Nỗ lực kiểm soát mạng Internet

Image caption GS Robert Faris nghiên cứu các hình thức kiểm duyệt mạng

Cùng sự phát triển mạnh của công nghệ thông tin và kỹ thuật kiểm soát mạng, các chính phủ trên thế giới đang ngày càng có nhiều nỗ lực thu thập dữ liệu của người dùng internet và lọc nội dung mạng ngày càng tinh vi.

Các phương thức kiểm soát mạng toàn cầu đã sang thế hệ thứ nhì thậm chí sắp sang thế hệ ba như lời của ông Robert Faris, một chuyên gia nghiên cứu về công nghệ kiểm duyệt mạng biết lên lề hội thảo về Internet và Tự do tuần này ở Budapest.

Trước hết, ông cho biết về kết quả của công việc ông thực hiện ở cương vị giám đốc nghiên cứu từ Trung tâm Berkman Center for Internet & Society, Đại học Harvard, Hoa Kỳ:

GS Robert Faris: Chúng tôi theo dõi việc kiểm duyệt mạng trên thế giới đã từ nhiều năm qua và điều chúng tôi ghi nhận là kiểm duyệt mạng cũng thay đổi, cũng tiến hóa. Từ dạng thức chúng tôi gọi là thế hệ một, đơn giản là bằng cách ngăn trang web, với chi tiết khác nhau nhưng cơ bản là đưa các trang web vào một danh sách cấm (black list), rồi ngăn luôn tất cả các trang trong danh sách đó, rồi người ta ngăn chặn chọn lọc hơn bằng các phương tiện kỹ thuật trên mạng (online tools).

Sau đó, các chính phủ bắt đầu ra các quy định để kiểm soát mạng bằng luật, bằng quy chế ví dụ như bắt phải đăng ký việc dùng mạng, đưa vào hệ thống giấy phép, bắt dùng tên thật.

Người ta cũng theo dõi trực tiếp người dùng mạng, hoặc dùng tin tặc tấn công. Có thể là tấn công vào trang mạng hoặc trực tiếp tấn công các blogger. Đây là dạng kiểm duyệt mạng thế hệ hai. Các chính phủ dùng phương pháp tinh vi hơn, uyển chuyển và chọn lọc hơn trong việc ngăn các nội dung cụ thể.

BBC Tiếng Việt: Ông nghĩ rằng chính phủ các nước Phương Tây có làm được gì khi mà một số vụ tin tặc nhắm vào tấn công, phá hoại các trang bất đồng chính kiến hay nhân quyền ở Pháp, Đức, Mỹ...đến từ một nước thế giới thứ ba?

Image caption Blogger Supinya Klangarong nêu tại hội nghị vấn đề kiểm duyệt mạng ở Thái Lan kể từ năm 2007

Trên lý thuyết thì việc truy tìm là khả dĩ nhưng thực hiện lại là điều khó. Thứ nhất, nhiều server đóng ở bên ngoài, không ở nước mà các trang đó hoạt động. Thứ nhì, ngay cả khi xác định được danh tính những ai nắm các server đó thì việc chứng minh mối liên hệ giữa những người gây ra vụ tấn công và những người trả tiền để họ làm chuyện đó là khó khăn.

BBC Tiếng Việt: Ông nghĩ sao về chuyện các công nghệ kiểm duyệt mạng tại Phương Tây hiện được bài bán khắp nơi trên thế giới và bất cứ chính phủ hay công ty ở một nước nào như Trung Quốc, Việt Nam, Miến Điện đều có thể mua về dùng?

Đúng nhưng cũng không đúng. Hiện đã có các biện pháp kiểm soát xuất khẩu một số công nghệ [từ Phương Tây ra bên ngoài]. Chúng ta thấy là các nước như Bắc Hàn, Cuba, Syria bị ngăn bởi các biện pháp này. Ngoài ra cũng có các thoả thuận không chính thức do các nhóm vận động nhân quyền nêu ra, để hạn chế xuất khẩu những phương tiện bị cho là dùng vào cho mục tiêu vi phạm nhân quyền. Tất nhiên, hiện ta vẫn chưa thấy nhiều luật được thông qua về vấn đề này.

BBC Tiếng Việt: Tại cuộc hội thảo, có những ý kiến từ giới người Trung Quốc ở hải ngoại nêu ra rằng hiện nay Trung Quốc muốn có hệ thống riêng, tạm gọi là 'nội mạng' (Intranet, do chính phủ kiểm soát), thay cho 'liên mạng' (Internet). Bằng việc cho các tập đoàn như Baidu quyền chiếm thị trường, cho các trang tải video như Youkou phát triển, ông có nghĩ là tương lai của Internet sẽ bị chia thành hai thế giới, một bên là mạng tự do, bên kia là mạng 'thứ nhì' có người gác cổng?

Tôi hy vọng là không xảy ra chuyện đó. Tôi nghĩ khi người ta chặn một số trang mạng nào đó thì hành động đó đồng nghĩa với việc lập ra những miền Internet riêng.

Trong khi đó, điều cần thiết là dù các mạng riêng có thế nào thì người dùng vẫn có thể vào, có thể sử dụng, trao đổi, và tôi hy vọng tương lại của Internet là như thế, là vẫn có lối vào cho người dùng. Có những quốc gia trên thực tế đang sống trong mạng (thông tin) riêng của họ như Cuba, Bắc Hàn, nơi người dân không được tham gia mạng toàn cầu.

Nhưng trường hợp của Trung Quốc thì phức tạp hơn nhiều. Họ đưa ra các không gian mạng riêng, và ngăn các tuyến từ Phương Tây như Facebook, Twitter, mà đa số người trên thế giới sử dụng. Nên trên thực tế, Trung Quốc đưa ra một sự lựa chọn khác cho người dùng, một thứ Twitter, YouTube của riêng họ.

BBC Tiếng Việt: Điều này có dẫn đến tranh tụng về thương mại giữa Trung Quốc và các nước khác liên quan đến không gian tự do trên web hay không?

Rất có thể dù bây giờ mới chỉ là khẩu chiến thôi. Nhiều người đang thúc đẩy ý tưởng đó. Google chẳng hạn đang coi tự do ngôn luận là một phần của tranh chấp thương mại với lập luận rằng vì bị ngăn cản tại Trung Quốc nên Google không thể cạnh tranh bình đẳng trên thương trường tại đó được.

Hội thảo 'Internet at Liberty' diễn ra tại Đại học Central European University, Budapest, Hungary từ 20 đến 22/9/2010 với sự tham gia của các đại diện NGO, blogger tự do, các nhóm vận động nhân quyền, báo chí, UNESCO, EU và các tập đoàn như Google và Facebook.