Abdurrahman Wahid và dân chủ Indonesia

Abdurrahman Wahid
Image caption Ông Abdurrahman Wahid, cựu Tổng Thống Indonesia, vừa qua đời hưởng thọ 69 tuổi.

Ông Abdurrahman Wahid, vừa từ trần hưởng thọ 69 tuổi, là một trong các nhân vật xuất chúng trong đời sống chính trị và tôn giáo tại Indonesia.

Ông Wahid, hay còn được biết dưới tên gọi Gus Dur, chào đời tại Jombang, Đông Java năm 1940, là con trai trưởng của một gia đình gồm năm người, theo đạo Hồi, rất tích cực trong sinh hoạt chính trị tại nước này.

Ông nội của ông là người sáng lập ra tổ chức Hồi giáo lớn nhất tại Indonesia, dưới tên gọi là Nahdlatul Ulama, viết tắt là NU, trong lúc thân phụ của ông là ông Wahid Hasyim là bộ trưởng đặc trách tôn giáo vụ đầu tiên của Indonesia.

Gia đình ông đã định cư tại Jakarta hồi năm 1944 nơi ông Wahid được thân phụ khuyến khích đọc sách không thuộc hệ tư tưởng Hồi giáo và báo chí để mở rộng tầm nhìn.

Du học ngoại quốc

Ông trở về quê cũ Jombang để theo học tại một trường đạo Hồi hồi năm 1959, và cũng là trường mà ông bắt đầu dạy học và sau đó trở thành hiệu trưởng.

Vào năm 1963, ông Wahid được học bổng để theo học tại trường đại học al-Azhar ở Cairo, Ai Cập.

Ông tiếp tục theo học tại Baghdad, thủ đô của Iraq và sau đó tại Hà Lan. Ông trở về nước năm 1971 hành nghề báo chí đồng thời viết xã luận và sau đó trở thành một nhà khoa bảng.

Vào những năm cuối của thập niên 1970, ông Wahid bắt đầu thủ giữ một vai trò tích cực hơn trong việc điều hành tổ chức NU, vốn có hơn 30 triệu thành viên từ vùng nông thôn của Java, và tự coi là người có công đổi mới tổ chức này.

Vào thời điểm này, ông Wahid lần đầu tiên đã trải nghiệm chính trị khi ông vận động cho đảng United Development Party, PPP, một chính đảng Hồi giáo kết hợp từ bốn tổ chức Hồi giáo trong đó có tổ chức NU.

Ông được bầu làm chủ tịch của NU hồi năm 1984, tuy nhiên, nhất mực chủ trương chính phủ phải là chính phủ thế tục còn niềm tin tôn giáo là một vấn đề cá nhân.

'Thái thượng hoàng'

Tuy nhiên, vị trí lãnh đạo tinh thần của ông đã biến thể sau khi tổng thống Suharto bị hạ bệ vào năm 1998.

Trong cơn xáo trộn nối tiếp sau đó, một số nhân vật chính trị càng lúc càng lên tiếng đòi Hồi giáo phải có được một vai trò định chế trong nước.

Mặc dù tình trạng sức khỏe yếu kém, đặc biệt là thị giác đã làm giảm đi rất nhiều hiệu năng, thế nhưng vị thế chủ tịch của tổ chức NU đã đặt ông Wahid vào vai trò "thái thượng hoàng" sau khi ông Suharto rơi đài.

Wahid và các ủng hộ viên thành lập đảng National Awakening Party, PKB, và sau nhiều tháng thoái thác, ông Wahid được chính thức tuyên bố là ứng viên tổng thống hồi tháng Hai năm 1999.

Sự thể ông Wahid đắc cử tổng thống hồi tháng 10 năm 1999 là một cú sốc đối với nhiều người nhất là sau khi đảng PDI-P của bà Megawati Sukarnoputri đã thắng cuộc bầu cử Quốc hội hồi tháng Sáu cùng năm.

Ông được coi là một người có đầu óc đổi mới và là một nhà dân chủ cũng như là một nhân vật có thể thống nhất đất nước trong cơn xáo trộn chính trị gây ra bởi việc hạ bệ cá nhân và thể chế độc đoán của ông Suharto.

Vô vàn khó khăn

Tuy nhiên, tiến trình chuyển hóa dân chủ của Indonesia không được dễ dàng và "tuần trăng mật chính trị của Tổng thống Wahid" không kéo dài.

Khi mới lên cầm quyền, ông đã cố giảm thế lực của quân đội lên chính phủ: trái với dự đoán, ông đã thành công trong việc cách chức tướng Wiranto, tư lệnh quân đội bị cáo buộc tội tàn phá vùng Đông Timor.

Image caption Abdurrahman Wahid, một trong các nhân vật xuất chúng trong đời sống chính trị và tôn giáo tại Indonesia

Ông cũng đã đề cập rất sớm tới các vấn đề như là giải thoát khỏi ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc, tự do phát biểu tôn giáo đồng thời thả tự do cho các chính trị phạm.

Ông cũng đã thăm dò khả năng bán buôn với Israel và đồng ý một bản ghi nhớ, dù chỉ được tôn trọng trong một giai đoạn ngắn, với phong trào của người dân trong tỉnh Aceh đòi ly khai.

Không bao lâu sau, ông phải giáp mặt với một loạt các vấn đề, mà một số trong số này, do chính ông gây ra.

Ông Wahid thường xuyên công du nước ngoài dài hạn, dường như bỏ mặc khó khăn trong nước, mặc dù đã có xảy ra một loạt các vụ bạo động vì lý do phe phái và sắc tộc.

Cách cai trị của ông không bao lâu sau được đánh giá là không nhất quán và không tập trung vào vấn đề phục hồi kinh tế rất quan trọng cho đất nước.

Bị cô lập chính trị

Nhưng có lẽ động thái gây nhiều tranh cãi nhất của ông Wahid là việc cách chức hai bộ trưởng mà không đưa ra được lời giải thích thỏa đáng.

Đội thái này cũng để lộ cho thấy tình trạng yếu kém của liên minh cầm quyền vì các đảng tham chính từng bước một đã quay lại chống đối ông.

Rối cuộc, thể chế Wahid đã sụp đổ sau khi bị vô cớ cáo buộc tội tham nhũng. Một trong các cáo buộc này, là vụ biển lận 4,1 triệu đôla từ quỹ thực phẩm quốc gia mà các can phạm nói rằng họ chỉ thi hành lệnh của ông.

Ông bị Quốc Hội Indonesia luận tội hồi tháng Bảy năm 2001 và bị phó Tổng Thống Megawati Sukarnoputri thay thế.

Không đầy hai năm sau khi đắc cử, ông đã bị cô lập về chính trị, và chính vì không điều hành nổi việc nước đã biến ông thành một nhân vật đáng thương, không chịu về hưu mặc dù đã bị Quốc Hội thay thế.

Trong những năm gần đây, ông đã bị nhiều cơn tai tiếng mạch máu não, thận suy yếu và gần như bị mùa lòa.

Ông vẫn là một nhân vật có thế lực trong sinh hoạt chính trị tại Indonesia, chủ trương "đạo đời cách ly" và một đạo Hồi dung hòa.