Lý giải động đất Haiti

Bản đồ khu vực

Cơn động đất hôm thứ Ba ở Haiti bất ngờ cho thấy một cách hiển nhiên một trận thiên tai có sức tàn phá đến như thế nào.

Cơn địa chấn lớn có trung tâm ngay tại một đất nước nghèo khó không có kinh nghiệm hay chuẩn bị gì trước thảm họa lớn như vậy.

Các tòa nhà trong vùng động đất của các nước công nghiệp lớn nằm trên một hệ thống giúp thoát khỏi các cơn chấn động không chỉ kéo qua lại mà còn xoắn quanh trong cùng một chuyển động.

Những kết cấu bê tông đơn giản nhất ở thủ đô Port-eu-Prince thì sẽ sụp đổ khi gặp trường hợp tương tự.

Máy địa chấn ghi nhận mức động đất 7,0 độ lúc 16h53 chiều theo giờ địa phương.

Trung tâm địa chấn nằm cách Port-au-Prince 15km và độ sâu chỉ có 8km khiến cho lực tàn phá sẽ mạnh nhất.

"Động đất nằm gần mặt đất là nguyên nhân chính tạo cho mặt đất chuyển động mạnh cho một trận động đất có cùng độ rung," giải thích của TS David Rothery là chuyên gia địa cầu từ Đại học Mở ở Anh Quốc.

"Hơn vậy, độ rung lắc còn mạnh hơn ở ngay bên trên nguồn. Trong trường hợp này trung tâm địa chấn nằm chỉ cách trung tâm thủ đô Port au Prince có 15km thôi, cho nên ảnh hưởng rất nặng nề."

Một chuỗi các dư chấn - với hơn 10 cơn động đất nhỏ cao hơn 5,0 - khiến cho mức độ tàn phá thêm phức tạp.

Image caption Haiti nằm trên đứt gãy Vườn Enriquillo-Plaintain

Vào năm 1946, một cơn động đất 8,1 độ xảy ra ở Cộng hòa Dominican, quốc gia cùng chia đảo Hispaniola, tạo ra sóng thần giết chết có đến 2.000 người.

Trận động đất lớn nhất ở phần bên này của Haiti xảy ra cách đây 150 năm.

Kết cấu địa chất lớn trong vùng chính là đường biên giới phía bắc giữa vùng Caribbean và kiến tạo Bắc Mỹ là nơi có những phiến đất lớn trên bề mặt trái đất chuyển động chà xát vào nhau theo chiều mặt phẳng.

Kiến tạo phiến Caribbe dường như chuyển sang hướng đông so với phiến Bắc Mỹ vào khoảng 20mm mỗi năm.

Trong vùng nơi vụ động đất lớn này xảy ra, chuyển động đó được kết hợp thêm với một loạt các va đập đứt gãy, chính là hai yếu tố chính khiến Haiti nằm trên đứt gãy Septentrion ở vào phía Bắc và đứt gãy Vườn Enriquilo-Plaintain ở phía nam.

Số liệu địa chấn cho rằng vụ chấn động hôm thứ Ba thuộc vào phần đứt gãy Vườn Enriquilo-Plaintain.

"Vùng đất này bị khóa chặt trong khoảng 250 năm," giải thích của TS Roger Musson từ Cơ quan đo đạc địa chất Anh Quốc BGS.

Image caption Các tòa nhà bê tông đơn giản ở Haiti không chịu được động đất mạnh

"Mỗi lần các phiến đất chuyển động qua nhau thì nó chịu lực dồn nén, và vấn đề chỉ là thời gian, khi nào nó sẽ phóng thích năng lượng trở ra. Câu hỏi đó còn có thể là liệu nó có phóng thích tất cả vào một lần, hay sẽ là một chuỗi các vụ động đất nhỏ," ông nói với BBC News.

Cơ quan đo đạc địa chất Hoa Kỳ nói đứt gãy Vườn Enriquillo-Plaintain gần như là nguyên nhân của các trận động đất lớn vào các năm 1860, 1770, 1761, 1751, 1684, 1673 và 1618.

Các báo cáo cho rằng trong vụ việc mới nhất, bề mặt bên trên đứt gãy bị chuyển dời khoảng một mét.

Haiti thường chịu thiên tai liên quan đến thời tiết. Quốc gia vùng Caribbe này thường xuyên bị bão tố tàn phá.

Haiti ít nhất có thể kêu gọi giúp chuyên gia và hệ thống phản ứng để đối phó với tình trạng khẩn cấp, mặc dù những người thường điều phối các nỗ lực đó cũng sẽ phải chịu khổ với cả dân chúng trong nước.

Tin liên quan

Cũng ở BBC