Kêu gọi thay hệ thống bỏ phiếu ở Anh

Image caption Hệ thống bầu cử ở Anh bị nhiều người chỉ trích là chưa hợp lý

Trong mùa bầu cử ở Anh năm nay, người ta đang tranh cãi về sự hợp lý và công bằng của hệ thống bầu cử hiện tại. Lãnh đạo đảng lớn thứ ba Dân chủ Tự do, Nick Clegg, nói cải tổ bầu cử sẽ là điểm thương lượng chính nếu kết quả bỏ phiếu cho ra tình trạng không đảng nào chiếm đa số.

Sau đây là một số câu hỏi và trả lời để giải thích hệ thống bầu cử tại Anh.

Hệ thống hiện tại?

Trong hệ thống bầu cử Westminster, người ta dùng thuật ngữ đầu phiếu đa số tương đối - ứng cử viên có nhiều phiếu nhất tại khu vực bầu cử thì trở thành nghị sĩ. Nếu một đảng chiếm được đa số - tức là có nhiều nghị sĩ hơn các đảng khác cộng lại - thì đảng này sẽ thành lập chính phủ. Nếu không đảng nào làm được, xảy ra tình trạng quốc hội treo, và hai đảng hoặc nhiều hơn nữa sẽ phải thành lập chính phủ liên hiệp.

Vì sao đảng Dân chủ Tự do muốn thay đổi hệ thống bầu cử?

Họ xem nó là không công bằng, cho rằng đầu phiếu đa số tương đối làm các đảng nhỏ bị xử ép. Mặc dù có được 22% số phiếu cử tri năm 2005, đảng này chỉ có được 9% số ghế dân biểu. Các nhà cải cách nhận xét nhiều phiếu bầu thực ra chả có tác động gì ở những địa phương an toàn, nơi hoặc Công đảng hoặc đảng Bảo thủ vốn đã có đa số ủng hộ, và điều này lại khiến tỉ lệ đi bầu thấp. Họ nói kết quả ngày càng phụ thuộc vào quyết định của một số lượng cử tri nhỏ tại những khu vực còn do dự.

Đảng Dân chủ Tự do ủng hộ hệ thống lá phiếu khả nhượng đơn (Single Transferable Vote - STV). Họ nói hệ thống sẽ cho người dân "lựa chọn vừa giữa các ứng cử viên vừa giữa các đảng?

Hệ thống STV là gì?

Thay vì đánh dấu X để gạch từng ứng viên, cử tri sẽ đánh dấu số 1 cho lựa chọn số một, 2 cho lựa chọn số hai, vân vân. Nếu lựa chọn số một của cử tri đó đạt tới hoặc vượt quá một số lượng phiếu nhất định (gọi là quota), họ sẽ chiến thắng. Nếu ứng viên chiến thắng nhận được nhiều phiếu hơn so với quota, thì số lượng phiếu dư ấy sẽ được chuyển sang cho các ứng viên khác, dựa trên lựa chọn của cử tri đã bỏ phiếu cho người thắng cuộc.

Nếu trong vòng hai, không ứng viên nào đạt tới quota, thì ứng viên ít phiếu nhất sẽ bị loại. Lá phiếu lựa chọn thứ hai của những cử tri bầu cho người đó lại được chuyển sang vòng kế tiếp. Những sự chuyển nhượng và loại bỏ như thế cứ tiếp tục cho tới khi số lượng ứng viên đáp ứng quota bằng với số lượng ghế.

Điều này nếu xảy ra sẽ chấm dứt các khu vực bầu cử một thành viên như hiện nay. STV là nhằm cho các khu vực bầu cử đa thành viên mang tính khu vực, rộng lớn. Theo một nghiên cứu, các khu vực bầu cử ở nông thôn sẽ trở nên lớn hơn nhiều, và một số thành phố có thể có các khu vực bỏ phiếu với 350.000 cử tri. Các đảng sẽ có thể trình làng không chỉ một ứng viên tại một khu vực, có nghĩa là củ tri có thể vừa bầu cho cả ứng viên và cho đảng của họ.

Công đảng không muốn STV?

Đảng này có thể không muốn STV, nhưng họ lại thích một hệ thống khác gọi là Lá phiếu thay thế (Alternative Vote -AV). Nếu đảng này giành chiến thắng năm nay, họ quyết tổ chức trưng cầu dân ý về cải cách bầu cử trước tháng Mười 2011.

Phương pháp Lá phiếu thay thế xếp hạng các ứng viên theo thứ tự ưu tiên, và bất kỳ ai được hơn 50% phiếu trong vòng đầu thì được chọn. Nếu không xảy ra điều này, ứng viên ít phiếu nhất bị loại và lựa chọn thứ hai đem chia cho các ứng viên còn lại. Tiến trình này tiếp tục cho đến khi tìm ra được người thắng.

Trong hệ thống hiện thời, nhiều nghị sĩ được bầu ra dựa trên thiểu số của toàn bộ lá phiếu ở khu vực bầu cử. Còn theo phương pháp Lá phiếu thay thế, nghị sĩ không thể được chọn nếu không có ủng hộ của ít nhất 50% cử tri. Nó sẽ làm tăng tính chính danh cho dân biểu, và gia tăng lựa chọn.

Đây là hệ thống bầu cử theo tỉ lệ đại diện?

Không phải. Các đảng vẫn có thể thành lập chính phủ dù chưa đủ 50% số phiếu của lựa chọn thứ nhất. Các nhà vận động thì muốn một hệ thống tỉ lệ, mà ở đó số ghế của các đảng phản ánh đúng hơn số phiếu bầu mà họ có.

Nếu đảng Bảo thủ chiến thắng?

Lãnh tụ đảng, David Cameron, gần đây nói về bầu cử theo tỉ lệ đại diện. Ông nói thêm rằng phương pháp ai về trước là người thắng cuộc (First Past The Post) là cách quyết định để thay đổi chính phủ của chúng ta. Có vẻ đảng Bảo thủ sẽ không tổ chức trưng cầu dân ý về thay đổi bầu cử.

Tin liên quan