Suu Kyi: 'ánh sáng mờ dần?'

Image caption Bà Aung San Suu Kyi đang ở đâu trong lộ trình dân chủ Miến Điện?

Đối với nhiều người, Aung San Suu Kyi là hiện thân của cuộc đấu tranh cho dân chủ tại Miến Điện.

Đàng hoàng và nghiêm trang, quyền uy về đạo đức của bà đã hỗ trợ thầm lặng nhưng vững chắc cho nhân dân, những người mà với họ bà vẫn còn là một biểu tượng của hy vọng.

Bị giam cầm bởi chính quyền trong hai thập kỷ qua, việc bà từ chối rời khỏi Miến Điện đã luôn giữ cho hoàn cảnh của người dân nước này hiện diện trên các chương trình nghị sự quốc tế.

Với giải thưởng Nobel hòa bình, bà đã được nhiều nguyên thủ và các nhà lãnh đạo tôn giáo trên khắp thế giới ngợi ca bởi vì cam kết lâu dài của bà cho một quốc gia Miến Điện dân chủ.

Tuy nhiên, vào đêm trước của cuộc bầu cử đầu tiên của đất nước diễn ra trong 20 năm qua, bà đang thấy mình dường như là một 'bóng ma chính trị' nào đó.

Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ của bà (NLD), đảng phái mà chiến thắng của nó đã bị người ta gian lận tước đi vào năm 1990, hiện không còn tồn tại, trong khi các thành viên bị chia rẽ.

Người phụ nữ 65 tuổi, sống giam hãm trong căn nhà đổ nát bên bờ hồ ở Rangoon của mình, và không đóng vai trò gì trong cuộc bầu cử.

'Bước đầu tiên'

Rõ ràng là luật bầu cử của chính quyền đã đặt bà Suu Kyi ra ngoài lề chính trị, nhưng phải chăng chính lý tưởng của bà đã góp phần vào việc bà bị cô lập?

Đảng NLD đã được đặt trước sự lựa chọn khai trừ bà Suu Kyi (và chấp nhận huỷ bỏ chiến thắng ở cuộc bầu cử năm 1990) hoặc không phản đối cuộc bầu cử lần này. Và nó đã đưa ra quyết định đau đớn là giải tán - và kêu gọi tẩy chay.

Nhưng nội bộ của đảng đã phân chia, với một số đảng viên quyết định đua tranh với tư cách Đảng Lực lượng Dân chủ Quốc gia (NDF), lập luận rằng điều này có ý nghĩa nhiều hơn trong việc tham gia vào quá trình dân chủ, tuy nhiên đã mắc sai lầm.

Việc chia rẽ đã trở nên gay gắt, với một số nhà hoạt động cáo buộc đảng NDF phản bội cuộc đấu tranh lâu dài cho một nền dân chủ thật sự.

Điều này làm cho bà Aung San Sui Kyi phải chịu những chỉ trích rằng chính bà đã làm suy yếu phe đối lập tại một thời điểm mà sự đoàn kết lẽ ra sẽ là tốt hơn.

Win Tin là người đồng sáng lập đảng NLD cùng với bà Suu Kyi và đã trải qua 19 năm bị giam giữ như một tù nhân chính trị trong nhà tù khét tiếng Insein của nước này.

Chính trị gia 81 tuổi này nói rằng nhiều người dân Miến Điện đang bối rối và chán nản khi NLD bị giải thể.

"Nhưng trong thâm tâm, họ biết rằng rằng các đảng đối lập khác không thể giành chiến thắng theo cách mà Aung San Suu Kyi đã làm trong năm 1990," ông nói.

"Chúng tôi không tin đó là một giải pháp chính trị thực sự."

Đại sứ Anh tại Miến Điện, Andrew Heyn, mô tả cuộc bầu cử lần này như là một "thất bại hoàn toàn".

Ông cho biết chính quyền đã không đáp ứng bất kỳ điều kiện tiên quyết nào cho một cuộc bỏ phiếu hợp pháp.

Ông trích dẫn một bản hiến pháp mới bảo đảm vai trò chủ đạo cho quân đội, và hơn 2.000 tù nhân chính trị vẫn còn ở trong tù trong số các lý do tại sao cuộc bầu cử không thể trở nên tự do, công bằng và toàn thể.

"Đây là một cơ hội rất lớn bị đánh mất," ông nói.

Bà Suu Kyi cho biết đảng của bà "không mảy may nghĩ" tới việc tranh cử khi nhìn vào nội dung luật bầu cử. Và mặc dù có tên trên danh sách cử tri, bà đã từ chối tham gia.

Nhưng nếu không có sự tham gia của bà Suu Kyi và đảng NLD, nhiều cử tri đã không còn có một sự lựa chọn nào khác.

Chủ tịch đảng NDF Than Nyein cho biết đảng mới của ông quyết tâm dành cho những người ủng hộ của mình một tiếng nói.

"Đó là nhiệm vụ của chúng tôi để thực hiện các phong trào dân chủ, trong khuôn khổ hợp pháp. Đây là cách thức công khai duy nhất để làm chính trị...

"Chúng tôi coi cuộc bầu cử lần này như là một bước đầu tiên trong một cuộc hành trình dài."

Cách tiếp cận mới

Sự kiên định của bà Suu Kyi được nhiều người coi như là một yếu tố, lực lượng tích cực đối với Miến Điện, nhưng một số nói rằng sự sơ cứng của bà đang cản bước phong trào dân chủ.

