Đâu là công lý?

Chum Mey
Image caption <i>Ông Chum Mey là một trong ba người duy nhất còn sống sót.</i>

Lần đầu tiên tại một tòa án xét xử tội phạm quốc tế, nạn nhân của Khmer Đỏ cũng như chính các nhân vật lãnh đạo của chế độ đều có luật sư đại diện, nhưng những người sống sót không hài lòng.

Ông Chum Mey cảm thấy không có công lý cho những người còn sống sót.

"Tôi mất hết gia đình," ông nói.

"Chúng giết con cái tôi và vợ tôi. Vào lúc ấy có ai có quyền gì đâu. Đó là lý do tại sao tôi muốn đi tìm công lý - cho các nạn nhân và thế hệ trẻ."

Mặc dù câu chuyện của ông thực kinh hoàng, Chum Mey không có vẻ gì là người đã trở về từ địa ngục.

Năm nay đã 78 tuổi nhưng nhìn ông trẻ hơn thế, hay cười và thao thao về cuộc sống không mấy người muốn có của mình.

Người thợ máy ngày trước không chỉ mất hết gia đình mà bản thân ông còn bị tra tấn đánh đập trong trại giam khét tiếng S-21 ở Phnom Penh.

Có ít nhất 14.000 đã đi qua các phòng giam chật hẹp và các phòng tra tấn của nơi đây vào cuối thập niên 1970; Chum Mey là một trong ba người duy nhất được xác minh còn sống sót.

Bao nhiêu năm đã trôi qua nhưng ông Chum Mey vẫn quanh quẩn ở S-21, nay trở thành nhà bảo tàng, để làm hướng dẫn du lịch đổi lấy vài đô-la.

Tiếng nói đồng đều

Đã 30 năm kể từ khi Khmer Đỏ làm cho có đến 2 triệu người Campuchia thiệt mạng.

Nhưng khi phiên tòa bị trì hoãn đã được chờ đợi bao lâu nay để xét xử Khmer Đỏ bắt đầu, ông Chum Mey nghĩ ông có thể tìm thấy ít nhiều công lý muộn màng.

Cũng như hai người còn sống sót kia và gia đình của các nạn nhân, niềm hy vọng của ông tăng lên nhờ một sáng kiến của phiên tòa được Liên hiệp quốc bảo trợ.

Lần đầu tiên tại một tòa án tội phạm quốc tế - các nạn nhân - được quyền lên tiếng bên cạnh công bố và bào chữa. Điều đó có nghĩa những người còn sống sót có cơ hội đối chất, thậm chí hỏi cung những người từng hành hạ họ.

Cùng với gần 100 người khác, ông Chum Mey được tòa cho làm việc đó trong phiên xử người cựu chỉ huy trại giam S-21, Kaing Guek Eav - còn gọi là Đồng chí Duch.

Nhưng sự lạc quan của họ khi tòa bắt đầu hồi tháng Ba đã trở thành sự thất vọng và tức giận khi tòa luận tội vào tháng 11.

Công tố, bào chữa và các quan tòa, nói nhẹ nhàng nhất đã tỏ ra mâu thuẫn với những người như ông Chum Mey.

Một số quyết định được đưa ra trong suốt phiên xử đã tước đi quyền họ nói chuyện và hỏi cung các nhân chứng. Các luật sư khiếu nại là tòa đã không quan tâm nhiều đến những lời khai của họ.

"Họ cảm thấy tòa đã không cảm thông lắm trước những khổ đau của họ,'' một luật sư của những người còn sống sót, Silke Studzinsky, phát biểu trước tòa.

"Điều đó làm cho họ có ấn tượng là tòa không quan tâm đến những câu chuyện của họ," bà nói.

Tòa dự kiến sẽ đưa ra phán quyết về Đồng chí Duch vào đầu năm tới.

"Họ vẫn tự hỏi tại sao họ không được tôn trọng một cách đồng đều như tất cả các nhân chứng, các chuyên gia, và bị can. Có phải vì sự khổ đau của một người quá sức chịu đựng của tòa?''

Có lẽ một điều làm cho người ta giận dữ là bị can đã không bị giới hạn gì hết quyền được phát biểu trước tòa.

Ngày này qua ngày khác Đồng chí Duch đã lê thê bác bỏ lập luận của các nhân chứng. Đối với ông Chum Mey, điều đó khó chịu đựng nỗi.

"Khi tôi đặt các câu hỏi với Duch, các luật sư của ông ta phản đối," ông kể.

"Rồi tòa cũng không cho các luật sư của tôi đặt câu hỏi. Họ có vẻ chẳng màng đến chúng tôi. Lúc đó tôi có cảm giác tôi không có quyền nói lên những quan ngại của mình trong khi Duch lại có quyền phát biểu."

Thất lợi

Image caption <i>Tòa sẽ đưa ra phán quyết về Duch đầu năm tới</i>

Các nạn nhân bị thất lợi qua cách họ được đại diện. Nhiều luật sư nội địa và quốc tế làm việc với nhiều nhóm khác nhau nhưng dường như không có sự phối hợp nào cả.

Một luật sư quốc tế đã lộ liễu ngáp dài hoặc trợn tròn xoe mắt khi đồng nghiệp Silke Studzinsky phát biểu lời cuối.

Trong khi đó nhiều nạn nhân đã không được chuẩn bị tốt để đối mặt với sự thẩm vấn dữ dội trước tòa.

Một số mâu thuẩn với chính mình trong lời khai, cho người ta ấn tượng không phải là nhân chứng đáng tin cậy.

"Tòa xử Khmer Rouge Tribunal đã không ngại sự rủi ro khi để cho nạn nhân thành một party, và những gì đang xảy ra là một mớ rối bời về mặt hành chính,'' Theary Seng, là một luật sư của phiên thứ xử thứ nhì nói.

"Một trong những vấn đề chúng ta không hình dung trước được là sự hiện diện của quá nhiều luật sư cho các nạn nhân. Đối với một số đây chỉ là cách để củng cố cho CV của họ. Trong phiên xử này đó là điều đáng xấu hổ."

Mọi thủ tục sẽ được xem lại cho phiên xử thứ nhì, vốn cũng phải đến năm 2011 mới bắt đầu.

Thay vì dùng nhiều luật sư, sẽ chỉ có một người đại diện chính cho các nạn nhân - đây là phương pháp bên công tố và bào chữa đã áp dụng.

Tòa cũng hứa sẽ chuẩn bị cho họ trước khi ra đối chất. Nhưng tất cả những thay đổi đó đã quá trễ cho phiên xử Đồng chí Duch.

Một số nạn nhân cảm thấy tòa đem họ ra thí nghiệm cho một cách xử mới. Ông Chum Mey tin rằng tòa đã làm cho các nạn nhân thất vọng.

"Chúng tôi mất tiếng nói của chúng tôi," ông nói, "và không có công lý thực sự cho chúng tôi."

Tin liên quan

Kết nối Internet liên quan

BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang bên ngoài