Về nhân vật chính trị Lech Kaczynski

Hàng triệu người Ba Lan đã, đang và vẫn đổ về thủ đô Warsaw, ngày cũng như đêm, sẵn sàng xếp hàng mười mấy tiếng đồng hồ để vào Dinh Tổng thống tưởng niệm vợ chồng cố Tổng thống Ba Lan Lech Kaczynski, cùng 94 người Ba Lan khác tử nạn tại Smolensk hôm mồng 10 tháng Tư.

Thứ bảy dự kiến có buổi lễ tang chung trọng thể của nhà nước dành cho tất cả các nạn nhân.

Tang lễ riêng cho vợ chồng cố Tổng thống được tổ chức tại thành phố Krakow vào chủ nhật. Bất ngờ chỉ trong vài ngày phải đón một lượng lớn khách quan trọng, cả thành phố Krakow đang chạy đua với thời gian.

Các nguyên thủ quốc gia gồm vua, thái tử, lãnh đạo tín ngưỡng, tổng thống và thủ tướng của nhiều nước, các đài truyền hình quốc tế và hàng trăm ngàn người Ba Lan sẽ tới dự lễ.

Tôi hòa vào dòng lệ chung của cả Ba Lan đang khóc.

Không phải là người hâm mộ ông Lech Kaczynski, lại trong bối cảnh này, viết về ông, quả thật khó khăn.

Giản dị và tình cảm

Tôi sẽ cố gắng viết về ông như một con người bình thường. Những ví dụ lặt vặt chẳng dính dấp gì đến huyền thoại dành cho vua chúa.

Vốn không ưa lễ hội ồn ào, lãng phí, ông Kaczynski chỉ thích giao du với bạn bè trong phạm vi hẹp, gặp gỡ những người bình dị, những người bị an ninh cộng sản theo dõi, hoặc cùng vợ đi đến họ trong bộ quần áo giản dị.

Khi làm Thị trưởng Warsaw (2002-2005), nhìn thấy một phụ nữ lớn tuổi tàn tật trên xe lăn nhiều lần trước cổng Tòa thị chính, ông đã xuống xe dẫn người phụ nữ vào phòng làm việc để hỏi cho ra lẽ. Khi biết bà mơ ước được viếng mộ Giáo hoàng John Paul II, ông đã quyết định giúp bà đi Italy.

Cũng giống như ông đã có thái độ quyết liệt với Bộ trưởng Nội vụ để cứu các tổ thiên nga bị đe dọa giết bỏ vì sợ truyền nhiễm dịch cúm gà; hay từ chối nhiếp ảnh gia yêu cầu chụp hình với những con chó cho một tạp chí, vì không muốn làm mệt chúng.

37 năm chung sống với người vợ yêu thương, nhưng ông cho rằng, có lúc người chồng nên có tiếng nói quyết định, dù không vừa lòng vợ, nhưng ngược lại, vợ cũng có quyền như thế. Không thích phái đẹp bao quanh mình, nhưng ông thường nhắc các cộng sự phải lịch lãm và ưu ái với phụ nữ.

Sự giản dị của ông cũng là mục tiêu của các cuộc tấn công thiếu sáng suốt. Ông bị chê trách khi vợ ông đựng bánh mì kẹp thịt trong túi nylon cầm lên máy bay của tổng thống.

Có người còn chế diễu ông về chiều cao hay phong thái không tương xứng của một vị tổng thống.

Sau khi ông chết, Ngoại trưởng Sikorski nói rất vui vì đã kịp xin lỗi ông vì những lời bất xứng. Nhiều người ân hận về sự khắt khe đối với ông.

Thức thời, mưu lược

Là con một gia đình có truyền thống khởi nghĩa, từ lúc còn là sinh viên năm thứ nhất, tháng 3 năm 1968, ông theo người em song sinh tham dự biểu tình chống đối chính quyền.

Năm 1979 ông tốt nghiệp luận án tiến sĩ luật và giảng dạy ở đại học Gdansk, thường xuyên làm nhiệm vụ chuyển tài liệu bất hợp pháp từ Warsaw tới Gdańsk.

Năm 1980 khi công nhân dình công ở nhà máy đóng tàu Gdansk, ông đến ở lại nhiều ngày với họ dù không mang theo quần áo để thay, và cũng không biết rồi hậu quả sẽ ra sao khi mạo hiểm đối đầu với chế độ. Tháng 8 năm 1988, lại thấy ông tại nhà máy tham gia các cuộc đình công tiếp theo.

Ông bị bắt giữ nhiều lần và ngồi tù một năm vì tham gia hoạt động trong Công đoàn Đoàn kết. Năm 1989, ông tham gia “Hội nghị Bàn tròn” lịch sử đàm phán với chính quyền cộng sản, rồi trở thành cộng sự gần gũi của thủ lĩnh Công đoàn Đoàn kết Lech Walesa, Tổng thống dân chủ đầu tiên, với chức Bộ trưởng an ninh (1990).

Sau xung đột với Lech Walesa (1991) và bị quốc hội đa số cánh tả bãi nhiệm chức Chủ tịch Ủy ban Kiểm tra Tối cao (1995), ông từ giã chính trị.

