Indonesia vật lộn chống tham nhũng

James Sundah
Image caption James Sundah cuối cùng cũng lấy được bằng lái xe mới

Hỏi James Sundah về tham nhũng ở Indonesia và ông sẽ kể cho bạn một câu chuyện khiến bạn bật cười.

Nhạc sĩ 50 tuổi này gặp phải một vấn đề đơn giản: ông bị mất bằng lái xe vào năm ngoái, do vậy, ông phải tới đồn cảnh sát địa phương, nghĩ rằng chi tiết về ông vẫn còn trong hồ sơ và việc xin cấp bằng thay thế là dễ dàng.

Tuy nhiên, ông được thông báo phải thi lấy bằng mới.

Ông kể: “Cảnh sát bảo tôi là quá trình này cũng nhanh chóng và gọn nhẹ thôi. Đa phần người dân Indonesia đều hiểu ý: trả ít tiền rồi lấy bằng mới. Nhưng tôi không chịu chuyện này”.

Đáng tiếc là tham nhũng là một phần trong cuộc sống tại đây, và đối với rất nhiều người Indonesia, việc hối lộ một khoản tiền nhỏ cho quan chức để được việc mình là chuyện bình thường.

Tuy nhiên, ông Sundah quyết định rằng ông sẽ làm mọi thứ khác đi. Điều gì sẽ xảy ra nếu ông nộp đơn xin lấy bằng lái xe theo đúng thủ tục chính thức?

Ông kể: “Tôi thi lý thuyết ba lần, lần nào họ cũng đánh trượt tôi”.

“Mỗi lần tôi đều thiếu vài điểm, thế nhưng khi tôi đề nghị cho tôi xem bảng chấm thi, các quan chức từ chối. Những người khác trong phòng thi nói với tôi là nếu tôi đóng thêm 20 đôla thì tôi sẽ có bằng thôi”.

Ông Sundah cuối cùng cũng lấy được bằng nhờ sự kiên trì. Cảnh sát nhận ra là ông sẽ không chi cho họ đồng nào.

Ông bật cười, kể: “Cuối cùng, tôi cũng xem được tờ thi của tôi. Tôi phát hiện ra là tôi trả lời sai câu hỏi: “Nếu đụng phải ai đó gây ra tai nạn, bạn sẽ làm gì?”

“Câu trả lời đúng, theo như đáp án, phải là bỏ chạy!”.

Một chuyện hài, nhưng cũng là sự phản ánh đáng buồn về tình trạng tham nhũng tại Indonesia ngày nay.

Mất rừng

Ông Sundah là người may mắn, vì ông có tiền và thời gian để liên tục thi lại lấy bằng lái xe. Tuy nhiên, hàng ngàn người Indonesia không có đủ điều kiện như vậy.

Tham nhũng làm nền kinh tế nước này mất đi hàng tỉ đôla mỗi năm.

Image caption HRW nói đốn gỗ lậu làm mất đi của Indonesia 2 tỉ đôla mỗi năm

Một báo cáo gần đây của tổ chức Human Rights Watch của Mỹ ước tính tham nhũng trong riêng ngành lâm nghiệp Indonesia đã lấy đi 2 tỉ đôla từ nền kinh tế nước này mỗi năm.

Indonesia là đất nước có diện tích rừng nhiệt đới lớn thứ ba trên thế giới, nhưng mỗi năm, hàng triệu cây rừng bị đốn một cách bất hợp pháp.

Theo Human Rights Watch, hàng tỉ tiền bị mất này cũng đủ để cung cấp dịch vụ y tế cơ bản cho gần 100 triệu người Indonesia trong gần hai năm.

‘Đường hướng đúng’

Trong một động thái gây tổn hại khác cho nền kinh tế Indonesia, Liên hiệp châu Âu đưa ra phúc trình nói rằng một trong những lý do mà các nhà đầu tư ngần ngại tới Indonesia là do mức hối lộ cao tại nước này.

Chính phủ thừa nhận vấn đề, nhưng nói rằng như tất cả các nước đang phát triển khác, Indonesia không phải hoàn hảo.

Gita Wirjawan, người chịu trách nhiệm thu hút đầu tư vào kinh tế Indonesia, nói: “Người ta cần có cái nhìn về lâu về dài đối với Indonesia”.

