Thuyết mới về tiến hóa

Image caption Khủng long tuyệt chủng để lại vô số không gian cho loài thú

Charles Darwin có thể sai lầm khi lập luận rằng cạnh tranh là động lực chính của tiến hóa.

Ông tưởng tượng ra một thế giới mà các loài đấu tranh sinh tồn và chỉ những loài nào thích ứng nhất thì mới sống sót.

Nhưng nghiên cứu mới xác định khả năng "không gian sống" chứ không phải cạnh tranh mới là điều quan trọng then chốt của tiến hóa.

Các phát hiện mới đặt lại vấn đề về thuyết tiến hóa.

Công trình do nghiên cứu sinh tiến sĩ và các đồng nghiệp ở đại học Bristol được đăng tải trên tạp chí Biology Letters.

Họ đã dùng hóa thạch để nghiên cứu qui luật tiến hóa trong chiều dài hơn 400 triệu năm lịch sử.

Tập trung vào các loài vật trên cạn, từ các loài lưỡng cư, bò sát cho đến loài chim và thú, các nhà khoa học chỉ ra rằng số lượng đa dạng sinh học rất hợp với khả năng "không gian sống" trong thời gian.

Không gian sống, mà chính thức được các nhà sinh vật học gọi là "Khái niệm về sự thích ứng có tính chất sinh thái" (ecological niche concept), là các điều kiện đặc biệt để loài vật phát triển.

Điều kiện đó bao gồm các yếu tố như là lượng thực phẩm sẵn có và môi trường ưa thích.

'Bứt phá may mắn'

Nghiên cứu mới cho rằng các thay đổi thực sự lớn trong tiến hóa xảy ra khi các loài vật đi vào khu vực trống rỗng của không gian sống, không có các loài vật khác cư trú.

Ví dụ, khi loài chim có thêm khả năng bay đã mở ra một loạt các điều kiện mà những loài khác không cọ́.

Bất ngờ bầu trời vốn trước giờ vẫn là giới hạn nay tạo ra cơn bùng nổ tiến hóa.

Tương tự vậy, sự tuyệt chủng của các loài khủng long khiến không gian sống mở rộng, cho phép các loài thú bứt phá trong may mắn.

Khái niệm này thách thức quan niệm cho rằng cạnh tranh dữ dội về nguồn sống trong không gian sống đông chật là động lực chính tạo ra tiến hóa.

GS Mike Benton, đồng tác giả của công trình nghiên cứu, giải thích rằng "cạnh tranh không giữ vai trò lớn trong qui luật chung của tiến hóa."

"Ví dụ như ngay cả loài thú sống bên cạnh khủng long suốt 60 triệu năm nhưng không thể thắng nổi sự áp đảo của loài bò sát."

"Nhưng khi bò sát tuyệt chủng, loài thú nhanh chóng lấp các chỗ trống để lại và hôm nay loài thú áp đảo mặt đất," ông nói với BBC News.

Góc nhìn thay thế

Tuy nhiên, GS Stephen Stearns, một nhà sinh vật học tiến hóa tại đại học Yale ở Hoa Kỳ nói với BBC News rằng ông "thấy qui luật này đáng chú ý, nhưng chỉ là vấn đề diễn giải."

Ông giải thích: "Đưa ra một ví dụ, nếu loài bò sát không áp đảo loài thú bằng cạnh tranh trong kỷ Mesozoic thì tại sao loài thú chỉ có thể phát triển khi các loài bò sát lớn hơn bị tuyệt chủng vào cuối kỷ Mesozoic?"

"Và nói chung, đâu là lực đẩy tiến tới chiếm giữ các vùng không gian sinh học mới nếu không phải là chuyện tránh cạnh tranh với các loài trong không gian đã bị chiếm?"

Tin liên quan