Năm 2000, đang đi tàu tới gặp gỡ các sinh viên khoa luật, ông nhận được điện thoại của Thủ tướng Buzek mời làm Bộ trưởng Tư pháp. Ông báo ngay cho vợ lúc ấy đang đi mua đồ ăn. Vợ đồng ý.

Thế là ông quay lại chính trường. Bằng bàn tay sắt, ông đã làm giảm sút hẳn tình tạng tội phạm ở Ba Lan, gây được uy tín trong quần chúng. Nhân đà, năm 2001 ông cùng người em thành lập đảng “Luật pháp và Công lý” (PiS). Chỉ bốn năm sau, là ứng viên của PiS ông trúng cử Tổng thống, cùng một lúc với chiến thắng của PiS tại quốc hội và em ông đứng đầu chính phủ (2005-2007).

Những điểm yếu

Image caption Thủ tướng Ba Lan và Nga tại lễ tưởng niệm vụ Katyn

Thẳng thắn nói về quan điểm chống đối chính quyền Ba Lan vào năm 1977, nhưng Lech Kaczynski cũng không giấu diếm sự do dự của mình bấy giờ, thậm chí cả cảm giác hai mặt. Ông cũng không che giấu sự chỉ đạo tư tưởng của người em song sinh. Nếu không có người em, có lẽ bây giờ ông là giáo sư đại học có khuynh hướng thiên tả.

Với chức Tổng thống, tự đóng vai người bảo vệ di sản Ba Lan, trong mắt một số người thuộc giới tinh hoa và truyền thông, ông là người ngớ ngẩn. Không có sự hiểu lầm nào lớn hơn.

Lòng yêu nước đã nhắc nhở ông ghi nhớ các anh hùng Ba Lan trong mọi cuộc nổi dậy. Cho đến lúc ông trả giá bằng cái chết khi thực hiện nhiệm vụ tại khu rừng lịch sử Katyn, mọi người mới nhận ra.

Mặc dù với tất cả tính chuyên nghiệp, ông hay có những phản ứng căng thẳng và nổi nóng đến hài hước. Ông mệt mỏi với các trách nhiệm nhà nước nặng nề. Đôi khi ông mạo hiểm thái quá, ví dụ chuyến công du đến Tbilisi vào năm 2008, đối mặt với cuộc chiến Nga-Gruzia.

Có thể nghi ngờ về một động thái chính trị có chủ ý. Nhưng nhiều người đã rơi lệ khi nghe ông nói tại quốc hội Gruzia về thân phận và mối đe dọa chung cho hai dân tộc nhỏ trước tham vọng phục hồi đế chế của Nga.

Người ta cũng cho rằng, vai trò tổng thống đã được ông xem như công cụ để thực hiện ý tưởng của mình và em trai hơn là đoàn kết mọi lực lượng chính trị. Vì thế ông bị thấm mệt với những cú đòn tấn công.

Quan hệ phức tạp giữa ông với Thủ tướng Donald Tusk gây ra những tình huống khó xử trong quan hệ đối ngoại nên ông cũng bị dư luận phê phán.

Cứng rắn nhưng khôn ngoan

Chính sách của Lech Kaczynski là đại diện tốt nhất cho lợi ích của Ba Lan ở châu Âu. Ông là chính trị gia lớn của trào lưu cánh hữu quốc gia và đưa nó vào Liên minh châu Âu.

Ông không bài Nga hay Đức, và càng không muốn đối đầu với hai cường quốc láng giềng. Ông biết rất rõ đây là hai đối tác chính trị và kinh tế quan trọng, nhưng ông tỏ thái độ cứng rắn, không muốn bị áp đặt và quyền tự quyết bị xâm phạm. Ông không chống nước Nga mà chỉ lên án chế độ cộng sản Xô-Viết, chủ nghĩa Stalin và đòi hỏi Kremlin nhìn nhận sự thật lịch sử. Ông không cũng chống Kremlin mà chỉ chỉ trích nhân quyền bị vi phạm, báo chi truyền thông bị kiểm soát ở nước Nga.

Tiếc thay, không phải lúc nào ông cũng được hiểu đúng, thậm chí còn gây ác cảm cho Berlin và Moscow. Tuy nhiên, với tư tưởng hội nhập châu Âu sáng suốt, ông đã ứng xử khôn ngoan trong thời gian cuối và được mọi người nhìn nhận, tôn trọng.

Trong lễ tang của ông dự kiến có sự hiện diện của cả Tổng thống và Thủ tướng Đức, cũng như Tổng thống Nga.

Ông cũng đã được Moscow mời dự lễ 65 năm chiến thắng phát xít Đức vào tháng 5 tới, với sự tham gia duyệt binh của quân đội Ba Lan cùng với Hoa Kỳ, Anh, Pháp. Những sự kiện này nói lên rất nhiều.

Di sản của ông và của những người Ba Lan tử nạn tại Smolensk ngày 10/04 là sự mang lại cái nhìn đúng đắn về lịch sử, là cơ hội có tính bước ngoặt cho tiến trình đoàn kết và phát triển hợp tác giữa ba dân tộc Nga, Đức, Ba Lan – tiến trình có thể làm thay đổi tích cực bản đồ địa chính trị của cả châu Âu.

Tin liên quan