Túi tiền Trung Quốc thu hút châu Phi

Công nhân TQ xây nhà hát quốc gia mới tại Senegal
Image caption Công nhân TQ xây nhà hát quốc gia mới tại Senegal

Trung Quốc nhìn thấy những cơ hội khổng lồ tại châu Phi. Kể từ năm 2001 tới nay, tổng thương mại giữa Trung Quốc và châu Phi đã tăng gấp 10 lần. Riêng năm ngoái, giá trị thương mại là 107 tỉ dollar.

Cộng thêm số lượng viện trợ tài chính và đầu tư trực tiếp vào con số trên, quí vị có thể thấy tại sao đại diện của 50 quốc gia châu Phi tới khu nghỉ mát Sharm el-Sheikh của Ai Cập gần đây hết sức quan tâm tới những gì Trung Quốc muốn nói.

Trong số các quốc gia tham dự, có các nước sản xuất dầu khổng lồ Libya, Nigeria và Angola, các chính phủ giàu khoáng sản tại trung Phi và dĩ nhiên các lãnh đạo mà phương Tây đã quay lưng lại, là Tổng thống Robert Mugabe của Zimbabwe và Tổng thống đã bị kết tội Omar al-Bashir của Sudan.

Chuyện tiền bạc

Tuy nhiên, cho dù họ tới từ nước nào, các lãnh đạo châu Phi đều hiểu một điều.

“Châu Phi cần cơ sở hạ tầng” - ông Youssouf Ouedraogo, cố vấn đặc biệt cho chủ tịch Ngân hàng phát triển châu Phi, nhận xét.

Image caption Ông Ôn bác bỏ chuyện TQ đang thực thi chính sách 'thực dân kiểu mới'

Ông Ouedraogo thừa nhận rằng để đổi lấy dầu, khí và khoáng sản nhằm thúc đẩy nền kinh tế đang gia tăng, Trung Quốc luôn có sẵn tiền mặt cho các dự án lớn nhất của châu Phi.

“Chúng tôi cần các cảng, đường xá, điện, sân bay nhằm giúp các nước nghèo nhất châu Phi phát triển. Người ta không thể làm được điều đó nếu không có tiền cho cơ sở hạ tầng”.

Thủ tướng Trung Quốc, Ôn Gia Bảo, có cuốn séc lớn. Trong ba năm, ông cam kết sẽ bỏ ra 10 tỉ dollar cho các khoản vay mới và 100 trạm năng lượng sạch mới. Trung Quốc cũng nhìn thấy những cơ hội trong việc cấp tài chính cho các dự án hạ tầng tại khu vực đang phát triển gặp nhiều khó khăn này, đặc biệt khi các ngân hàng nước ngoài quay về với thị trường nội địa.

Đồng thời, Trung Quốc cũng quan tâm tới việc đầu tư hàng tỉ dollar từ quỹ dự trữ của họ. Rất nhiều trong số tiền này hiện nay là gắn với các tài sản của họ tại Hoa Kỳ trong lúc đồng dollar đang yếu. Việc đầu tư vào các dự án mới của châu Phi cũng đưa ra một giải pháp thay thế hữu ích.

Tuy nhiên, cũng có nhiều chỉ trích đối với việc Trung Quốc vội vã đầu tư vào châu Phi mà không hành động gì nhằm ngăn chặn tham nhũng và lối cầm quyền tồi tệ. TQ còn bị chỉ trích vì đã làm ăn với những chính phủ tham nhũng và tàn bạo.

Tháng trước, một công ty ít được biết đến của Trung Quốc đầu tư 7 tỉ dollar vào một hợp đồng khai khoáng tại Guinea, cho dù quốc tế đã mạnh mẽ lên án giới chức quân sự nước này.

Vào tháng Chín, quân đội Guinea nã súng vào người biểu tình, giết chết 150 người.

‘Thực dân mới’

Một phóng viên nước ngoài đã hỏi ông Ôn là ông có quan tâm tới những chỉ trích này không.

Ông trả lời: “Từ lâu rồi đã có các cáo buộc là Trung Quốc tới châu Phi để khai thác tài nguyên thiên nhiên của châu Phi và thực hiện chính sách thực dân mới. Cáo buộc này theo tôi là hoàn toàn không có cơ sở.