“Có thể có một số câu hỏi và quan ngại về Indonesia, nhưng đây cũng là điều xảy ra với hầu khắp các nước trên thế giới. Chúng ta nên thẳng thắn với nhau, chẳng ai hoàn hảo cả, nhưng chúng tôi đang trong lộ trình đúng và đang đi theo đường hướng đúng”.

Thể chế tin cậy

Nhưng đây không phải là điều mà người dân Indonesia, vốn phải hứng chịu nạn tham nhũng hàng ngày, cảm thấy.

Họ đã đổ ra đường phố yêu cầu Tổng thống Susilo Bambang Yudhoyono, người vốn lấy lòng công chúng dựa vào danh tiếng ‘Mr Clean’ (Ông Trong sạch), rằng ông phải giữ lấy lời và dẹp đi nạn tham nhũng tại nước này.

Image caption Đã có nhiều cuộc tuần hành phản đối tham nhũng tại Indonesia

Các bài xã luận trên báo Indonesia nói Tổng thống tỏ ra yếu ớt và thiếu kiên quyết trong việc xử lý vụ Ủy ban Chống tham nhũng, gọi tắt là KPK - là một trong số ít thể chế mà người dân nước này tin cậy.

Công chúng Indonesia tháng trước phẫn nộ khi hai quan chức chống tham nhũng bị cảnh sát bắt giữ.

Rất nhiều người tin rằng KPK là mục tiêu của cảnh sát và văn phòng bộ trưởng tư pháp vì ủy ban này vốn có tiếng là đưa các quan chức tham nhũng vào tù, ngay cả đối với những người nắm vị trí cao cấp.

Nhằm xoa dịu mọi người, Tổng thống Yudhoyono đã có bài diễn văn trước quốc gia trên truyền hình, nói rằng vụ hai quan chức này nên được xử lý bên ngoài tòa án.

Hai người sau đó được khôi phục chức vụ cũ, nhưng công chúng vẫn chưa hài lòng.

Âm mưu?

Hiện đang có một vụ tham nhũng kịch tính khác thu hút sự chú ý của mọi người tại nước này, là vụ ngân hàng Century, một ngân hàng cho vay nhỏ được ngân hàng trung ương Indonesia bỏ tiền cứu giúp trong cuộc khủng hoảng tài chính vào năm ngoái.

Người ta đã đưa ra cáo buộc hành xử không đúng mực đối với hai người xử lý vụ mua ngân hàng này: là Bộ trưởng Tài chính Sri Mulyani Indrawati và phó Tổng thống Boediono, hai thành viên chủ chốt trong tân nội các của Tổng thống Yudhoyono.

Image caption Ông Yudhoyono đắc cử nhờ lời hứa sẽ chiến đấu với nạn tham nhũng

Một cuộc điều tra Quốc hội hiện đang được thực hiện nhằm xác định hai quan chức này có lạm dụng quyền lực để cứu ngân hàng Century hay không. Sau việc cứu ngân hàng này, rất nhiều khách hàng giàu có bị cáo buộc đã đóng tiền cho chiến dịch tranh cử của Tổng thống.

Tổng thống, Phó Tổng thống và Bộ trưởng Tài chính đều bác bỏ chuyện họ phạm phải sai trái.

Ông Yudhoyono nói các cáo buộc này là một phần trong âm mưu chính trị mà kẻ thù dựng ra nhằm lật đổ chính quyền của ông.

Trong khi giới phân tích chính trị nói thuyết âm mưu này ít có khả năng vực dậy thêm lòng tin vào Tổng thống với tư cách một lãnh đạo hiệu quả, họ chỉ ra rằng ông Yudhoyono có thể cải thiện hình ảnh Indonesia là một nước dám đương đầu với nạn tham nhũng nếu ông đưa ra một số biện pháp nhất định.

Tuy nhiên, nói thì dễ nhưng xóa bỏ tham nhũng tại Indonesia không dễ chút nào.

Đất nước này đã vật lộn với nạn tham nhũng trong nhiều thập niên, và rất nhiều người e ngại rằng tham nhũng đã ăn sâu vào các thể chế dân sự và lề lối làm việc ở đây tới mức phải mất nhiều thế hệ nữa, người ta mới giải quyết được chuyện này.

Tin liên quan