"Là một lý tưởng gia hơn là một nhà chính trị sắc sảo, bà có thể bị chỉ trích vì không tạo ra được một thế hệ lãnh đạo trẻ hơn trong đảng phái hiện đã bị giải tán của mình", Justin Wintle, tác giả của cuốn tiểu sử "Con tin hoàn hảo" nhận xét.

"Trở lại vào cuối năm 1990, bà có thể đã bỏ lỡ một thủ thuật chính trị, bằng cách không chịu rời khỏi đất nước khi được tự do làm như vậy - bởi lẽ ra bà đã có thể tiếp cận được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc và các định chế quốc tế khác."

Ông Wintle và nhiều người khác cho rằng sự hậu thuẫn của bà cho các biện pháp trừng phạt Miến Điện đã tỏ ra phản tác dụng, khi chúng chủ yếu làm phương hại tới đa số dân chúng Miến, và ông cho rằng bây giờ là thời điểm cho một tiếp cận mới.

Miến Điện là một phần của một nền kinh tế châu Á đang thay đổi với tốc độ lớn. Thị trường nội địa của nước này cũng đang trở nên tự do hơn - mặc dù vẫn còn rất nhiều tham nhũng - so với nền kinh tế do nhà nước xã hội chủ nghĩa kiểm soát của 20 năm trước.

Tập đoàn tướng lĩnh gần đây đã bắt đầu "tư nhân hóa" tài sản quốc dân như - cảng, hàng không, xa lộ, hầm mỏ. Đường ống dẫn dầu và khí đốt tới Trung Quốc đang được xây dựng. Hiện tại, việc bán khí đốt cho Thái Lan đã tạo ra một số nguồn thu.

Thant Myint-U, một nhà sử học Miến Điện và là một cựu quan chức Liên Hiệp Quốc, nói rằng nay có thể đã dễ dàng hơn để bà Suu Kyi thúc đẩy thay đổi kinh tế và phát triển.

Điều này không có nghĩa là làm giảm sút giá trị hoặc từ bỏ các lý tưởng dân chủ, nhưng các quyền thương mại và kinh doanh liên kết với thế giới bên ngoài sẽ là rất quan trọng trong việc mở rộng tầng lớp trung lưu, tạo ra một sự tăng trưởng rộng lớn hơn, và trong quá trình đó sẽ tạo ra động lực chính trị mới, vẫn theo ông Myint-U.

"Kinh tế có một con đường riêng giúp hình thành chính trị, ở Miến Điện cũng giống như ở những nơi khác.

"Đối với các lực lượng dân chủ đối lập, trong đó có bà Aung San Suu Kyi, điều quan trọng là họ có vai trò trong những biến đổi lớn diễn ra trong các quan hệ kinh tế của Miến Điện với phần còn lại của châu Á," ông nói.

Trả tự do dự kiến

Điều xảy ra tiếp theo là không thể dự đoán, nhưng rõ ràng bà Suu Kyi phải thay đổi thích ứng với bối cảnh chính trị mới nếu bà còn muốn phù hợp.

Thời hạn quản thúc của bà hiện nay hết hạn vào ngày 13 tháng Mười Một.

Một số nhà phân tích tin rằng bà có thể được trao trả tự do sau đó, với giả định rằng sự chuyển tiếp từ chế độ quân sự sang "dân chủ" được thực hiện một cách an toàn với các lợi ích của chính quyền quân sự được đảm bảo xong.

Đại sứ Heyn nói rằng Anh và EU đang gây áp lực mạnh để đòi trao trả tự do vô điều kiện cho bà Suu Kyi, và đảm bảo rằng sự tự do của bà sẽ tạo ra một "tác động có ý nghĩa".

Tất cả các biểu tượng và dấu hiệu hữu hình của bà hiện đều bị cấm đoán ở Miến Điện. Nhiều triệu người Miến chưa từng trông thấy hoặc nghe bà Suu Kyi nói.

Nhưng Win Tin nói rằng có nhiều người hiểu những gì bà thể hiện, và người dân Miến Điện sẽ kéo đến nghe bà nói.

Sẽ khó có chuyện bà rời khỏi Miến Điện, mà thay vì đó, "bà sẽ cần phải thích ứng với thực tiễn mới mà trong thời gian nhiều năm qua, sự liên hệ của bà bị hạn chế", ông Heyn nói.

Khi và nếu bà được tự do, có thể một số đảng đối lập sẽ có ghế trong quốc hội mới.

Quyền lực có thể sẽ được phân chia ở mức độ nhỏ - và hy vọng vẫn còn đó rằng ngay một nền dân chủ bị đàn áp mạnh mẽ vẫn có thể có một cuộc sống riêng của nó.

Một số người ở Miến Điện hiện mong muốn bà Suu Kyi đảm nhận vai trò của một chính khách cao tuổi, theo dõi sự thay đổi nói chung, thay vì mở ra một văn phòng hoạt động chính trị hợp pháp.

Các nhà phân tích cho rằng bà chắc hẳn đã cân nhắc nhiều hơn về một loại hình chính trị đơn thuần - nhưng điều này sẽ là một khó khăn cả về mặt cá nhân và đạo đức khi hàng chục, mà có thể là hàng trăm người ủng hộ bà vẫn còn đang ở trong tù.

Trong ngày quan trọng nhất của Miến Điện trong vòng 20 năm, bà vẫn còn bị nhốt trong ngôi nhà mà đồng thời là nhà tù của bà - chỉ vì đó là nơi mà chính quyền muốn bà phải ở.

Tin liên quan