Hết rồi Cách mạng Cam?

Việc ông Viktor Yanukovych thắng cử trong cuộc bầu cử tổng thống tại Ukraina phải chăng đã chấm dứt cuộc Cách mạng Cam diễn ra tại nước này cách đây năm năm?

Image caption Cuộc bầu cử được quốc tế khen ngợi là minh bạch

Vào cuối năm 2004, trước những cáo buộc về gian lận trong cuộc bầu cử tổng thống, hàng trăm ngàn người ủng hộ ông Vikto Yushchenko đã dùng màu cam – biểu tượng tranh cử của ông – xuống đường phản đối kết quả bầu cử.

Sau hai tuần tụ tập biểu tình tại Quảng trường Độc lập những người ủng hộ ông Yushchenko đã buộc Tối cao pháp viện Ukraine hủy bỏ kết quả bầu cử và ra lệnh tổ chức một cuộc bầu cử mới.

Và trong cuộc bầu cử đó ông Vikto Yushchenko, một nhân vật thân phương Tây, đã đánh bại ông Viktor Yanukovych, ứng viên được Nga ủng hộ và là người được tuyên bố thắng cử trong cuộc bầu cử lần trước.

Chiến thắng của ông Yushchenko được coi là đã khởi xướng một cuộc cách mạng mới – Cách mạng màu Cam – hứa hẹn sẽ giúp Ukraina rũ bỏ những liên hệ, tàn dư cũ và tiến hành những cải cách để đưa Ukraine bước vào một giai đoạn mới tự do, dân chủ, tốt đẹp hơn.

Nhưng sau năm năm người dân Ukraina rất thất vọng về các lãnh đạo Cách mạng Cam. Điều đó được thể hiện trong cuộc bầu cử tổng thống lần này.

Trong vòng một của cuộc bầu cử tổng thống lần này, ông Yushchenko – người hùng của Cách mạng Cam chỉ chiếm hơn 5% số phiều. Trong khi đó bà Yuliya Tymoshenko, một lãnh tụ khác của Cách mạng Cam, đã bị chính ông Viktor Yanukovych đánh bại trong vòng hai.

Cách mạng Cam lụi tàn?

Với sự thất bại của lãnh đạo Cách mạng Cam và sự trở lại của ông Yanukovych đâu đó có người cho rằng Cách mạng Cam đã lụi tàn, đã thất bại.

Trong một cuộc phỏng vấn dành cho tờ L’Express tại Pháp, và được đăng trên trang mạng của tờ tuần báo này hôm 18/01, Thomas Gomart, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu về Nga tại Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI), cho rằng sau năm năm Cách mạng Cam chẳng còn để lại gì tốt đẹp cho Ukraine.

Nếu nhìn vào sự điều hành của giới lãnh đạo Cách mạng Cam trong năm năm qua, ít hay nhiều có điều đúng trong nhận xét đó.

Sau khi lên nắm quyền, thay vì đoàn kết để tiến hành những cải cách cần thiết, giới lãnh đạo Cách mạng Cam chia rẽ, đấu đá, tranh giành quyền lực. Chỉ một năm sau khi lên nắm quyền, ông Yushchenko đã cách chức thủ tướng của bà Tymoshenko. Và sau khi thất bại trong vòng một lần này, ông Yushchenko cũng đã từ chối ủng hộ bà Tymoshenko.

Những hứa hẹn giúp Ukraine gần với phương Tây và với châu Âu nói riêng cũng không mang lại kết quả gì. Theo một bài viết của Owen Matthews, được đăng trên trang mạng của tuần báo Newsweek, Cồng đồng chung châu Âu (EU) đã không dành sự ủng hộ và giúp Ukraine hòa nhập với châu Âu.

Dưới thời ông Yushchenko, Ukraina cũng phải đối diện với nạn tham nhũng, thiếu tổ chức, nợ nần như cách đây năm năm.

Bài xã luận của tờ nhật báo The Times số ra ngày 09/02 cho rằng kết quả bầu cử tổng thống lần này là một bản án dành cho sự quản lý yếu kém của lãnh đạo Cách mạng Cam.

Nhưng phải chăng thất bại của giới lãnh đạo Cách mạng Cam trong cuộc bầu cử này cũng là thất bại của cuộc Cách mạng này?

Nếu so sánh tình hình chính trị Ukraina lúc này với năm năm trước, có thể thấy Cách mạng Cam không hoàn toàn thất bại hay lụi tàn.

Trái lại nó đang mang đến những thay đổi chính trị cho đất nước này.

João Soares, người dẫn đầu một phái đoàn của Tổ chức An ninh và Hợp tác tại châu Âu (OSCE), giám sát cuộc bầu cử, được trích dẫn nói là không có những dấu hiệu gian lận trong bầu cử.

