1989 nhưng theo lời Giáo sư Vũ Dương Ninh từ Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, nước này sẽ không tổ chức bất cứ hoạt động nào đánh dấu sự kiện to lớn này.

"Người ta sẽ không tổ chức kỷ niệm sự kiện này, chỉ có ai làm công tác chuyên môn thì sẽ có theo dõi. Còn về phía chính thức nhà nước, thì không có đề cập tới."

Một điểm quan trọng của quá trình chuyển đổi thể chế Đông Âu 1989-1991 là hệ thống dân chủ đa đảng thay thế cho đ̣ộc quyền của các đảng cộng sản.

Nhân dịp này, chuyên gia về lịch sử thế giới cho biết quan điểm của mình về một số mô hình thể chế chính trị đang tồn tại trên thế giới. Ông nói:

"Bất cứ một nước nào cũng có một chính đảng lãnh đạo. Có những nước tuy đa đảng, nhưng nó vẫn nằm trong tay một đảng thôi. Nhưng cũng có những nước tại đó có đảng cầm quyền và đảng đối lập, nhưng họ cũng phục vụ mục đích chung cho quốc gia."

Về tương lai thể chế chính trị của Việt Nam, từ Hà Nội giáo sư Ninh dự đoán:

"Tôi nghĩ rằng chế độ một đảng ở Việt Nam chắc chắn sẽ còn tồn tại dài lâu hơn. Nhưng nó phải có sự dân chủ hóa bên trong sự lãnh đạo đó."

Chuyên gia cũng cho rằng 'rất khó đoán định' được liệu trong tương lai Việt Nam có thể có hay không một cuộc 'Đổi mới 2' theo nghĩa so với cuộc đổi mới đã diễn ra năm 1986:

"Tuy nhiên, tôi nghĩ hướng đổi mới vẫn sẽ là thiết lập một quan hệ về kinh tế theo cơ chế thị trường và thiết lập, tiến dần tới và phát huy dần quyền dân chủ.

'Ổn định và phát triển'

Chuyên gia tin rằng do muốn tránh gặp tình trạng khủng hoảng, lộn xộn, các bước đi của Việt Nam sẽ được tiến hành thận trọng:

"Xu hướng sẽ giống như kiểu Trung Quốc, dần dần sẽ đạt được các thành tựu nhất định. Nhưng đương nhiên, cũng phải có thời gian và không hề ngắn."

Giáo sư Ninh, người cũng từng là Chủ nhiệm Khoa Quốc tế học tại Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định về tình hình phát triển hiện tại của các nước Đông Âu XHCN cũ:

"Nhìn chung, sau một giai đoạn có lộn xộn, thì xã hội đã đi vào sự ổn định và phát triển theo hướng mới của họ. Tình hình cụ thể tùy thuộc vào nội bộ và quan hệ quốc tế của từng nước trong việc xử lý.

"Nhưng sau khủng hoảng ban đầu, họ cũng đã định hình được đường đi, thể hiện ở chỗ họ muốn gia nhập EU, NATO v.v... Đã định hình lối đi, nhưng trong xã hội nhiều tầng lớp, nhiều xu hướng, chắc chắn có những ý kiến khác nhau."

Ông Ninh cũng tin rằng sự kiện Đông Âu sụp đổ đã 'làm thay đổi cục diện chiến tranh lạnh của thế giới,' và làm 'bớt căng thẳng' trong các quan hệ quốc tế, tạo điều kiện để các quốc gia 'đi vào lĩnh vực kinh tế nhiều hơn.'

Nguyên nhân sụp đổ

Về nguyên nhân sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu hai chục năm về trước, với tư cách là người tham gia thẩm định, tư vấn, chủ biên nhiều sách giáo khoa, giáo trình ở các bậc trung học, đại học, sau đại học về lịch sử thế giới, Giáo sư Ninh tổng kết bốn điểm chính:

Thứ nhất, đường lối lãnh đạo tại các quốc gia này mang tính 'chủ quan, duy ý trí'; cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp, làm cho sản xuất trì trệ, đời sống nhân dân không được cải thiện;

Sự thiếu dân chủ và công bằng đã làm 'tăng sự bất mãn trong quần chúng'.

Thứ hai, các nước này đã 'không bắt kịp' bước phát triển tiên tiến khoa học, kỹ thuật của thế giới, dẫn tới tình trạng trì trệ và khủng hoảng về kinh tế, xã hội.

Thứ ba, trong khi tiến hành cải tổ, lại 'phạm phải sai lầm' trên nhiều mặt, làm cho khủng hoảng thêm trầm trọng.

Và thứ tư là do các 'tác động từ bên ngoài', ở trong nước cũng như ở ngoài nước.

"Nhìn chung, người ta cho rằng chính những sai lầm, khuyết tật của bản thân sự phát triển, những mâu thuẫn nội bộ về quản lý kinh tế và quản lý xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu đã làm xói mòn dần và dẫn đến sự tan rã của chế độ này," Giáo sư Vũ Dương Ninh nói với BBC.

Tin liên quan