“Ai là người thực sự đặt ra những câu hỏi này? Có đúng là các quốc gia châu Phi, hay lại là phương Tây đang theo dõi một cách hồi hộp?”.

Tuy nhiên, không chỉ có phương Tây đặt ra câu hỏi, mà một số chính trị gia cao cấp của châu Phi cũng lo ngại. Bộ trưởng Ngoại giao Nigeria, Bagudu Hirse, nói TQ đang ném tiền vào các thể chế tham nhũng và đàn áp tại châu Phi.

“Chúng tôi chấp nhận những gì Trung Quốc đang làm. Chúng tôi chào đón sự đầu tư của họ. Nhưng họ cũng phải hiểu rằng chúng tôi rất nhạy cảm trước các vấn đề dân chủ và cai trị tốt. Chúng tôi không thể nào bắt đầu tính tới chuyện áp đặt cấm vận đối với Guinea hay Niger vì tội cầm quyền tồi tệ trong khi họ đi sau lưng và thực hiện một số hợp đồng”.

“Chúng tôi nghi là kiểu gì thì họ cũng ký kết các hợp đồng. Họ chưa bao giờ khẳng định, nhưng chúng tôi theo dõi báo chí, chúng tôi biết những gì đang diễn ra”.

Dân biểu độc lập của Ai Cập, Mustafa al-Gindi, coi đây là cuộc chiến giữa phương Đông và phương Tây để giành lấy chiến lợi phẩm từ châu Phi. Ông cho rằng các mối quan hệ cũ tại châu Phi đang bị thử thách, và ông vô cùng lo ngại cách thức kinh doanh của TQ.

Ông nói: “Hiện đang có cạnh tranh lớn giữa phương Đông và phương Tây để giành lấy châu Phi.

“Cho dù họ nói gì đi chăng nữa, thực tế rõ ràng là Trung Quốc không đến châu Phi chỉ với các kỹ sư hay khoa học gia. Họ tới với các nông dân. Đây là chủ nghĩa thực dân kiểu mới.

“Họ không có đạo đức, giá trị gì cả, mà chỉ có một điều thôi, là: “Tôi muốn đất và chúng tôi sẽ lấy đất bất kể bằng cách nào”. Thế nên tôi nghĩ nếu châu Âu và phương Tây muốn thực sự tham gia tại châu Phi, họ phải dùng tới những vũ khí là đạo đức và các giá trị”.

Image caption Trung Quốc đầu tư vào rất nhiều nước châu Phi

Tại hội nghị Ai Cập vừa qua, Trung Quốc vẫn giữ quan điểm chính sách là không can thiệp. Trung Quốc không muốn đứng về phía nào cả.

Ông Ôn nói: “Đây là chuyện tiền bạc, hoặc phát triển độc lập. Không có điều kiện gì gắn kèm cả”.

Thế nhưng liệu họ có thể tiếp tục ảnh hưởng thực sự một khu vực đang lên mà không đưa ra quan điểm về các vấn đề địa chính trị của ngày nay hay không?

Angus Blair từ tổ chức Beltone Financial, người cố vấn cho các công ty đầu tư vào Bắc Phi, không nghĩ như vậy.

“Họ đang cố làm bạn với mọi người. Nhưng cuối cùng, bằng cách này hay cách khác, Trung Quốc sẽ phải có quan điểm nếu muốn duy trì lợi ích lâu dài. Rõ ràng là ở hậu trường thì Trung Quốc tìm cách gia tăng quyền lực và ảnh hưởng trong cả thập niên vừa qua, và họ đã đạt được kết quả lớn”.

Dĩ nhiên, cũng phải nói rằng có rất nhiều công ty lớn của phương Tây cũng đang làm ăn với các chính phủ đàn áp tại châu Phi.

Ông Ôn khẳng định rằng các công ty dầu lửa Trung Quốc chỉ mới chiếm được một phần rất nhỏ trong các nguồn lực mà các công ty Mỹ đang nắm giữ.

Tuy nhiên, trong lúc các ngân hàng phương Tây đang rút ra khỏi châu Phi - rút tiền ra do áp lực về tài chính gia tăng - thì chính TQ với hàng tỉ dollar trong quỹ dự trữ ngoại hối mới là phía nắm quân bài quyết định.

Và cho tới nay, họ ra dấu rằng họ vẫn tiếp tục tận dụng lợi thế này.

Tin liên quan