Image caption 5 năm trước, ông Yanukovych bị Cách mạng Cam hạ bệ, nhưng nay quay lại

Theo ông việc đầu phiếu đã diễn ra một cách minh bạch, dân chủ và ông coi đó là một ‘chiến thắng cho Ukraina’.

Ông Matyas Eörsi, thuộc Hội đồng châu Âu, người có mặt tại Ukraina để giám sát bầu cử cũng phủ nhận những ý kiến cho rằng Cách mạng Cam đã thất bại vì theo ông: “Nhờ có Cách mạng Cam các cuộc bầu cử dân chủ tại Ukraine bây giờ đã trở thành hiện thực.”

Một bài viết của Tony Halpin được đăng trên mạng của The Times hôm 18/01 cho rằng mặc dù đã phải đối diện với những hỗn loạn về kinh tế, chính trị trong năm năm qua, Ukraina đã dần dần chuyển mình và có thể trở thành một nước dân chủ, tự do.

Theo Tony Halpin chỉ cần so sánh Ukraina với Nga và Belarus thì có thể thấy những tác động tích cực mà Cách mạng Cam mang lại cho Ukraina.

Khác hẳn với hai nước cựu cộng sản láng giếng, ở Ukraina người dân có quyền tự do chọn lựa ứng viên của mình. Các cuộc vận động cũng diễn ra trong tự do và không phải sợ giới cầm quyền cho cảnh sát đến giải tán những cuộc tụ tập tranh cử hay bắt những người thuộc phe đối lập.

Do đó, nếu cuối cùng bà Tymoshenko chấp nhận kết quả bầu cử và việc chuyển giao quyền lực xảy ra một cách êm đẹp thì có thể nói cuộc Cách mạng đã không hoàn toàn thất bại.

Giống trường hợp Ba Lan?

Có thể so sánh hình hiện nay tại Ukraina với những gì xảy ra Ba Lan cách đây 15 năm trước.

Sau gần một thập kỷ đấu tranh đòi dân chủ, thậm chí phải trả giá bằng tù đày, Lech Walesa và Công đoàn Đoàn kết đã chấm dứt chế độ độc tài tại Ba Lan và ông Lech Walesa được bầu vào chức tổng thống năm 1990.

Nhưng trong cuộc bầu cử năm năm sau đó, ông đã thất bại. Và người đánh bại ông là Aleksander Kwaśniewski, một người từng là bộ trưởng dưới thời cộng sản.

Cũng gần giống như ông Yushchenko, ông Walesa đã giúp Ba Lan làm một cuộc cách mạng. Nhưng sau khi cách mạng thành công, ông đã không giúp thực hiện được những gì người dân mong muốn.

Điều đó cho thấy có thể thành công trong việc làm ‘cách mạng’ nhưng có thể thất bại trong việc lèo lái đất nước sau khi ‘cách mạng’ thành công.

Nhưng khác hẳn với những cuộc ‘cách mạng’ khác, trong trường hợp Ukraina và Ba Lan, những người hùng trong hai cuộc ‘cách mạng’ này đã mang đến cho người dân của họ một cái quyền căn bản – đó là quyền được thay đổi hay ‘hạ bệ’ mình khi họ còn hài lòng về mình.

Từ một đảng viên và một bộ trưởng dưới chế độ cộng sản, ông Kwaśniewski đã biết đã nắm bắt được thời cuộc. Chính điều đó đã giúp ông được bầu làm tổng thống Ba Lan trong 10 năm. Trong hai nhiệm kỳ tổng thống đó ông đã từng bước giúp Ba Lan xây dựng một xã hội dân chủ, tự do và đưa Ba Lan hội nhập và châu Âu, với phương Tây.

Theo hai bài viết được đăng trên trang mạng của The Washington Post và The New York Times hôm 08/02, có một nguyên nhân khác giúp ông Yanukovych thắng cử lần này đó là biết tạo dựng lại hình ảnh của mình. Nhờ sự tư vấn của một chuyên gia người Mỹ, ông đã khôn khéo nêu bật sự độc lập với Nga và cam kết tiếp tục hội nhập Ukraina với châu Âu.

Một bài viết khác của Tony Halpin được đăng trên trang mạng của The Times hôm 29/01 cũng cho rằng ông Yanukovych giờ cũng đã khác nhiều so với năm năm về trước. Ông không còn mang dáng dấp, phong cách lãnh đạo thời Xô-viết.

Cũng theo Tony Halpin mặc dù ông sẽ tìm cách hàn gắn quan hệ với Nga, ông cũng sẽ cố gắng củng cố quan hệ với EU. Và có thể chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông với tư cách tổng thống là tới Brussels chứ không phải Moscow.

Điều đó cho thấy việc xây dựng một xã hội dân sự, tự do, dân chủ theo kiểu châu Âu mà Cách mạng Cam khởi xướng và hứa hẹn đã và đang có những tác động tích cực tới Ukraina.

Tin liên quan